Cyfarwyddyd

Gwaddol parhaol: rheolau i elusennau

Pryd gallwch chi wario, gwerthu neu drosglwyddo 'gwaddol parhaol' - arian neu eiddo a roddir i'ch elusen gydag amodau ar sut y gellid ei ddefnyddio.

Am waddol parhaol

Ystyr ‘gwaddol parhaol’ yw arian neu eiddo y bwriadwyd iddo gael ei ddal gan elusen am byth yn wreiddiol. Fel arfer mae hyn wedi’i nodi fel cyfyngiad yn nogfen lywodraethol yr elusen.

Gall gwaddol parhaol fod yn:

  • dir
  • adeiladau
  • arian parod
  • buddsoddiadau

Enghraifft: sefydlwyd elusen drwy un rhodd ariannol. Roedd y rhoddwr wedi nodi’n benodol bod rhaid i’r arian gael ei fuddsoddi er mwyn darparu incwm ar gyfer yr elusen a dim ond yr incwm y gellid ei wario.

Mae’r gyfraith yn caniatáu i elusennau wario gwaddol parhau mewn rhai amgylchiadau ond efallai y bydd rhaid i chi gael caniatâd y Comisiwn Elusennau.

Ni all elusennau sy’n gwmnïau ddal gwaddol parhaol ond gallant drosglwyddo gwaddol parhaol i elusen ‘gragen’ y maen nhw’n berchen arni. Rhaid i’r elusen sy’n gwmni dderbyn bod rhaid i’r eiddo neu asedau a waddolwyd:

  • gael eu defnyddio at y diben gwreiddiol y cafodd eu dal mewn ymddiriedolaeth ar ei gyfer
  • eu cadw ar wahân i’w asedau cyffredinol neu gorfforaethol

Ceisiwch gyngor cyfreithiol os ydych chi’n meddwl bod arian neu eiddo rydych chi am ei wario neu ei werthu yn waddol parhaol:

Pryd i wario gwaddol parhaol

Ystyriwch wario gwaddol parhaol dim ond os yw’r ymddiriedolwyr yn cytuno bod gwneud hyn yn helpu’ch elusen i gyflawni ei dibenion yn fwy effeithiol. Er enghraifft:

  • os oes angen arian ar eich elusen i sefydlu prosiect newydd
  • os yw’r elusen wedi tyfu ac nid yw ei safle presennol yn addas mwyach ac mae angen ei werthu er mwyn prynu safle arall

Pryd i gael cydsyniad y Comisiwn Elusennau

Gall nifer o elusennau wario rhan neu’r cyfan o fuddsoddiad sy’n cael ei ddal fel gwaddol parhaol. Ond mae’n rhaid i chi wneud cais am gydsyniad y comisiwn:

  • os yw incwm eich elusen yn fwy na £1,000 ac
  • mae’r cyfan o’r gwaddol parhaol yn werth mwy na £10,000

Nid oes rhaid i chi gael cydsyniad y comisiwn os na chafodd y gwaddol parhaol ei roi i’ch elusen - er enghraifft, os oedd eich elusen wedi creu’r gwaddol parhaol ei hun.

Mae arian, eiddo neu dir sy’n cael ei roi i’ch elusen ar yr amod ei fod yn cael ei ddefnyddio i’w helpu i fodloni ei dibenion yn ‘waddol gweithredol’. Fel arfer mae tir neu eiddo sy’n cael ei ddal o dan y math hwn o ymddiriedolaeth weithredol yn cael ei alw’n dir neu eiddo ‘dynodedig’ neu ‘specie’.

Os ydych chi am werthu tir dynodedig heb gael tir arall yn ei le, mae’n rhaid i chi gael cydsyniad y comisiwn. Bydd rhaid i chi esbonio i’r comisiwn pam y byddai hyn er lles gorau eich elusen.

Sut i gael cydsyniad y comisiwn

Defnyddiwch ffurflen ar-lein y comisiwn. Bydd rhaid i chi ddarparu:

  • gwerth y farchnad gyfredol y gwaddol
  • incwm eich elusen
  • manylion y cyfarfod lle roedd yr ymddiriedolwyr wedi pasio’r cynnig i wario’r gwaddol parhaol
  • copi o’r cynnig yn cynnwys y rhesymau dros wario’r gwaddol parhaol

Ni all elusennau GIG ddefnyddio’r ffurflen hon - defnyddiwch ffurflen ymholiad cyffredinol y comisiwn yn lle hynny.

Sut i drosglwyddo gwaddol parhaol i elusen arall

Efallai y bydd eich dogfen lywodraethol yn dweud y gall eich elusen drosglwyddo gwaddol parhaol i elusen arall neu elusennau eraill sydd â dibenion tebyg. Os ydych chi’n trosglwyddo asedau i sawl elusen, bydd rhaid i bob elusen sy’n derbyn gael o leiaf un diben sy’n debyg i’ch diben chi. Gyda’i gilydd, mae’n rhaid i ddibenion yr elusennau sy’n derbyn fod yn debyg iawn i’ch rhai chi. Mae asedau gwaddol parhaol yn parhau i fod yn waddol parhaol ar ôl iddynt drosglwyddo. Mae’n rhaid i’r ymddiriedolwyr gytuno hefyd fod y trosglwyddiad yn gadael i’r gwaddol fodloni’r dibenion y cafodd ei ddal ar eu cyfer yn wreiddiol.

Os nad yw’ch dogfen lywodraethol yn caniatáu hyn, mae’r Ddeddf Elusennau yn caniatáu i chi drosglwyddo’r rhan fwyaf o fathau o asedau os:

  • yw incwm eich elusen o dan £10,000 ac
  • mae’n ‘anghorfforedig’ (nid yw’n gwmni elusennol neu’n SCE)

Trosglwyddwch asedau drwy ddefnyddio darpariaethau’r Ddeddf Elusennau fel a ganlyn:

  1. Cynhaliwch gyfarfod yr ymddiriedolwyr pan fydd digon o ymddiriedolwyr yn bresennol i wneud penderfyniad.
  2. Trafodwch y trosglwyddiad - mae’n rhaid i chi gytuno mai dyma’r peth iawn i’w wneud, bod unrhyw elusen sy’n derbyn yn addas a bod yr holl ofynion eraill wedi’u bodloni.
  3. Cynhaliwch bleidlais - mae’n rhaid i o leiaf dwy ran o dair o’r ymddiriedolwyr sy’n pleidleisio fod o blaid y trosglwyddiad (peidiwch â chyfrif pobl sy’n atal eu pleidlais).
  4. Penderfynwch sut y caiff yr asedau eu trosglwyddo (yn enwedig os ydynt yn trosglwyddo i fwy nag un elusen) a sut y byddwch chi’n sicrhau y cânt eu defnyddio at ddibenion tebyg gan yr elusen sy’n derbyn.
  5. Gofynnwch i’r comisiwn gymeradwyo’r cynnig a chadarnhau bod dibenion yr elusen neu elusennau sy’n derbyn yn debyg iawn i’ch rhai chi.

Gallwch chi drosglwyddo asedau o SCE sy’n bod i SCE arall drwy:

  • uno gydag un neu ragor o SCEau i ffurfio SCE newydd neu
  • drosglwyddo asedau i SCE sy’n bod

I wneud hyn, pasiwch gynnig o dan y Ddeddf Elusennau a chysylltwch â’r comisiwn i gael ei gymeradwyaeth. Os yw’r comisiwn yn cymeradwyo’r cynnig, mae holl eiddo, hawliau a rhwymedigaethau’r SCE sy’n trosglwyddo (gan gynnwys unrhyw waddol parhaol) yn cael eu trosglwyddo’n awtomatig i’r SCE sy’n derbyn.

Sut i ofyn i’r comisiwn gymeradwyo cynnig pŵer trosglwyddo

Cwblhewch ffurflen ar-lein y comisiwn os:

  • yw gwerth y farchnad y gwaddol cyfan yn llai na £10,000
  • mae gan eich elusen incwm o lai na £1,000
  • nid oes unrhyw gyfyngiad yn eich dogfen lywodraethol sy’n dweud bod rhaid i dir sy’n cael ei drosglwyddo gael ei ddefnyddio i hyrwyddo dibenion eich elusen (‘gwaddol gweithredol’)

Ni all cwmnïau elusennol ddal gwaddol parhaol. Ond gallwch chi ddefnyddio’r ffurflen hon i ddweud wrth y comisiwn am gynnig trosglwyddo ar gyfer gwaddol parhaol os yw’ch elusen yn dal elusen ‘gragen’ sy’n bodloni’r meini prawf hyn.

Bydd rhaid i chi ddarparu:

  • manylion am yr hyn rydych am eu trosglwyddo ac i bwy
  • cyfeirnod y Gofrestrfa Tir EM (os ydych yn trosglwyddo tir cofrestredig)
  • manylion pob ymddiriedolwr elusen, gan gadarnhau eu bod nhw wedi’u penodi’n briodol ac yn gallu awdurdodi’r trosglwyddiad
  • cadarnhad bod unrhyw gyllidwyr trydydd parti yn cytuno i drosglwyddo’r cronfeydd grant neu asedau ffisegol y maent yn eu cadw fel budd
  • dogfen lywodraethol unrhyw elusen sy’n derbyn sydd heb gofrestru gyda’r comisiwn

Ni all elusennau GIG ddefnyddio’r ffurflen hon - defnyddiwch ffurflen ymholiad cyffredinol y comisiwn yn lle hynny.

Beth sy’n digwydd nesaf

Os yw’ch cynnig yn bodloni’r gofynion cyfreithiol, bydd y comisiwn yn dweud wrthych pryd y gall ddod i rym a phryd y gall yr asedau gael eu trosglwyddo. Rhaid gwneud hyn o fewn 60 diwrnod.

Os nad yw’n bodloni’r gofynion, bydd y comisiwn yn esbonio pam y mae’n gwrthwynebu’r cynnig a beth mae angen i chi ei wneud cyn y gellir trosglwyddo’r asedau.

Published 23 Mai 2013
Last updated 18 Rhagfyr 2014 + show all updates
  1. Clarifications including rules for companies and charitable incorporated organisations (CIOs)
  2. First published.