Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA)
Eich cais ESA
Ar ôl i chi wneud eich cais, dywedir wrthych a oes angen i chi gael ‘Asesiad Gallu i Weithio’ a pha grŵp y byddwch yn cael eich rhoi ynddo.
Asesiad Gallu i Weithio
Defnyddir ‘Asesiad Gallu i Weithio’ i ddarganfod a yw eich salwch neu anabledd yn effeithio ar faint y gallwch weithio.
Efallai na fydd angen un arnoch chi, er enghraifft os ydych chi yn yr ysbyty neu os ydych yn agosáu at ddiwedd oes.
Os oes angen Asesiad Gallu i Weithio arnoch cewch lythyr yn dweud wrthych i lenwi’r ‘holiadur Gallu i Weithio’ a’i anfon i’r Gwasanaeth Ymgynghorol Asesiad Iechyd. Mae’r cyfeiriad ar y ffurflen. Mae’r holiadur yn wahanol yn Gogledd Iwerddon.
Cewch wybod beth sy’n digwydd nesaf, er enghraifft os oes angen apwyntiad arnoch i ddeall eich cyflwr iechyd yn well.
Os ydych yn hawlio Credyd Cynhwysol ac ESA Dull Newydd, byddwch ond yn cael un Asesiad Gallu i Weithio.
Bydd sain eich asesiad yn cael ei recordio. Os nad ydych am iddo gael ei recordio, cysylltwch â’ch darparwr asesiad iechyd gan ddefnyddio’r manylion yn eich llythyr gwahoddiad.
Sut mae’r asesiad yn digwydd
Gall asesiadau fod mewn person, ar alwad fideo, neu dros y ffôn. Dywedir wrthych sut y cynhelir eich asesiad.
Gallwch gael rhywun arall gyda chi yn yr asesiad, fel ffrind neu weithiwr cymorth. Os yw eich asesiad dros y ffôn neu drwy alwad fideo, gallwch ofyn i’r asesydd eu ffonio os nad ydynt gyda chi pan fydd yr asesiad yn dechrau.
Byddwch yn aros ar y ‘gyfradd asesu’ hyd nes y gall penderfyniad gael ei wneud ar eich Asesiad Gallu i Weithio.
Ar ôl i’ch cais gael ei asesu
Os oes gennych hawl i ESA byddwch yn cael eich rhoi yn un o 2 grŵp:
- grŵp gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith (ni allwch weithio nawr, ond gallwch baratoi i weithio yn y dyfodol, er enghraifft trwy ysgrifennu CV)
- grŵp cymorth (ni allwch weithio nawr ac nid oes disgwyl i chi baratoi ar gyfer gwaith yn y dyfodol)
Byddwch:
- fel arfer yn y grŵp cymorth os yw eich salwch neu anabledd yn cyfyngu’n ddifrifol ar yr hyn y gallwch ei wneud
- byddwch yn y grŵp cymorth os ydych yn agosáu at ddiwedd oes
Os ydych yn y grŵp gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith
Mae rhaid i chi fynd i gyfweliadau rheolaidd ag anogwr gwaith. Maent yn gallu eich helpu i wella’ch sgiliau neu ysgrifennu CV i’ch helpu i ddychwelyd i’r gwaith.
Os ydych yn y grŵp cymorth
Nid oes rhaid i chi fynd i gyfweliadau. Gallwch ddweud wrth eich anogwr gwaith os hoffech gymryd rhan mewn gweithgareddau sy’n gysylltiedig â gwaith
Am ba mor hir y cewch ESA
Ni allwch wneud cais newydd am ESA yn seiliedig ar incwm. Byddwch yn parhau i gael taliadau tra’ch bod yn gymwys nes i’ch cais ddod i ben.
‘Mae ESA Dull Newydd ac ESA yn seiliedig ar gyfraniadau yn para am 365 diwrnod os ydych yn y grŵp gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith.
Nid oes terfyn amser os ydych yn y grŵp cymorth, neu os ydych yn cael ESA yn seiliedig ar incwm.
Er mwyn parhau i gael ESA mae rhaid i chi roi gwybod am unrhyw newid yn eich amgylchiadau. Efallai y bydd angen i chi hefyd anfon nodyn ffitrwydd yn rheolaidd.
Os cewch sancsiwn
Gall eich ESA gael ei leihau os na fyddwch yn mynychu cyfweliadau neu’n gwneud gweithgareddau sy’n gysylltiedig â gwaith fel y cytunir arnynt â’ch anogwr gwaith yn eich ‘Ymrwymiad Hawlydd’. Gall y gostyngiad hwn barhau am hyd at 4 wythnos ar ôl i chi ailgychwyn gweithgareddau cysylltiedig â gwaith.
Byddwch yn cael llythyr i ddweud efallai y cewch eich sancsiynu. Dywedwch wrth eich anogwr gwaith os oes gennych reswm da dros beidio â gwneud yr hyn y cytunwyd arno yn eich Ymrwymiad Hawlydd.
Byddwch yn cael llythyr arall os yw’r penderfyniad yn cael ei wneud i roi sancsiwn arnoch. Dim ond ar ôl i benderfyniad gael ei wneud y bydd yn cael effaith ar eich budd-dal.
Dylech gysylltu â’ch cyngor lleol ar unwaith os ydych yn hawlio Budd-dal Tai neu Ostyngiad Treth Gyngor. Byddant yn dweud wrthych beth i’w wneud i barhau i gael cefnogaeth.
Os cewch sancsiwn gallwch:
- gofyn am edrych ar y penderfyniad eto
- gofyn am daliad caledi
Ni chewch sancsiwn os ydych yn y grŵp cymorth
Taliadau caledi
Os ydych yn cael ESA yn seiliedig ar incwm, efallai y gallech gael taliad caledi os yw eich budd-dal wedi cael ei leihau oherwydd sancsiwn neu gosb.
Taliad caledi yw swm gostyngol o’ch ESA. Nid oes rhaid i chi ei ad-dalu.
Gallwch gael taliad caledi os na allwch dalu am rent, gwresogi, bwyd neu anghenion sylfaenol eraill ar eich cyfer chi neu’ch teulu. Mae rhaid i chi fod yn 18 neu drosodd.
Siaradwch â’ch ymgynghorydd Canolfan Byd Gwaith neu anogwr gwaith i ddod o hyd i sut i wneud cais am daliad caledi.