Cyflyrau iechyd, anabledd a Chredyd Cynhwysol

Mae Credyd Cynhwysol yn taliad misol i’ch helpu gyda’ch costau byw. Efallai y gallwch ei gael os ydych ar incwm isel neu’n ddi-waith.

Darganfyddwch a ydych yn gymwys am Gredyd Cynhwysol.

Mae’r canllaw hwn hefyd ar gael yn Saesneg (English).

Os ydych yn byw yng Ngogledd Iwerddon, ewch i Gredyd Cynhwysol yng Ngogledd Iwerddon.

Os oes gennych gyflwr iechyd neu anabledd

Efallai y cewch swm ychwanegol o Gredyd Cynhwysol os oes gennych gyflwr iechyd neu anabledd sy’n eich atal rhag gweithio neu baratoi ar gyfer gwaith.

Mae eich taliad misol yn seiliedig ar eich amgylchiadau, er enghraifft eich cyflwr iechyd neu anabledd, incwm a chostau tai.

Os gwnaethoch gais newydd am Gredyd Cynhwysol ar neu ar ôl 3 Ebrill 2017 a bod gennych allu cyfyngedig i weithio, ni fyddwch yn cael y swm ychwanegol.

Efallai y byddwch hefyd yn gymwys ar gyfer Lwfans Cyflogaeth a Chymorth ‘dull newydd’.

Salwch terfynol

Os ydych yn derfynol wael, efallai y cewch arian ychwanegol ar gyfer Credyd Cynhwysol.

Os ydych yn gwneud cais newydd, gallwch ddatgan hyn yn ystod eich cais. Os ydych eisoes wedi gwneud cais, bydd angen i chi roi gwybod am hyn fel newid mewn amgylchiadau.

Unwaith y byddwch wedi gwneud hyn, byddwch yn darganfod os oes angen Asesiad Gallu i Weithio arnoch.

Os ydych chi’n cael y premiwm anabledd difrifol ac yn symud i Gredyd Cynhwysol

Os ydych yn cael, neu os oes gennych hawl i, y premiwm anabledd difrifol efallai y gallwch gael ‘amddiffyniad trosiannol’ os symudwch i Gredyd Cynhwysol.

Mae hwn yn daliad ychwanegol i helpu gyda’ch symud i Gredyd Cynhwysol. Bydd y mwyafrif o bobl yn cael hwn yn awtomatig ond bydd angen i rai wneud cais amdano.

Cymhwyster

Fe gewch y taliad hwn os yw’r canlynol i gyd yn berthnasol:

  • roedd gennych chi (neu’ch partner) hawl i Gymorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm
  • cawsoch y premiwm anabledd difrifol o fewn y mis yn union cyn diwrnod cyntaf eich dyfarniad Credyd Cynhwysol
  • rydych chi’n dal yn gymwys i gael y premiwm anabledd difrifol ar ddechrau eich cais Credyd Cynhwysol
  • nid ydych wedi ymuno â chais Credyd Cynhwysol presennol

Beth gewch chi

Os ydych chi’n sengl fe gewch chi:

  • £120, os yw’r elfen ‘gallu cyfyngedig i weithio ar gyfer gwaith a gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith
  • £285, os nad yw’r elfen ‘gallu cyfyngedig i weithio ar gyfer gwaith a gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith’ wedi’i chynnwys yn y dyfarniad

Os ydych chi mewn cwpl fe gewch chi:

  • £405, pe byddech chi’n cael y gyfradd premiwm anabledd difrifol uwch
  • £120, pe baech yn cael y gyfradd premiwm anabledd difrifol is a bod yr elfen ‘gallu cyfyngedig i weithio ar gyfer gwaith a gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith’ wedi’i chynnwys yn y dyfarniad ar gyfer y naill aelod o’r cwpl
  • £285, pe baech yn cael y gyfradd premiwm anabledd difrifol is ac nad yw’r elfen ‘gallu cyfyngedig i weithio ar gyfer gwaith a gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith’ wedi’i chynnwys yn y dyfarniad

Mae amddiffyniad trosiannol yn lleihau dros amser yn ôl swm unrhyw gynnydd yn eich Credyd Cynhwysol. Nid yw hyn yn cynnwys unrhyw gynnydd i dalu am gostau gofal plant.

Bydd yn dod i ben os bydd unrhyw un o’r canlynol yn berthnasol:

  • rydych chi’n un hawlydd ac rydych chi’n dechrau byw gyda’ch partner
  • rydych chi’n rhoi’r gorau i fyw gyda’ch partner
  • mae eich Credyd Cynhwysol yn cynyddu mwy na’r swm amddiffyn trosiannol
  • mae eich enillion yn disgyn yn is na’r Trothwy Enillion Gweinyddol (AET) am fwy na 3 chyfnod asesu (mae’r AET yn £343 y mis i unigolyn a £549 y mis i gwpl)
  • daw eich cais Credyd Cynhwysol i ben

Os yw’ch Credyd Cynhwysol yn stopio am lai na 3 mis oherwydd bod eich enillion yn rhy uchel, efallai y cewch amddiffyniad trosiannol eto pan fydd eich cais yn ailgychwyn.

Sut i wneud cais

Fe gewch daliad amddiffyniad trosiannol yn awtomatig, os oes gennych hawl iddo, pan fyddwch yn gwneud cais am Gredyd Cynhwysol. Bydd hyn yn ymddangos yn eich cyfrif Credyd Cynhwysol.

Bydd angen i chi wneud cais os oeddech chi mewn cwpl o’r blaen a bod gan eich cyn bartner hawl i bremiwm anabledd difrifol fel rhan o’ch gais am Gymorthdal Incwm, Lwfans Ceisio Gwaith yn seiliedig ar incwm neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth yn seiliedig ar incwm.

Rhaid i chi wneud cais cyn pen mis ar ôl gwahanu oddi wrth eich partner.

Gwnewch gais am eich taliad amddiffyniad trosiannol naill ai drwy:

Asesiad Gallu i Weithio

Ar ôl i chi wneud cais am Gredyd Cynhwysol, bydd angen i chi gwblhau’r holiadur gallu i weithio Credyd Cynhwysol UC50W. Bydd copi papur yn cael ei anfon atoch neu gallwch ei lenwi ar-lein a’i argraffu.

Llenwch y ffurflen a’i hanfon i’r Gwasanaeth Ymgynghorol Asesiad Iechyd drwy ddefnyddio’r amlen ragdaledig a anfonwyd gyda’r ffurflen.

Cewch wybod os bydd angen i chi gael Asesiad Gallu i Weithio. Mae hyn er mwyn gweld i ba raddau y mae eich salwch neu anabledd yn effeithio ar eich gallu i weithio. Os oes angen un arnoch, cewch lythyr gydag amser am apwyntiad dros y ffôn.

Ar hyn o bryd nid oes asesiadau iechyd wyneb yn wyneb oherwydd coronafeirws (COVID-19).

Gallwch ofyn i’ch asesiad gael ei recordio. Gallwch hefyd gael rhywun arall i ymuno â chi ar yr alwad – er enghraifft, ffrind neu weithiwr cymorth. Bydd eich llythyr apwyntiad yn esbonio i chi beth sydd angen ei wneud.

Sut mae’r asesiad yn effeithio ar eich cais

Yn seiliedig ar ganlyniad eich asesiad, byddwch naill ai:

  • yn ffit i weithio
  • â gallu cyfyngedig i weithio - ddim yn gallu gweithio nawr, ond gallwch baratoi i weithio yn y dyfodol, er enghraifft trwy ysgrifennu CV
  • â gallu cyfyngedig i weithio a gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith - ddim yn gallu gweithio nawr ac nid oes disgwyl i chi baratoi ar gyfer gwaith yn y dyfodol

Os ydych yn ffit i weithio, bydd angen i chi gytuno i chwilio am waith sy’n addas ar gyfer eich cyflwr iechyd, a bod yn barod i weithio.

Os oes gennych allu cyfyngedig i weithio, bydd eich anogwr gwaith yn trafod eich sefyllfa ac yn cytuno ar gamau i’ch helpu i ddechrau paratoi ar gyfer gwaith.

Byddwch yn cael arian ychwanegol os oes gennych allu cyfyngedig i weithio a gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith. Nid oes angen i chi chwilio am waith neu baratoi ar gyfer gwaith.

Os oes angen i chi gael asesiad wyneb yn wyneb, tan hynny gallwch naill ai:

  • cael y lwfans safonol, os ydych yn gwneud cais newydd
  • parhau i gael yr un swm Credyd Cynhwysol, os ydych yn rhoi gwybod am newid mewn amgylchiadau

Eich cyfrifoldebau

Bydd angen i chi gytuno i wneud rhai pethau i barhau i gael Credyd Cynhwysol. Gelwir hyn eich ‘Ymrwymiad Hawlydd’.

Mae’ch ymrwymiad yn seiliedig ar eich sefyllfa ac efallai y bydd canlyniad eich Asesiad Gallu i Weithio’n effeithio arno.

Newidiadau i’ch amgylchiadau

Mae’n rhaid i chi roi gwybod am unrhyw newid mewn amgylchiadau ar unwaith, gan gynnwys:

  • newidiadau i’ch cyflwr, er enghraifft mae’n gwella neu’n gwaethygu
  • cyflwr iechyd newydd
  • unrhyw newidiadau eraill, fel dod o hyd i swydd neu symud i mewn gyda phartner

Sut mae dechrau gwaith yn effeithio ar eich cais

Efallai y byddwch yn parhau i gael Credyd Cynhwysol os yw’ch cyflwr yn newid a gallwch ddechrau gweithio eto.

Ni fydd eich taliad yn newid hyd nes i chi ennill dros swm penodol.

Siaradwch â’ch anogwr gwaith neu defnyddiwch gyfrifiannell budd-daliadau i ddarganfod sut y gallai dechrau gwaith effeithio ar eich taliad Credyd Cynhwysol.

Cymorth arall y gallwch ei gael

Os ydych yn hawlio Credyd Cynhwysol, efallai y byddwch hefyd yn cael help gyda chostau tai a chostau gofal plant.

Defnyddiwch gyfrifiannell budd-daliadau i ddarganfod pa fudd-daliadau eraill y gallwch wneud cais amdanynt ar yr un pryd, er enghraifft Taliad Annibyniaeth Personol.

Efallai y byddwch hefyd yn cael cymorth ariannol arall, er enghraifft presgripsiynau am ddim.