Canllawiau

Cwmnïau elusennol: newid eich dogfen lywodraethol

Diweddarwyd 25 Mehefin 2026

Yn berthnasol i Loegr a Chymru

• Cyhoeddiad ar gyfer Northern Ireland
• Cyhoeddiad ar gyfer Scotland

Dilynwch reolau gwahanol ar gyfer newid dogfen llywodraethu eich elusen os yw’n:

• Sefydliad Corfforedig Elusennol (CIO)
• Cymdeithas anghorfforedig
• Ymddiriedolaeth
• Elusen Siarter Frenhinol

Os yw eich elusen yn cael ei llywodraethu gan Ddeddf Seneddol, cysylltwch â ni.

Os yw eich elusen yn elusen eithriedig, cysylltwch â’ch prif reoleiddiwr.

Dogfen llywodraethu cwmni elusennol yw ei femorandwm a’i erthyglau cymdeithasu. Dim ond yn erthyglau eich elusen y gallwch wneud newidiadau.

Dylech adolygu eich dogfen llywodraethu yn rheolaidd a’i chadw’n gyfredol. Bydd hyn yn helpu i sicrhau bod eich elusen yn gweithio’n dda nawr ac yn y dyfodol.

Gallwch ddiwygio eich dogfen llywodraethu, ond rhaid i chi:

• dim ond gwneud newidiadau sydd er lles pennaf eich elusen
• dilyn y rheolau cywir i wneud eich newidiadau
• cael cymeradwyaeth eich aelodau ar ffurf penderfyniad aelodau
• cael awdurdod y Comisiwn Elusennau cyn y gall rhai newidiadau ddod i rym
• rheoli unrhyw wrthdaro buddiannau

Dylech:

• cadw cofnod o unrhyw wybodaeth neu dystiolaeth a ddefnyddiwyd i wneud y penderfyniad
• ymgynghori ag aelodau eich elusen ynghylch y newid arfaethedig cyn iddynt basio eu penderfyniad
• pan fo’n briodol, ymgynghori â buddiolwyr eich elusen a rhanddeiliaid eraill fel rhan o’ch proses gwneud penderfyniadau

Rhaid i chi gydymffurfio â’ch dyletswyddau ymddiriedolwr wrth wneud penderfyniadau. Bydd hyn yn eich helpu i:

• esbonio eich rhesymau dros bob newid a wnaed yn eich dogfen llywodraethu
• dangos eich bod wedi gweithredu’n briodol

Rhaid i chi ddweud wrth Dŷ’r Cwmnïau a’r Comisiwn Elusennau am bob newid a wneir yn eich dogfen llywodraethu.

Nid yw’r canllawiau hyn yn ymwneud â newid y math o ffurf gyfreithiol y mae elusen yn ei chymryd. Er enghraifft, o gwmni i Sefydliad Corfforedig Elusennol (CIO). Os ydych am newid ffurf gyfreithiol eich elusen, darllenwch ein canllawiau am newid strwythur eich elusen.

Os, ar ôl darllen y canllaw hwn, nad ydych yn siŵr sut i wneud newidiadau yn nogfen llywodraethu eich elusen, ceisiwch gyngor proffesiynol.

Nid yw’r rheolau ym mhrif ran y canllaw hwn yn berthnasol i waddol parhaol, tir dynodedig neu ymddiriedolaethau arbennig. Er enghraifft, adeilad y mae’n rhaid ei ddefnyddio fel ysgol neu fuddsoddiadau lle dim ond yr incwm y gellir ei wario.

Efallai bod eich cwmni elusennol yn ymddiriedolwr gwaddol parhaol, tir dynodedig neu ymddiriedolaeth arbennig. Disgwylir y bydd eich elusen yn dal asedau o’r fath ar ymddiriedolaeth.

Bydd gan yr asedau ddogfen llywodraethu wahanol i erthyglau eich elusen.

Gweler adran 7 i newid sut mae eich elusen yn defnyddio’r asedau hyn.

Newid dogfen llywodraethu eich elusen

Mae gan bob cwmni elusennol bŵer diwygio sy’n deillio o gyfraith cwmnïau i wneud newidiadau yn eu dogfen llywodraethu.

Pryd bynnag y byddwch yn defnyddio’r pŵer diwygio, rhaid i chi sicrhau eich bod yn defnyddio’r pŵer yn gywir. Mae hyn yn golygu deall y rheolau a nodir yn y gyfraith. Mae hefyd yn golygu gwirio eich dogfen llywodraethu i weld a yw’n cynnwys unrhyw reolau ychwanegol y mae angen i chi eu dilyn. Rhaid i chi ddilyn unrhyw amodau neu gamau y mae eich dogfen llywodraethu yn eu nodi.

Er enghraifft, gall ddweud bod rhaid i’r newid rydych am ei wneud gael ei awdurdodi gan:

• y Comisiwn Elusennau
• sylfaenydd eich elusen
• canran uwch na’r arfer o aelodau eich elusen

Wrth ddefnyddio’r pŵer diwygio, rhaid i chi wneud penderfyniadau sydd er lles pennaf yr elusen.

Gallwch ddefnyddio ein dogfennau llywodraethu cwmni enghreifftiol i’ch helpu i ysgrifennu eich cymal newydd.

Newidiadau y gallwch eu gwneud heb awdurdod y Comisiwn Elusennau

Gall eich elusen wneud y rhan fwyaf o newidiadau yn eich dogfen llywodraethu heb awdurdod y Comisiwn.

Er enghraifft, newid sut mae eich elusen yn:

• penodi ymddiriedolwyr
• derbyn aelodau
• cyfathrebu â’i haelodau
• trefnu a chynnal cyfarfodydd

Newidiadau y mae’n rhaid i’r Comisiwn Elusennau eu hawdurdodi

Rhaid i chi ofyn am awdurdod y Comisiwn os bydd eich diwygiad yn:

• newid dibenion eich elusen
• caniatáu i ymddiriedolwyr, aelodau, a phobl neu sefydliadau sy’n gysylltiedig â nhw elwa o’ch elusen
• newid yr hyn sy’n digwydd i arian neu eiddo eich elusen os penderfynwch ei chau’n wirfoddol

Gelwir y newidiadau hyn yn ‘newidiadau rheoleiddiedig’, a nodir rhagor o wybodaeth am bob un ohonynt isod.

Dylech ofyn am awdurdod y Comisiwn cyn i chi gytuno ar newidiadau rheoleiddiedig gydag aelodau eich elusen. Rhaid i chi gael awdurdod y Comisiwn cyn y gall y newidiadau hyn ddod i rym.

Efallai y bydd angen awdurdod y Comisiwn ar newidiadau eraill nad ydynt yn ‘newidiadau rheoleiddiedig’ hefyd, fel y rhai sy’n cynnwys gwrthdaro buddiannau na allwch eu rheoli.

Newid dibenion eich elusen

Dylech adolygu dibenion eich elusen yn gyson i wneud yn siŵr eu bod yn parhau i fod yn ffordd effeithiol o ddefnyddio arian ac eiddo eich elusen.

Os daw’n amlwg, er enghraifft, na allwch ddefnyddio eiddo eich elusen i hyrwyddo dibenion eich elusen yn effeithiol – ddim o gwbl neu’n rhannol – rhaid i chi gymryd camau i’w newid.

Er enghraifft, mae grŵp buddiolwyr elusen wedi lleihau’n sylweddol dros amser, a phob blwyddyn mae ganddi fwy o gronfeydd dros ben. Rhaid i ymddiriedolwyr yr elusen ystyried newid dibenion yr elusen. Un opsiwn yw ehangu’r nifer o bobl y gall yr elusen eu helpu.

I ddeall a oes rhaid i chi newid eich dibenion, a pha newidiadau i’w gwneud, ystyriwch, er enghraifft:

• a yw anghenion a sefyllfa buddiolwyr eich elusen wedi newid
• a oes amgylchiadau newydd sy’n effeithio ar bwy yw eich buddiolwyr, neu sut rydych chi’n eu diffinio
• a oes amgylchiadau newydd sy’n effeithio ar sut rydych chi’n gweithio gyda’ch buddiolwyr neu’n eu cefnogi

Mae angen i’ch dibenion newydd fod yn ymarferol nawr ac yn y dyfodol rhagweladwy.

Rhaid i’ch dibenion newydd fod yn elusennol ac er budd y cyhoedd.

Rhaid i chi gael awdurdod y Comisiwn i newid dibenion eich elusen.

Dim ond os ydym yn fodlon bod eich dibenion newydd er lles pennaf eich elusen y bydd y Comisiwn yn rhoi awdurdod. Bydd y Comisiwn yn ystyried:

• dibenion gwreiddiol yr elusen
• y tebygrwydd rhwng dibenion presennol yr elusen a’r dibenion newydd arfaethedig, cyn belled ag y bo modd ac yn ddymunol
• yr angen i’r dibenion newydd fod yn addas ac yn effeithiol yn yr amgylchiadau cymdeithasol ac economaidd presennol

Bydd angen i chi esbonio i’r Comisiwn pam eich bod wedi penderfynu newid dibenion eich elusen, gan gynnwys sut y gwnaethoch ystyried y ffactorau uchod wrth benderfynu ar ddibenion newydd arfaethedig eich elusen.

Cadwch gofnod o unrhyw wybodaeth neu dystiolaeth rydych wedi’i defnyddio i wneud eich penderfyniad.

Byddwch yn ymwybodol:

• gall hyd yn oed newidiadau bach i eiriad dibenion effeithio ar eu hystyr, a byddai angen awdurdod y Comisiwn arnynt
• gall newidiadau yn adrannau eraill o’ch dogfen llywodraethu effeithio ar eich dibenion, ac os felly, bydd angen awdurdod y Comisiwn arnynt. Er enghraifft, cymal sy’n diffinio’r ardal lle mae eich elusen yn gweithio ynddi neu pwy yw ei buddiolwyr

Nid oes angen awdurdod y Comisiwn arnoch i ail-rifo cymalau.

Dim ond os ydym yn fodlon bod eich dibenion newydd er lles pennaf eich elusen y bydd y Comisiwn yn rhoi awdurdod. Bydd angen i chi esbonio:

• beth oedd dibenion gwreiddiol eich elusen pan gafodd ei sefydlu (os ydych chi’n gwybod)
• sut mae’r dibenion newydd yn debyg i ddibenion presennol eich elusen, ac os nad ydynt, pam
• sut mae’r dibenion newydd yn addas ac yn effeithiol yn yr amgylchiadau cymdeithasol ac economaidd presennol
• y ffactorau a ystyrioch wrth wneud eich penderfyniad
• sut mae’r newid dibenion er lles pennaf eich elusen
• sut y bydd y newid yn effeithio ar fuddiolwyr presennol eich elusen
• sut y byddwch yn hyrwyddo’r dibenion newydd, gan gynnwys gweithgareddau y bydd eich elusen yn eu cynnal neu gyllid rydych wedi’i sicrhau
• a allai’r newid fod yn ddadleuol neu er budd y cyhoedd
• sut rydych wedi ymgynghori (er enghraifft, â’ch buddiolwyr) ynghylch y newid, ac wedi ystyried yr adborth a gawsoch
• sut rydych wedi rheoli gwrthdaro buddiannau

Gofynnwch i’r Comisiwn awdurdodi newid yn nibenion eich elusen. D

Newidiadau sy’n caniatáu buddion i ymddiriedolwyr, aelodau, a phobl neu sefydliadau sy’n gysylltiedig â hwy

Mae’r newidiadau hyn yn disgyn i ddau gategori: ‘newidiadau heb eu rheoleiddio’ a ‘newidiadau rheoleiddiedig’.

Newidiadau heb eu rheoleiddio

Mae’r gyfraith yn caniatáu rhai buddion i ymddiriedolwyr, megis ar gyfer:

• darparu nwyddau a/neu wasanaethau mewn rhai amgylchiadau
• yswiriant indemniad ymddiriedolwyr

Os oes gan eich dogfen llywodraethu gymal sy’n atal y buddion a ganiateir gan y gyfraith, gallwch ei ddiwygio i gael gwared ar y cymal gan nad yw hwn yn newid rheoleiddiedig.

Nid oes angen awdurdod y Comisiwn arnoch i wneud y math hwn o newid, oni bai bod gwrthdaro buddiannau na allwch ei reoli, megis pan:

• yr unig aelodau o’ch elusen yw ei hymddiriedolwyr, neu
• nid oes digon o aelodau nad ydynt hefyd yn ymddiriedolwyr i bleidleisio ar y newid

Gallwch ychwanegu neu ddiwygio cymal sy’n dweud mai dim ond gydag awdurdod y Comisiwn y byddai budd yn cael ei ganiatáu. Nid oes angen awdurdod y Comisiwn arnoch i wneud y newid hwn. Fodd bynnag, rhaid i chi wedyn gael awdurdod y Comisiwn bob tro yr hoffech ddarparu budd o dan y cymal hwn.

Newidiadau rheoleiddiedig

Mae’n newid rheoleiddiedig defnyddio’r pŵer statudol i gyflwyno buddion heblaw’r rhai a ganiateir yn ôl y gyfraith (fel yr hyn uchod) i ymddiriedolwyr, aelodau, a phobl neu sefydliadau sy’n gysylltiedig â hwy.

Er enghraifft, i ychwanegu cymal newydd neu ddiwygio cymal sydd eisoes yn bodoli sy’n caniatáu i’ch elusen:

• talu ymddiriedolwr am gyflawni ei rôl fel ymddiriedolwr
• cyflogi ymddiriedolwr, aelod neu berson cysylltiedig
• talu (neu gynyddu) llog i ymddiriedolwr ar fenthyciad y maent yn ei ddarparu i’r elusen

Mae Adran 200 Deddf Elusennau 2011 yn diffinio pwy sy’n ‘berson cysylltiedig’. Mae’n cynnwys rhai pobl neu sefydliadau sydd â chysylltiad agos ag ymddiriedolwr neu aelod, megis:

• plentyn, rhiant, ŵyr, wyres, tad-cu, mam-gu, brawd neu chwaer yr ymddiriedolwr neu aelod
• priod neu bartner sifil ymddiriedolwr, aelod neu berthynas a restrir uchod
• partner busnes ymddiriedolwr, aelod neu berthynas a restrir uchod
• sefydliadau y mae gan yr ymddiriedolwr, yr aelod neu unrhyw un o’r rhai uchod fuddiant rheoli neu sylweddol ynddynt

Gwiriwch rhestr adran 200 neu ceisiwch gyngor cyfreithiol os ydych yn ansicr a yw person neu sefydliad yn berson cysylltiedig o dan y gyfraith.

Cyn i chi wneud newidiadau, dylech ddarllen ein canllawiau ynghylch:

• taliadau a buddion ymddiriedolwyr, sy’n cynnwys pryd y gellir talu ymddiriedolwyr am ddarparu nwyddau a gwasanaethau
• gwrthdaro buddiannau

Dim ond os ydym yn fodlon ei fod er lles pennaf eich elusen y bydd y Comisiwn yn rhoi awdurdod. Bydd angen i chi esbonio pam eich bod yn gwneud y newid, gan gynnwys:

• beth mae eich dogfen llywodraethu yn ei ddweud ar hyn o bryd am fuddion
• y ffactorau a ystyrioch wrth wneud eich penderfyniad
• sut rydych wedi rheoli’r gwrthdaro buddiannau

Gofynnwch i’r Comisiwn awdurdodi’r mathau hyn o newidiadau.

Newid beth sy’n digwydd i eiddo eich elusen pan fydd yn cau

Mae’r rhan fwyaf o ddogfennau llywodraethu yn nodi beth sy’n gorfod digwydd i arian neu eiddo elusen os penderfynwch ei chau’n wirfoddol. Gelwir hyn yn gymal ‘dirwyn i ben’ neu ‘ddiddymu’.

Rhaid i chi ofyn am awdurdod y Comisiwn i newid yr hyn y mae’r cymal diddymu yn eich dogfen llywodraethu yn ei ddweud am sut y gallwch ddefnyddio arian neu eiddo eich elusen yn yr amgylchiadau hyn.

Gall rheolau gwahanol fod yn berthnasol os ydych chi’n ystyried a oes angen i chi gau eich elusen oherwydd ei bod mewn anhawster ariannol.

Fel arfer, bydd y cymal yn dweud, cyn diddymu, bod rhaid i chi roi arian neu eiddo eich elusen i elusennau sydd â’r un dibenion neu ddibenion tebyg.

Rhaid i chi gael awdurdod y Comisiwn i ychwanegu cymal newydd neu ddileu neu ddiwygio cymal presennol sydd, er enghraifft:

• yn caniatáu i elusennau â gwahanol ddibenion dderbyn arian neu eiddo eich elusen ar ôl diddymu
• yn newid yr elusennau sydd wedi’u henwi ar hyn o bryd yn y cymal fel rhai sydd â hawl i dderbyn arian neu eiddo eich elusen ar ôl diddymu

Mewn rhai achosion, gall ychwanegu neu ddiwygio pŵer i uno ag elusen arall fod yn newid rheoleiddiedig i’r cymal diddymu. Os felly, bydd angen awdurdod y Comisiwn arnoch.

Nid oes angen awdurdod y Comisiwn arnoch i ychwanegu cymal (lle nad oes gan eich dogfen llywodraethu un ar hyn o bryd) sy’n dweud mai dim ond at ei dibenion y bydd arian neu eiddo eich elusen yn cael eu defnyddio ar ôl ei diddymu.

Dim ond os ydym yn fodlon ei fod er lles pennaf eich elusen y bydd y Comisiwn yn rhoi awdurdod. Bydd angen i chi esbonio pam eich bod yn gwneud y newid, gan gynnwys y ffactorau a ystyrioch wrth wneud eich penderfyniad. Gofynnwch i’r Comisiwn awdurdodi newid yng nghymal diddymu eich elusen.

Hysbysiad cyhoeddus neu ymgynghoriad

Dylech ddweud wrth y Comisiwn os ydych chi’n credu y gallai eich newid rheoleiddiedig arfaethedig fod yn ddadleuol neu er budd y cyhoedd.

Dylech, mewn rhai amgylchiadau, gynnal ymgynghoriad â’ch rhanddeiliaid cyn gwneud eich penderfyniad (a chyn gwneud cais am ein hawdurdod). Er enghraifft:

• newid dibenion eich elusen, oni bai eu bod yn fach iawn; ac
• unrhyw newidiadau sylweddol, fel y rhai a allai effeithio ar fuddiolwyr eich elusen

Dylai’r ymddiriedolwyr benderfynu pa fath o ymgynghoriad sy’n briodol. Bydd hyn yn dibynnu ar y newid arfaethedig, ei effaith (er enghraifft ar fuddiolwyr) a maint yr elusen.

Mewn rhai amgylchiadau, cyn i’r Comisiwn roi ei awdurdod, gallwn ofyn i chi roi hysbysiad cyhoeddus o’ch newidiadau. Byddwn yn cytuno â chi ar y dull priodol o roi hysbysiad i alluogi’r rhai yr effeithir arnynt i gael gwybod am y newidiadau arfaethedig.

Gallwn hefyd ddewis rhoi hysbysiad cyhoeddus ein hunain.

Sut i wneud newidiadau

Trosolwg

Bydd angen i’r ymddiriedolwyr benderfynu cyflwyno’r newid i aelodau’r elusen. I wneud hyn, rhaid pasio penderfyniad gan fwyafrif holl ymddiriedolwyr eich elusen.

Yna, rhaid i aelodau eich elusen basio penderfyniad arbennig mewn cyfarfod cyffredinol neu yn ysgrifenedig. Rhoddir canllawiau pellach am hyn yn yr adrannau nesaf.

Rhaid bod penderfyniad aelodau ar wahân o hyd, hyd yn oed os mai’r ymddiriedolwyr yw unig aelodau eich elusen.

Ar gyfer newidiadau rheoleiddiedig, dylech ofyn am awdurdod y Comisiwn cyn i chi gytuno ar y newid gydag aelodau eich elusen. Bydd hyn yn arbed costau trefnu cyfarfod i chi i bleidleisio ar newid nad yw’r Comisiwn yn ei awdurdodi.

Pasio penderfyniadau arbennig aelodau mewn cyfarfod cyffredinol

Rhaid i chi sicrhau bod gennych gworwm. Dyma nifer neu ganran y bobl sydd â hawl i fynychu’r cyfarfod y mae’n rhaid iddynt fod yn bresennol i wneud penderfyniadau dilys.

Er mwyn i’ch aelodau basio penderfyniad arbennig, mae cyfraith cwmnïau yn gofyn am gytundeb o leiaf 75% o aelodau eich elusen sy’n bresennol yn y cyfarfod neu’n pleidleisio drwy ddirprwy.

Gwiriwch a oes gan eich dogfen llywodraethu reolau ynghylch sut i gynnal pleidleisiau drwy godi dwylo a sut i gynnal pleidleisiau drwy bleidlais. Bydd hyn yn eich helpu i wneud eich penderfyniad yn iawn.

Gwiriwch a yw eich dogfen llywodraethu yn nodi canran uwch o aelodau y mae angen iddynt bleidleisio i wneud y newid. Rhaid i chi ddilyn y rheolau yn eich dogfen llywodraethu.

Defnyddiwch ein canllawiau ar gyfarfodydd elusennau am fanylion llawn sut i basio penderfyniadau.

Pasio penderfyniadau arbennig aelodau yn ysgrifenedig

I basio penderfyniad arbennig aelodau yn ysgrifenedig, rhaid i chi anfon penderfyniad arbennig ysgrifenedig at yr holl aelodau sydd â’r hawl i bleidleisio. Cynhwyswch ddatganiad sy’n dweud:

• sut y gall eich aelodau ddangos cytundeb i’w gymeradwyo
• y dyddiad y mae’n rhaid pasio’r penderfyniad

Er mwyn i benderfyniad ysgrifenedig arbennig gael ei basio, mae cyfraith cwmnïau yn ei gwneud yn ofynnol i o leiaf 75% o aelodau eich elusen ddangos cytundeb â’r penderfyniad erbyn y dyddiad y mae’n rhaid ei basio.

Ceisiwch gyngor proffesiynol neu darllenwch ganllawiau Tŷ’r Cwmnïau os ydych yn ansicr ynghylch y camau cywir i’w dilyn.

Pwy i ddweud wrthynt am newidiadau

Tŷ’r Cwmnïau

Rhaid i chi anfon y dogfennau canlynol at Dŷ’r Cwmnïau o fewn 15 diwrnod i basio eich penderfyniad arbennig:

• copi o benderfyniad arbennig yr aelodau y cytunwyd arno
• copi wedi’i ddiweddaru o’ch dogfen llywodraethu ddiwygiedig
• copi o awdurdod ysgrifenedig y Comisiwn ar gyfer newidiadau rheoleiddiedig

Gwiriwch ganllawiau Tŷ’r Cwmnïau am wybodaeth am ddogfennau pellach y gallai fod angen i chi eu cynnwys. Mae llawer o’r canllawiau ar Dŷ’r Cwmnïau wedi’u targedu at gwmnïau cyfyngedig gan gyfranddaliadau, ac felly’n cyfeirio at gyfranddalwyr. Ar gyfer cwmnïau elusennol, mae ‘cyfranddalwyr’ yn golygu aelodau.

Y Comisiwn Elusennau

Os yw eich elusen wedi’i chofrestru gyda’r Comisiwn, rhaid i chi ddweud wrthym am yr holl newidiadau a wnewch.

Bydd angen i chi ddarparu’r wybodaeth ganlynol:

• enw eich elusen fel y’i cofrestrwyd yn Nhŷ’r Cwmnïau a rhif cofrestru’r cwmni
• rhif cofrestru’r elusen
• union eiriad unrhyw gymal rydych wedi’i ddiwygio
• union eiriad unrhyw gymal newydd rydych wedi’i ychwanegu
• copi o benderfyniad arbennig yr aelodau y cytunwyd arno
• os pasiwyd y penderfyniad arbennig mewn cyfarfod aelodau: y dyddiad, math o gyfarfod (megis cyfarfod cyffredinol neu gyfarfod eithriadol), a chadarnhad bod cworwm yn y cyfarfod
• os pasiwyd y penderfyniad arbennig yn ysgrifenedig: y dyddiad y cafodd ei basio, a chadarnhad bod y nifer gofynnol o aelodau wedi cytuno
• ar gyfer newidiadau rheoleiddiedig, cadarnhad bod gennych awdurdod y Comisiwn
• datganiad eich bod wedi dilyn unrhyw amodau ychwanegol a nodir yn eich dogfen llywodraethu

Gwnewch hyn cyn gynted â phosib er mwyn i ni allu cadw cofnod eich elusen ar y gofrestr elusennau yn gyfredol.

Os yw eich elusen yn elusen heb ei chofrestru neu’n elusen gysylltiedig, cysylltwch â ni ar wahân.

Pryd bydd newidiadau’n dod i rym

Newidiadau sydd angen awdurdod y Comisiwn Elusennau

Rhaid i chi gael awdurdod y Comisiwn cyn y gall newidiadau rheoleiddiedig ddod i rym.

Mae newidiadau rheoleiddiedig yn dod i rym ar naill ai:

• y diwrnod y mae aelodau eich elusen yn pasio’r penderfyniad, arbennig; neu
• dyddiad diweddarach a nodir gennych yn y penderfyniad arbennig, ond rhaid i hyn fod ar neu ar ôl y dyddiad i’r Comisiwn roi ei awdurdod

Dylech ofyn am awdurdod y Comisiwn cyn i chi gytuno ar y newid gydag aelodau eich elusen. Bydd hyn yn arbed costau trefnu cyfarfod i chi i bleidleisio ar newid nad yw’r Comisiwn yn ei awdurdodi.

Newid dibenion eich elusen

Dim ond ar y diwrnod y caiff y newid ei ffeilio gyda Thŷ’r Cwmnïau gan ddefnyddio ffurflen CC04 y gall newidiadau yn nibenion eich elusen ddod i rym.

Rhaid i chi gael awdurdod y Comisiwn ar gyfer y newid cyn i chi ei ffeilio gyda Thŷ’r Cwmnïau.

Newidiadau nad oes angen awdurdod y Comisiwn Elusennau arnynt

Mae’r newidiadau’n dod i rym ar naill ai:

• y diwrnod y mae aelodau eich elusen yn pasio’r penderfyniad arbennig neu
• dyddiad diweddarach a nodir gennych yn y penderfyniad arbennig

Gallwch ddewis dyddiad diweddarach, fel bod eich newid yn dod i rym ar yr un pryd â digwyddiad arall, megis diwedd y flwyddyn ariannol.

Gwaddol parhaol, tir dynodedig ac ymddiriedolaethau arbennig

Yn syml, gwaddol parhaol yw eiddo y mae’n rhaid i elusen ei gadw yn hytrach na’i wario. Mae dau brif fath o waddol parhaol:

• arian neu asedau eraill a roddir i’ch elusen i’w buddsoddi. Dim ond yr incwm buddsoddi y gellir ei wario
• eiddo a roddir i’ch elusen y mae’n rhaid ei ddefnyddio at ddiben penodol yn unig. Er enghraifft, tir neu adeiladau a roddir i’w defnyddio fel ysgol neu faes hamdden. Weithiau gelwir hyn yn ‘dir dynodedig’

Bydd gan asedau o’r fath ddogfen llywodraethu wahanol i erthyglau eich cwmni elusennol.

Ymddiriedolaethau arbennig yw arian neu eiddo y mae’n rhaid i’ch elusen ei ddefnyddio at ddibenion penodol yn unig, sy’n fwy cul na dibenion eich elusen.

Dysgwch sut, fel ymddiriedolwr, y gall eich cwmni elusennol newid sut y gall ddefnyddio:

• gwaddol parhaol neu ymddiriedolaethau arbennig
• [https://www.gov.uk/government/publications/how-to-make-changes-to-your-charitys-governing-document-cc36/ymddiriedolaethau-newid-eich-dogfen-lywodraethol#newidiadau-y-maen-rhaid-ir-comisiwn-elusennau-eu-hawdurdodi)

I wneud yn siŵr bod eich newidiadau’n ddilys, gwnewch yn siŵr eich bod yn:

• diwygio’r ddogfen llywodraethu gywir
• dilyn y rheolau cywir i newid sut y gall eich cwmni elusennol ddefnyddio gwaddol parhaol, tir dynodedig neu ymddiriedolaethau arbennig

Dysgwch ragor am waddol parhaol neu dir dynodedig a cheisiwch gyngor proffesiynol os ydych yn ansicr.

Crynodeb

Mae’r crynodeb hwn yn nodi’r camau allweddol. Peidiwch â dibynnu ar y crynodeb hwn yn unig. Gwnewch yn siŵr eich bod yn darllen y canllawiau.

Cam 1. Sicrhewch eich bod yn deall y newid rydych am ei wneud a pham

Cam 2. Gwiriwch a ddylech ymgynghori â rhanddeiliaid eich elusen cyn gwneud y newid

Cam 3. Penderfynwch a ddylech wneud y newid – cadwch gofnod clir o pam rydych yn gwneud eich penderfyniad

Cam 4. Gwiriwch ddogfen llywodraethu eich elusen am unrhyw reolau ychwanegol y mae’n rhaid i chi eu dilyn i wneud y newid

Cam 5. Gwiriwch a oes gwrthdaro buddiannau y mae angen i chi ei reoli

Cam 6. Gwnewch y gwelliant:

1. gwiriwch a ydych chi’n gwneud newid rheoleiddiedig
2. pasiwch benderfyniad ymddiriedolwyr
3. sicrhewch awdurdod y Comisiwn Elusennau os ydych yn gwneud newid rheoleiddiedig neu oherwydd eich bod yn wynebu gwrthdaro buddiannau na allwch ei reoli (nodwch, gall y Comisiwn ofyn i chi roi hysbysiad cyhoeddus o’r newid)
4. pasiwch benderfyniad aelodau

Cam 7. Dywedwch wrth Dŷ’r Cwmnïau. Anfonwch y wybodaeth ofynnol o fewn 15 diwrnod i basio penderfyniad yr aelodau

Cam 8. Dywedwch wrth y Comisiwn. Anfonwch y wybodaeth ofynnol cyn gynted â phosib, neu erbyn y dyddiad a nodir yn y ddogfen llywodraethu

Cam 9. Sicrhewch eich bod yn deall pryd y daw’r newid i rym. Nid dyma ddyddiad eich penderfyniad aelodau bob amser.