Ymgynghoriad agored

Datganiad Polisi Cenedlaethol drafft ar gyfer cynhyrchu ynni ymasiad (EN-8) (tudalen we hygyrch)

Cyhoeddwyd 8 Mehefin 2026

Yn berthnasol i Loegr a Chymru

1. Rhagarweiniad

1.1 Cefndir

1.1.1 Disgwylir i’r galw am drydan gynyddu’n sylweddol dros y blynyddoedd nesaf, gyda’r potensial i’r galw fwy na dyblu erbyn 2050, hyd yn oed gyda gwelliannau sylweddol mewn effeithlonrwydd ynni.^{[troednodyn 1]} Mae capasiti cynhyrchu ynni carbon isel newydd yn hanfodol i ddiwallu’r galw hwn yn fforddiadwy, gan wella diogelwch ynni’r DU a gweithio tuag at allyriadau sero net. Cydnabyddir y brys hwn yn y Datganiad Polisi Cenedlaethol ynni cyffredinol, EN-1, sy’n nodi seilwaith ynni carbon isel fel ‘Blaenoriaeth Genedlaethol Hanfodol’.^{[troednodyn 2]}

1.1.2 Mae gan ynni ymasiad y potensial i fod yn ffynhonnell drawsnewidiol o ynni glân a helaeth i ddiwallu’r galw cynyddol hwn yn y DU a ledled y byd. Mae’r tanwyddau mwyaf cyffredin a ddefnyddir mewn adweithiau ynni ymasiad yn ddihysbydd i bob pwrpas, gyda dewteriwm yn cael ei echdynnu’n rhwydd o ddŵr y môr, a thritiwm, er ei fod yn brin yn naturiol, gellir ei fridio o’r niwtronau a gynhyrchir yn yr adwaith ymasiad. Mae’r llywodraeth wedi dod i’r casgliad, am y rhesymau a nodir yn EN-1, bod Blaenoriaeth Genedlaethol Hanfodol ar gyfer darparu seilwaith ynni carbon isel o arwyddocâd cenedlaethol. Am y rhesymau a nodir uchod, mae seilwaith ynni ymasiad yn bodloni’r diffiniad o “seilwaith carbon isel” fel y nodir yn adran ‘Y flaenoriaeth genedlaethol hanfodol ar gyfer seilwaith carbon isel’ o EN-1.

1.1.3 Mae Cynllun Sector Diwydiannau Ynni Glân 2025 y DU, a amlygodd ymasiad fel is-sector blaenoriaeth, yn nodi sut mae ymasiad yn darparu cyfleoedd sylweddol ar gyfer swyddi â chyflog da yn y DU, trosglwyddo technoleg i sectorau cyfagos, a chyfleoedd allforio i farchnad fyd-eang a amcangyfrifir i fod werth hyd at £12 triliwn yn y dyfodol.^{[troednodyn 3]}

1.1.4 Mae Strategaeth Ymasiad y DU 2026 yn mynd ymhellach i nodi amcan y llywodraeth i gyflymu twf diwydiant ymasiad y DU er mwyn manteisio ar fanteision economaidd a strategol ymasiad.^{[troednodyn 4]} Mae hyn yn adeiladu ar fuddsoddiad record y llywodraeth o dros £2.5 biliwn mewn ymchwil a datblygu ymasiad, gan gefnogi diwydiant ymasiad sy’n tyfu yn y DU ac ailddatgan safle blaenllaw Prydain yn y ras fyd-eang am ynni ymasiad.^{[troednodyn 5]}

1.1.5 Mae datblygu prototeip gorsaf bŵer ymasiad Sfferig Tokamak ar gyfer Cynhyrchu Ynni (STEP) yn hanfodol yn yr ymdrech hon. Gyda chefnogaeth £1.3 biliwn o gyllid gan y llywodraeth, bydd UK Fusion Energy (UKFE) yn cyflawni STEP i gataleiddio cadwyn gyflenwi ymasiad y DU, datblygu atebion technegol newydd ar gyfer cynhyrchu ynni ymasiad a chreu’r gallu integreiddio systemau sydd ei angen i gyflawni cyfleusterau ynni ymasiad.^{[troednodyn 6]}

1.1.6 Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn allweddol i gyflawni amcan ymasiad y DU, gan roi sicrwydd i fuddsoddwyr, datblygwyr ac eraill yn y diwydiant ymasiad ynghylch sut y bydd y llywodraeth yn ymdrin â chynllunio ar gyfer y seilwaith ymasiad a fydd yn creu twf economaidd ac yn cryfhau diogelwch ynni.

1.1.7 Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, ynghyd â’r Datganiad Polisi Cenedlaethol Cyffredinol ar gyfer Ynni (EN-1), yn darparu’r prif bolisi ar gyfer penderfyniadau gan yr Ysgrifennydd Gwladol dros Ddiogelwch Ynni a Sero Net (o hyn ymlaen, ‘yr Ysgrifennydd Gwladol’) ar geisiadau am ganiatâd datblygu a dderbyniant sy’n ymwneud â seilwaith ynni ymasiad, fel y’i diffinnir yn adran 1.6 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn.

1.1.8 Mae’r ffordd y mae Datganiadau Polisi Cenedlaethol ar seilwaith ynni yn tywys penderfyniadau’r Ysgrifennydd Gwladol, a’r materion y mae’n ofynnol i’r Ysgrifennydd Gwladol eu hystyried gan Ddeddf Cynllunio 2008 (fel y’i diwygiwyd) (“y Ddeddf”) wrth ystyried ceisiadau, wedi’u nodi yn adrannau ‘Rhagarweiniad; Cefndir’ ac ‘Egwyddorion Asesu; Polisïau ac Ystyriaethau Cyffredinol’ EN-1.

1.1.9 Fel y nodir yn adran ‘Yr angen am brosiectau seilwaith newydd o arwyddocâd cenedlaethol’ o EN-1, mae’r llywodraeth wedi ymrwymo i sicrhau bod cyflenwad ynni’r DU yn ddiogel, yn ddibynadwy, yn fforddiadwy ac yn gyson â’r uchelgais i gael allyriadau carbon sero net yn 2050. Mae cael ystod o ffynonellau ynni carbon isel domestig yn hanfodol ar gyfer cyflawni’r amcanion hyn. Mae EN-1 yn nodi’r angen am seilwaith ynni niwclear newydd, gan gynnwys gorsafoedd pŵer ymasiad. Wrth ddiwallu’r angen hwn, mae’n ddyletswydd ar ymgeiswyr gyflwyno cynigion sy’n cydbwyso capasiti cynhyrchu, cost a sicrhau bod eu prosiectau’n ddiogel, yn gyflawnadwy ac yn cymhwyso’r ‘hierarchaeth liniaru’ i unrhyw effeithiau andwyol.

1.1.10 Rhaid i’r ymgeisydd sicrhau bod ei gais yn gyson â’r cyfarwyddiadau a roddir i ymgeiswyr yn y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, EN-1 ac unrhyw Ddatganiadau Polisi Cenedlaethol eraill sy’n berthnasol i’r cais dan sylw.

1.1.11 Gall y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn hefyd fod yn ddefnyddiol i awdurdodau cynllunio lleol wrth baratoi eu hadroddiadau effaith leol ac i bob parti â diddordeb sy’n ymwneud â chais penodol, o ystyried statws pwysig y Datganiad Polisi Cenedlaethol mewn cyfraith gynllunio.

1.2 Rôl y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn y system gynllunio ehangach

1.2.1 Mae adrannau ‘Rôl y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn y system gynllunio ehangach’ a ‘Chwmpas y Datganiad Polisi Cenedlaethol Cyffredinol ar gyfer Ynni’ o EN-1 yn rhoi manylion am rôl EN-1, a’r Datganiadau Polisi Cenedlaethol sy’n benodol i dechnoleg, yn y system gynllunio ehangach. Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, EN-8, yn ddatganiad Polisi Cenedlaethol sy’n benodol i dechnoleg sy’n berthnasol i seilwaith ynni ymasiad.

1.3 Perthynas ag EN-1

1.3.1 Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn rhan o gyfres o Ddatganiadau Polisi Cenedlaethol ar seilwaith ynni. Dylid ei ddarllen ar y cyd ag EN-1 a Datganiadau Polisi Cenedlaethol perthnasol eraill, megis EN-5 sy’n ymwneud â seilwaith rhwydweithiau trydan.^{[troednodyn 7]}

1.3.2 Nid oes gofyn i ymgeiswyr ystyried y Datganiad Polisi Cenedlaethol ar gyfer cynhyrchu ynni niwclear (hollti) (EN-7) wrth baratoi ceisiadau o dan y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn. Mae cwmpas EN-7 yn gwbl ar wahân i EN-8, fel y disgrifir ym mharagraff 1.6.6.

1.3.3 Nid yw’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn ceisio ailadrodd y deunydd a nodir yn EN-1, sy’n berthnasol i bob cais a gwmpesir gan y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn oni nodir yn wahanol.

1.4 Cwmpas daearyddol

1.4.1 Y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, ynghyd ag EN-1, yw’r brif ddogfen polisi gwneud penderfyniadau ar gyfer yr Ysgrifennydd Gwladol ar seilwaith ynni ymasiad, fel y’i diffinnir yn adran 1.6 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, yng Nghymru a Lloegr.

1.4.2 Yng Nghymru, nid oes gan yr Ysgrifennydd Gwladol unrhyw swyddogaethau mewn perthynas â cheisiadau cynllunio nad ydynt yn ymwneud â seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol.

1.4.3 Yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, nid oes gan yr Ysgrifennydd Gwladol unrhyw swyddogaethau mewn perthynas â cheisiadau cynllunio. Fodd bynnag, mae polisi ynni yn gyffredinol yn fater a gedwir yn ôl i Weinidogion y DU, ac felly gall y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn fod yn ystyriaeth berthnasol mewn penderfyniadau cynllunio ledled y DU.

1.5 Cyfnod dilysrwydd ac adolygiad

1.5.1 Bydd y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn parhau mewn grym yn ei gyfanrwydd oni bai ei fod yn cael ei dynnu’n ôl neu ei atal yn gyfan gwbl neu’n rhannol gan yr Ysgrifennydd Gwladol. Mae’n bosibl y bydd cyfeiriadau at ddeunydd y tu allan i’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn cael eu gwneud yn ddarfodedig oherwydd diweddariadau neu ddiwygiadau. Os bydd hyn yn digwydd, dylai ymgeiswyr geisio gwybodaeth gyfredol gan y corff perthnasol.

1.5.2 Ac eithrio mewn amgylchiadau eithriadol, rhaid i Ddatganiadau Polisi Cenedlaethol fod yn destun adolygiad llawn a’u diweddaru o leiaf bob pum mlynedd.

1.6 Seilwaith sy’n dod o dan y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn

1. 1.6.1 Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn effeithiol mewn perthynas â ‘seilwaith ynni ymasiad’ y mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn ei ddiffinio fel seilwaith sy’n defnyddio’r broses ymasiad i gynhyrchu ynni, ac unrhyw seilwaith ategol, sef:
   1. A. wedi’i ddiffinio fel prosiect seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol gan y Ddeddf, neu
   2. B. wedi’i drin fel datblygiad y mae angen caniatâd datblygu ar ei gyfer yn unol ag adrannau 35 a 35ZA o’r Ddeddf.

1.6.2 Ar hyn o bryd, er mwyn bod yn brosiect seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol, rhaid disgwyl i seilwaith ynni ymasiad fod â chapasiti sy’n fwy na 50 megawat (MW) yn Lloegr a 350MW yng Nghymru. Fodd bynnag, mae’r llywodraeth wedi ymrwymo i ddiwygio’r Ddeddf i sicrhau bod seilwaith ynni ymasiad yn Lloegr sydd â chapasiti thermol, neu gyfuniad o gapasiti thermol a thrydanol, o dros 50MW hefyd wedi’i gynnwys.^{[troednodyn 8]} Bydd y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn berthnasol i’r mathau ychwanegol hyn o ddatblygiad.

1.6.3 Ystyrir bod cyfleusterau ynni ymasiad yng Nghymru sydd â chapasiti cynhyrchu trydan rhwng 50 a 350 MW yn Brosiect Seilwaith Sylweddol (SIP) o dan Ddeddf Seilwaith (Cymru) 2024 ac ystyrir ceisiadau SIP gan Weinidogion Cymru.^{[troednodyn 9]} Mae Adrannau 22 a 23 o Ddeddf Seilwaith (Cymru) 2004 hefyd yn nodi y gall datblygwyr ofyn i’w prosiect gael ei ystyried yn SIP mewn rhai amgylchiadau hyd yn oed os nad ydynt yn bodloni’r diffiniadau yn y Ddeddf honno. Nid yw’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn berthnasol i SIPau yng Nghymru ond gallai Gweinidogion Cymru ei ystyried fel ystyriaeth berthnasol.

1.6.4 Gall datblygwr cyfleuster ynni ymasiad yn Lloegr nad yw o fewn y diffiniad o brosiect seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol yn y Ddeddf ofyn serch hynny i’w brosiect gael ei ystyried o fewn y drefn caniatâd datblygu prosiect seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol a sefydlwyd gan y Ddeddf, yn hytrach nag o fewn y drefn gynllunio leol. Os yw’r datblygwr yn gwneud cais cymwys, a bod yr Ysgrifennydd Gwladol yn fodlon bod y cyfleuster o arwyddocâd cenedlaethol, gall yr Ysgrifennydd Gwladol roi cyfarwyddyd o dan adran 35 o’r Ddeddf y dylid trin y cynnig fel datblygiad y mae angen caniatâd datblygu ar ei gyfer. Mae cyfarwyddyd o’r fath yn dileu’r gofyniad i gynnig sicrhau mathau eraill o gymeradwyaeth, gan gynnwys caniatâd cynllunio, a restrir yn adran 33(1) a (2) o’r Ddeddf.

1.6.5 Ystyrir bod cyfleusterau ymchwil ymasiad a seilwaith ymasiad arddangos ar raddfa fach yn rhagflaenwyr pwysig i ddatblygiad ar raddfa fwy, ac maent yn rhai o’r mathau o brosiectau y byddai’r Ysgrifennydd Gwladol yn disgwyl eu hystyried yn cael eu cyfeirio i’r drefn caniatâd datblygu prosiect seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol pe bai cais o’r fath yn cael ei wneud.

1.6.6 Nid yw seilwaith sy’n defnyddio hollti niwclear i gynhyrchu ynni ochr yn ochr â defnyddio dyfais ymasiad o fewn cwmpas y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn. Y Datganiad Polisi Cenedlaethol perthnasol ar gyfer cynhyrchu ynni niwclear (hollti) yw EN-7.^{[troednodyn 10]}

1.7 Yr Asesiad o Gynaliadwyedd a’r Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd sy’n ymwneud â’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn

1.7.1 Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn wedi bod yn destun Asesiad o Gynaliadwyedd fel sy’n ofynnol gan y Ddeddf a Rheoliadau Asesiad Amgylcheddol Cynlluniau a Rhaglenni 2004. Mae Asesiad Rheoliadau Cynefinoedd wedi’i baratoi yn unol â Rheoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau 2017 (fel y’u diwygiwyd) a Rheoliadau Cadwraeth Cynefinoedd a Rhywogaethau Morol Alltraeth 2017.

1.7.2 Cyhoeddir y rhain ochr yn ochr â’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn ac maent ar gael yn: www.gov.uk/government/consultations/draft-national-policy-statement-for-fusion-energy-generation-en-8

2. Egwyddorion Asesu

2.1 Rhagarweiniad

2.1.1 Mae EN-1 yn nodi’r egwyddorion cyffredinol y dylid eu cymhwyso wrth asesu ceisiadau am ganiatâd datblygu ar draws yr ystod o dechnolegau ynni. Mae adran ‘Effeithiau Generig’ EN-1 yn nodi polisi ar asesu effeithiau sy’n gyffredin ar draws ystod o’r technolegau hyn.

2.1.2 Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, EN-8, yn ymwneud â materion sy’n berthnasol i geisiadau am ganiatâd datblygu i ddatblygu seilwaith ynni ymasiad, waeth beth fo’r dechnoleg ymasiad benodol sy’n cael ei defnyddio. Dylai ymgeiswyr ddangos sut mae eu cais yn bodloni’r gofynion yn EN-1 a’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, yn ogystal ag unrhyw ofynion cyfreithiol a rheoleiddiol eraill. Yn ogystal, ar gyfer unrhyw seilwaith trosglwyddo rhwydwaith trydan, dylai ymgeiswyr ac Ysgrifennydd y Wladwriaeth ystyried polisi perthnasol yn EN-5.

2.1.3 Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn ei gwneud yn ofynnol i ymgeiswyr ddangos yn eu ceisiadau eu bod wedi mynd i’r afael yn briodol â phedwar ar bymtheg o ystyriaethau sy’n arbennig o berthnasol i seilwaith ynni ymasiad. Rhoddir manylion sut y dylent wneud hyn yn adrannau 3.2 i 3.5 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn. Mae rhai o’r ystyriaethau hyn yn arbennig o berthnasol wrth ystyried lleoliadau addas ar gyfer y seilwaith ynni ymasiad, tra bod eraill yn dod yn fwy perthnasol wrth i’r dyluniadau ar gyfer seilwaith ynni ymasiad ar gyfer lleoliad a ddewisir gael eu datblygu. Am fwy o fanylion gweler paragraff 3.1.5.

2.1.4 Dylai ymgeiswyr gymhwyso’r ‘hierarchaeth liniaru’ fel y’i nodir yn EN-1, a rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso’r adran ‘Y flaenoriaeth genedlaethol hollbwysig ar gyfer seilwaith carbon isel’ o EN-1.

2.2 Dylunio Da

2.2.1 Mae seilwaith ymasiad yn debygol o fod yn weithle arwyddocaol, yn sbardun economaidd ehangach ac yn nodwedd dirwedd ar gyfer y lleoliad a’r gymuned sy’n cynnal y gwaith. Yn y gorffennol, mae seilwaith cynhyrchu ynni wedi cyfrannu at gymeriad lleoedd ac wedi bod yn ffynhonnell balchder a hunaniaeth i drigolion. Bydd ystyried egwyddorion Dylunio Da yn gynnar yn y cyfnod cynllunio yn helpu i greu’r berthynas fuddiol hon â chymunedau sy’n cynnal y gwaith gan o bosibl leihau cost, cymhlethdod a/neu aflonyddwch yn ddiweddarach yn y broses gyflawni.^{[troednodyn 11]}

2.2.2 Mae adran ‘Meini Prawf ar gyfer Dylunio Da ar gyfer Seilwaith Ynni’ EN-1 yn nodi disgwyliadau cynllunio ar gyfer yr holl seilwaith ynni ar Ddylunio Da, a darperir rhagor o wybodaeth yn adran ‘Ystyriaeth o ddylunio da ar gyfer seilwaith ynni’ EN-5.

2.2.3 Dylai ymgeiswyr benderfynu ar yr egwyddorion dylunio priodol ar gyfer eu seilwaith arfaethedig, yn seiliedig ar ystyried egwyddorion Dylunio Da, er mwyn helpu i gyflawni gofynion busnes, cynllunio a rheoleiddio perthnasol mewn ffordd integredig, gan ddarparu manteision ehangach i gymdogion, y busnes a’r amgylchedd naturiol.

2.3 Y Broses Cyfiawnhau Rheoleiddiol a’r gyfundrefn caniatâd datblygu prosiectau seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol

2.3.1 Mae Rheoliadau Cyfiawnhau Arferion sy’n Cynnwys Ymbelydredd Ïoneiddio 2004 yn ei gwneud yn ofynnol i bob dosbarth neu fath newydd o arfer sy’n arwain at amlygiad i ymbelydredd ïoneiddio gael ei “gyfiawnhau” (gan eu buddion economaidd, cymdeithasol neu fuddion eraill mewn perthynas â’r niwed i iechyd y gallent ei achosi) cyn cael ei fabwysiadu neu ei gymeradwyo gyntaf.

2.3.2 Yn dilyn ymgynghoriad yn 2021, gofynnwyd i Raglen STEP Asiantaeth Ynni Atomig y Deyrnas Unedig (“UKAEA”) gan y llywodraeth yn 2022 baratoi i gyflwyno cais Cyfiawnhad Rheoleiddiol ar gyfer cyfleusterau ynni ymasiad ar ran y gymuned ymasiad.^{[troednodyn 12]} Cyflwynwyd hyn ar 15 Rhagfyr 2025 gan UK Industrial Fusion Solutions (“UKIFS”) cyn iddo gael ei ailenwi’n: UK Fusion Energy (“UKFE”).^{[troednodyn 13]}

2.3.3 O ystyried bod Cyfiawnhad Rheoleiddiol yn broses reoleiddiol ar wahân, ni ddylid gohirio penderfyniad i roi caniatâd datblygu os yw penderfyniad Cyfiawnhad Rheoleiddiol yn destun cymeradwyaeth neu her gyfreithiol. Fodd bynnag, os yw penderfyniad Cyfiawnhad Rheoleiddiol yn destun cymeradwyaeth neu her gyfreithiol, dylai’r Ysgrifennydd Gwladol ystyried a ddylid atodi gofynion i’r Gorchymyn Caniatâd Datblygu i sicrhau bod y gorchymyn yn amodol ar fodolaeth penderfyniad Cyfiawnhad Rheoleiddiol dilys.

2.4 Perthynas rhwng cyfundrefnau rheoleiddio ar gyfer seilwaith ynni ymasiad a’r gyfundrefn caniatâd datblygu prosiectau seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol

2.4.1 Bydd y llywodraeth yn parhau i ddilyn cyfleoedd i wella cydgysylltu rhwng adrannau’r llywodraeth, y gyfundrefn caniatâd datblygu prosiectau seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol, a chyfundrefnau rheoleiddio ar gyfer seilwaith ymasiad, er mwyn gwella’r ddarpariaeth o seilwaith ymasiad a gyrru datblygiad ynni carbon isel, diogel a helaeth.

2.4.2 Fel gyda seilwaith ynni mawr arall, mae rheoleiddwyr yn chwarae rhan bwysig wrth sicrhau diogelwch, sicrwydd ac amddiffyniad pobl a’r amgylchedd mewn perthynas â dylunio, adeiladu, gweithredu a dadgomisiynu seilwaith ynni ymasiad.

2.4.3 Oherwydd proffil perygl ynni ymasiad, ac yn dilyn ymgynghoriad cyhoeddus, penderfynodd y llywodraeth ym mis Mehefin 2022 y dylai cyfleusterau ynni ymasiad barhau i gael eu rheoleiddio’n bennaf gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (“HSE”) a’r asiantaeth amgylcheddol berthnasol (Asiantaeth yr Amgylchedd yn Lloegr, a Chyfoeth Naturiol Cymru yng Nghymru).^{[troednodyn 14]}

2.4.4 Felly, mae ‘Rheoleiddwyr Ymasiad’ at ddibenion y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn golygu’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ac, yn dibynnu ar leoliad y prosiect, Asiantaeth yr Amgylchedd neu Gyfoeth Naturiol Cymru.

2.4.5 Gall rheoleiddwyr eraill hefyd chwarae rôl reoleiddio mewn perthynas â chyfleusterau ynni ymasiad. Er enghraifft, y Sefydliad Rheoli Morol ar gyfer effeithiau morol, y Swyddfa Rheoleiddio Niwclear ar gyfer cludo deunyddiau ymbelydrol ar ffyrdd, rheilffyrdd neu ddyfrffyrdd mewndirol, a’r Adran Drafnidiaeth ar gyfer cludo deunyddiau peryglus eraill. Yn ogystal, os oes potensial ar gyfer effeithiau trawsffiniol, yna gall rheoleiddwyr fel Asiantaeth Diogelu’r Amgylchedd yr Alban chwarae rhan hefyd.

2.4.6 Er mwyn i’r prosiect arfaethedig fod yn hyfyw ac yn gallu darparu diogelwch ynni a manteision eraill, rhaid i ymgeiswyr fod yn hyderus y byddant yn gallu sicrhau’r caniatâd rheoleiddio, y trwyddedau a’r caniatâd angenrheidiol yn ogystal â’r caniatâd datblygu y maent yn ei geisio. Fodd bynnag, deellir na fyddai’n deg disgwyl i’r ymgeisydd fod yn sicr o bob ystyriaeth o ddiddordeb i reoleiddwyr perthnasol ar yr adeg y ceisir a/neu y rhoddir caniatâd datblygu.

2.4.7 Dylai’r ymgeisydd geisio lleihau’r tebygolrwydd o unrhyw amrywiad rhwng y cynigion y ceisir caniatâd datblygu ar eu cyfer, unrhyw amodau ar ganiatâd datblygu, ac unrhyw ofynion a osodir fel rhan o ganiatâd neu drwydded berthnasol, trwy baratoi ar gyfer a symud ymlaen trwy’r prosesau caniatâd datblygu a rheoleiddio perthnasol eraill gyda’r bwriad o’u cwblhau ar yr un pryd. Bydd ymgysylltu cynnar a pharhaus â rheoleiddwyr perthnasol yn helpu i wneud y mwyaf o’r tebygolrwydd o fodloni gofynion y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn a symud ymlaen yn esmwyth trwy gamau rheoleiddio dilynol.

2.4.8 Ni ddylai’r Awdurdod Archwilio ohirio ei gyngor i’r Ysgrifennydd Gwladol nes bod unrhyw broses gydsynio, caniatáu neu drwyddedu berthnasol wedi’i chwblhau, nac argymell gwrthod caniatâd datblygu ar y sail bod caniatâd neu drwydded reoleiddiol berthnasol heb ei benderfynu.

2.4.9 Ni ddylai’r Ysgrifennydd Gwladol ohirio ei benderfyniad ynghylch a ddylid rhoi caniatâd datblygu nes bod unrhyw broses gydsynio, caniatáu neu drwyddedu berthnasol wedi’i chwblhau, na gwrthod caniatâd datblygu ar y sail bod caniatâd neu drwydded reoleiddiol berthnasol heb ei benderfynu, oni bai bod ganddynt reswm da i gredu nad yw caniatâd neu drwydded reoleiddiol berthnasol yn debygol o gael ei roi. Gall rheswm da gynnwys cyngor gan y rheoleiddwyr perthnasol bod y cynnig datblygu mor afresymol a/neu anghyflawn fel na all y rheoleiddwyr perthnasol weld ffordd resymol i’r ymgeisydd fodloni gofynion rheoleiddio o fewn terfynau’r Gorchymyn Caniatâd Datblygu sy’n cael ei geisio.

2.4.10 Dylai’r Ysgrifennydd Gwladol a’r Awdurdod Archwilio gymryd yn ganiataol y bydd cyfundrefnau rheoleiddio yn gweithredu’n effeithiol ac ystyried effeithiau gweddilliol sy’n weddill ar ôl i fesurau sy’n ofynnol gan y rheoleiddwyr perthnasol a’r ‘hierarchaeth liniaru’ gael eu cymhwyso.

2.4.11 Dylid darllen yr adran hon a’r adrannau canlynol ar y cyd â’r adrannau cyfatebol yn EN-1.

2.5 Addasu a lliniaru newid hinsawdd

2.5.1 Mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn ceisio helpu i gyflawni polisi’r llywodraeth i liniaru newid hinsawdd, a’i chenhadaeth i wneud Prydain yn Uwch-bŵer Ynni Glân.^{[troednodyn 15]} Mae’n gwneud hyn drwy roi hyder i ddiwydiant a buddsoddwyr i gyflwyno prosiectau seilwaith ynni ymasiad. Mae gan ynni ymasiad y potensial i fod yn drawsnewidiol yn fyd-eang, gan gynnig pŵer llwyth sylfaen carbon isel, diogel, sicr a helaeth.

1. 2.5.2 Drwy ei gwneud yn ofynnol i ymgeiswyr gyflwyno cynigion a fydd yn gallu gwrthsefyll effeithiau newid hinsawdd heb gynyddu risgiau mewn mannau eraill, mae’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yn ceisio helpu i gyflawni polisi addasu i newid hinsawdd y DU.^{[troednodyn 16]} Gan fod newid hinsawdd yn debygol o gynyddu risgiau i seilwaith, er enghraifft o lifogydd, rhaid i ymgeiswyr nodi sut y byddai eu seilwaith arfaethedig yn gallu gwrthsefyll:
   1. A. risg uwch o lifogydd, gan ystyried goblygiadau hirdymor risg llifogydd
   2. B. newid tirffurf a risg uwch o ymchwydd storm a lefelau môr yn codi
   3. C. tymereddau uwch
   4. D. risg uwch o sychder, a allai arwain at ddiffyg dŵr proses ar gael
   5. E. risgiau o fethiannau rhaeadru ar draws sectorau neu rwydweithiau seilwaith lluosog
   6. F. unrhyw risgiau ac ystyriaethau diogelwch eraill sy’n debygol o gael eu heffeithio gan newid hinsawdd

2.5.3 Mae adran ‘Addasu i Newid Hinsawdd a Chydnerthedd’ EN-1 yn nodi gofynion generig i sicrhau bod seilwaith ynni mawr yn wydn i newid hinsawdd, a bod modd cymryd y camau angenrheidiol yn ystod ei adeiladu, ei weithredu a’i ddatgomisiynu.

2.5.4 Mae adran ‘Allyriadau Nwyon Tŷ Gwydr’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig ar gyfer seilwaith ynni mawr sy’n ymwneud ag allyriadau nwyon tŷ gwydr yn ystod ei adeiladu, ei weithredu a’i ddatgomisiynu.

2.5.5 Mae adrannau ‘Newid Arfordirol’ a ‘Perygl Llifogydd’ EN-1 yn nodi gofynion generig ar gyfer seilwaith ynni mawr i reoli newid arfordirol a risgiau llifogydd, gan gynnwys effeithiau newid hinsawdd.

2.5.6 Gellir dod o hyd i ystyriaethau newid hinsawdd hefyd yn rhannau ‘Llifogydd’, ‘Newid tirffurf’ a ‘Gweithgaredd seismig’ y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn.

2.5.7 Dylid asesu gwydnwch y seilwaith arfaethedig i newid hinsawdd hefyd mewn unrhyw Ddatganiad Amgylcheddol sy’n cyd-fynd â chais. Mae adran ‘Effeithiau/Ystyriaethau Amgylcheddol’ EN-1 yn darparu rhagor o wybodaeth am y gofyniad i ymgeiswyr ddarparu Datganiad Amgylcheddol. Rhaid ymdrin â risg uwch o lifogydd yn y dyfodol mewn unrhyw Asesiad Risg Llifogydd gofynnol gan ddefnyddio’r canllawiau diweddaraf.^{[troednodyn 17]}

2.6 Effaith dyfeisiau lluosog

2.6.1 Wrth wraidd pob cyfleuster ynni ymasiad mae’r ddyfais lle mae’r adweithiau ymasiad yn digwydd. Efallai y bydd ymgeiswyr am gynnwys mwy nag un ddyfais ymasiad yn eu cynigion ar gyfer seilwaith ynni ymasiad.

2.6.2 Gall ymgeiswyr sy’n dymuno defnyddio dyfeisiau ymasiad mewn sawl cam wneud cais am un Gorchymyn Caniatâd Datblygu sy’n darparu ar gyfer datblygu mewn cyfnodau (gan gynnwys prynu tir yn orfodol ar gyfer pob cam) neu geisio Gorchymyn Caniatâd Datblygu ar gyfer pob cam datblygu ar wahân wrth i’w bwriadau ar gyfer y safle esblygu dros amser.

2.6.3 Ni fydd ymgeiswyr yn cael eu cosbi am beidio â chyflawni cwmpas mwyaf Gorchymyn Caniatâd Datblygu (er enghraifft, am gyflawni cam cychwynnol yn unig o Orchymyn Caniatâd Datblygu aml-gam) ar yr amod eu bod yn dal i gyflawni manteision y cam neu’r cyfnodau a gyflwynwyd (fel y nodir yn y cais), heb ragori ar yr effeithiau negyddol cysylltiedig.

2.6.4 Os yw ymgeisydd yn dymuno sicrhau Gorchymyn Caniatâd Datblygu sy’n darparu ar gyfer sawl cam o ddatblygu seilwaith ynni ymasiad, rhaid i’r ymgeisydd sicrhau bod pob cam ynddo’i hun – yn ogystal â’r datblygiad cyfan – yn cydymffurfio â’r disgwyliadau a nodir yn y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn a Datganiadau Polisi Cenedlaethol perthnasol eraill, ynghyd ag unrhyw ofynion rheoleiddio perthnasol. Bydd hyn yn cynnwys mynegi manteision ac effeithiau pob cam, a sut y bydd unrhyw effeithiau’n cael eu lliniaru.

2.6.5 Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol fod yn fodlon bod pob cam o unrhyw gynnig ar gyfer datblygu seilwaith fesul cam yn bodloni’r meini prawf a nodir ym mharagraff 2.6.4 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, a bod y Gorchymyn Caniatâd Datblygu yn cynnwys mecanweithiau priodol i sicrhau bod y camau’n cael eu dwyn ymlaen fel y cynigiwyd yn y cais.

3. Ystyriaethau Asesu

3.1 Rhagarweiniad

3.1.1 Mae’r adran hon yn rhestru’r ystyriaethau sy’n arbennig o berthnasol ar gyfer seilwaith ynni ymasiad, gan egluro pa ofynion ychwanegol (os o gwbl) i’r rhai yn EN-1 y mae angen eu bodloni. Mae’r ystyriaethau hyn wedi’u grwpio i bedwar thema: Amgylcheddol, Diogelwch a Sicrwydd, Gweithredol a Datblygiadol.

3.1.2 Mae’r Egwyddorion Asesu a’r Effeithiau Generig a restrir yn EN-1 nad ydynt yn cael eu cyfeirio atynt yn y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn hefyd yn berthnasol i geisiadau seilwaith ynni ymasiad.

3.1.3 Ar gyfer pob egwyddor ac ystyriaeth yn y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, a phob egwyddor ac effaith yn EN-1, rhaid i’r ymgeisydd ymdrin â chylch bywyd cyfan y seilwaith ymasiad, h.y. ei adeiladu, ei weithredu a’i ddatgomisiynu, gan gynnwys unrhyw storio deunyddiau ymbelydrol ar y safle. Dylai ymgeiswyr fod yn glir ynghylch yr amseriad a’r amserlenni arfaethedig ar gyfer pob rhan wahanol o gylch bywyd eu seilwaith ynni ymasiad arfaethedig ac asesu effeithiau yn unol â hynny.

3.1.4 Mae EN-1 yn nodi sut y dylai ymgeiswyr a’r Ysgrifennydd Gwladol ystyried a chymharu atebion amgen, gan gynnwys safleoedd amgen. Yn arbennig o berthnasol mae adrannau ‘Y flaenoriaeth genedlaethol hollbwysig ar gyfer seilwaith carbon isel’ ac ‘Effeithiau/Ystyriaethau Amgylcheddol’ yn EN-1.

3.1.5 Dylai ymgeiswyr nodi mai’r ystyriaethau a nodir yn y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn sydd fwyaf perthnasol ar gyfer penderfyniadau lleoli yw: ‘Llifogydd’, ‘Newid tirffurf’, ‘Bioamrywiaeth a chadwraeth ddaearegol’, ‘Ardaloedd amwynder, amgylchedd hanesyddol a thirwedd’, ‘Ansawdd dŵr a’r amgylchedd morol’, ‘Tir llwyd’, ‘Gweithgaredd seismig’, ‘Agosrwydd at weithgareddau milwrol’, ‘Agosrwydd at safleoedd perygl mawr a phibellau’, ‘Agosrwydd at symudiadau awyrennau sifil a llongau gofod’, ‘Maint y safle’, ‘Mynediad at oeri’, ‘Cysylltiad grid’ ac ‘Economaidd-Gymdeithasol’.

3.1.6 Ym mis Gorffennaf 2025, cadarnhaodd llywodraeth y DU na fyddai unrhyw gyfyngiad dwysedd poblogaeth leol yn berthnasol i seilwaith ynni ymasiad yn seiliedig ar berygl isel cyfleusterau ynni ymasiad.^{[troednodyn 18]} Felly, ni ddylai’r Ysgrifennydd Gwladol wrthod cais am ganiatâd datblygu ar y sail bod y datblygiad arfaethedig wedi’i leoli o fewn ardal o ddwysedd poblogaeth uchel, neu’n agos ati.

3.1.7 Er bod croeso i bob cynnig ar gyfer seilwaith ynni ymasiad, dylai ymgeiswyr ddangos ystyriaeth o ddefnydd tir cynaliadwy wrth wneud penderfyniadau lleoli. Mae hyn yn cynnwys ceisio cyfleoedd i ddefnyddio (neu ddefnyddio’n rhannol) safleoedd tir llwyd, cyfleoedd i gydleoli â diwydiannau eraill, a chyfleoedd ar gyfer mynediad da at weithlu a thrafnidiaeth gyhoeddus. Darperir rhagor o fanylion yn ystyriaethau ‘Tir llwyd’, ‘Effaith Gymdeithasol’, ac ‘Effeithiau Lleol’ y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn.

3.1.8 Yn unol ag adran ‘Polisïau ac Ystyriaethau Cyffredinol; Ymgysylltu Cynnar’ EN-1, anogir ymgysylltu cynnar yn gryf rhwng yr ymgeisydd a rhanddeiliaid allweddol. Rhoddir rhestr anghyflawn o gyrff, y cynghorir ymgeiswyr i ymgysylltu â nhw ar gyfer pob ystyriaeth, yn yr Atodiad i’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn. Dim ond rôl mewn perthynas â seilwaith neu effeithiau yng Nghymru neu Loegr sydd gan rai o’r cyrff hyn, ac felly nid ydynt bob amser yn berthnasol. Lle mae potensial ar gyfer effeithiau trawsffiniol o fewn y DU, dylai’r ymgeisydd hefyd ymgysylltu â chyrff tebyg yn yr Alban neu Ogledd Iwerddon.

3.1.9 Gellir dod o hyd i restr lawn o ymgyngoreion statudol ar gyfer prosiectau seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol (NSIPau) yn Atodlen 1 i Reoliadau Cynllunio Seilwaith (Ceisiadau: Ffurflenni a Gweithdrefn Ragnodedig) 2009.^{[troednodyn 19]} Mae canllawiau ar ymgysylltu â chyrff cyhoeddus sydd â rolau penodol yn y broses NSIP hefyd ar gael.^{[troednodyn 20]} Yn olaf, anogir ymgeiswyr i ddefnyddio gwasanaeth cyn-ymgeisio’r Arolygiaeth Gynllunio.^{[troednodyn 21]}

3.1.10 Bydd ymgysylltu â’r Rheoleiddwyr Ymasiad perthnasol yn cynnwys trafodaethau ar ba ganiatadau a thrwyddedau y mae’n debygol y bydd eu hangen ar y seilwaith arfaethedig – gweler adran 2.5 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn am fanylion pellach ar y berthynas rhwng y cyfundrefnau cynllunio a rheoleiddio.

3.2 Amgylcheddol

Llifogydd

3.2.1 Mae adran ‘Risg Llifogydd’ EN-1 yn nodi’r gofynion risg llifogydd generig ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.2.2 Gall llifogydd ac erydiad arfordirol beri risgiau sylweddol i gymunedau, seilwaith ac eiddo, a gall eu heffeithiau fod yn ddifrifol. Gall llifogydd effeithio ar seilwaith ynni ymasiad a gall effeithio ar risgiau llifogydd mewn ardaloedd o amgylch y seilwaith. Felly, cynghorir ymgeiswyr i benderfynu ar y ‘Dosbarthiad bregusrwydd risg llifogydd’ ar gyfer pob rhan o’r seilwaith ynni ymasiad arfaethedig ar draws ei gylch oes cyfan a deall sut y dylid mynd i’r afael â risgiau llifogydd.^{[troednodyn 22]}

3.2.3 Os ydynt yn defnyddio’r Prawf Dilyniannol, dylai ymgeiswyr am seilwaith ynni ymasiad ddilyn y canllawiau sydd ar gael yn adran ‘Risg Llifogydd’ EN-1 yn ogystal â chanllawiau cynllunio cenedlaethol, a dylent ystyried adeiladadwyedd, gweithredadwyedd a materion eraill wrth asesu safleoedd amgen rhesymol mewn perthynas â risg llifogydd.^{[troednodyn 23]} Gallai’r rhain gynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i: agosrwydd neu gysylltedd â seilwaith trosglwyddo a/neu’r defnyddiwr terfynol ar gyfer yr ynni a gynhyrchir, mynediad i’r safle ar gyfer eitemau mawr sydd eu hangen ar gyfer adeiladu neu weithredu, unrhyw angen i’r seilwaith gael ei leoli mewn rhanbarth neu leoliad penodol ac ystyriaethau eraill fel y nodir yn yr adran hon o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn. Nid yw’r rhestr hon yn gynhwysfawr ac efallai y bydd materion eraill sy’n pennu a yw safle arall ar dir sydd mewn perygl is o lifogydd yn ddewis arall rhesymol.

3.2.4 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso’r adran ‘Risg Llifogydd’ o EN-1 gydag unrhyw Brawf Dilyniannol wedi’i gynnal fel y nodir uchod.

Newid tirffurf

3.2.5 Mae adran ‘Newid Arfordirol’ EN-1 yn nodi’r materion generig sy’n gysylltiedig â seilwaith ynni mawr ar y tir a gynigir ar yr arfordir a’r asesiadau y mae’n rhaid eu cynnal.

3.2.6 Gall seilwaith ynni ymasiad gael ei leoli mewn lleoliadau nad ydynt yn arfordirol, a gallai wedyn effeithio ar weithrediad naturiol lleoliadau aberol, afonol a llynnol, gydag effeithiau canlyniadol ar erydiad a newidiadau eraill i dirffurfiau.

3.2.7 Lle gall seilwaith ynni ymasiad effeithio ar aber, llyn, afon neu gronfa ddŵr, dylai’r ymgeisydd gynnwys asesiad o’r effeithiau ar yr ardaloedd hyn gan ddilyn y dull yn adran ‘Newid Arfordirol’ EN-1 a chynnig mesurau lliniaru priodol.

3.2.8 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Newid Arfordirol’ EN-1 mewn perthynas ag erydiad a newid tirffurf arall mewn lleoliadau arfordirol. Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd gymhwyso’r polisi a nodir yn adran ‘Newid Arfordirol’ EN-1 i leoliadau aberol, afonol a llynnol, yn unol â’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn.

Bioamrywiaeth a chadwraeth ddaearegol

3.2.9 Mae adrannau ‘Enillion Net Amgylcheddol a Bioamrywiaeth’, ‘Bioamrywiaeth a Chadwraeth Ddaearegol’ ac ‘Y flaenoriaeth genedlaethol hanfodol ar gyfer seilwaith carbon isel’ o EN-1 yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.2.10 O ystyried maint posibl seilwaith ynni ymasiad, ac fel rhan o gymhwyso’r ‘hierarchaeth liniaru’, dylai ymgeiswyr ystyried amrywiadau i gynllun adeiladau er mwyn osgoi ardaloedd sy’n sensitif yn ecolegol. Yn ogystal, dylai ymgeiswyr ddangos sut y bydd y risg o gyflwyno a lledaenu rhywogaethau ymledol neu estron (INNS) yn cael ei hosgoi neu ei lleihau.

3.2.11 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adrannau ‘Enillion Net Amgylcheddol a Bioamrywiaeth’, ‘Bioamrywiaeth a Chadwraeth Ddaearegol’ a ‘Y flaenoriaeth genedlaethol hanfodol ar gyfer seilwaith carbon isel’ o EN-1, gan roi ystyriaeth briodol i amrywiadau i gynllun adeiladau a’r risg o gyflwyno a lledaenu INNS.

Ardaloedd o werth amwynder, amgylchedd hanesyddol a thirwedd

3.2.12 Mae adrannau ‘Llwch, Arogl, Golau Artiffisial, Mwg, Stêm, a Phlâu Pryfed’, ‘Amgylchedd Hanesyddol’ a ‘Thirwedd a Gweledol’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.2.13 Ar gyfer unrhyw seilwaith rhwydweithiau trydan, bydd EN-5 (Datganiad Polisi Cenedlaethol ar gyfer Seilwaith Rhwydweithiau Trydan) hefyd yn berthnasol.

3.2.14 Disgwylir i seilwaith ynni ymasiad gynnwys adeiladau mawr sy’n debygol o achosi ymyrraeth weledol. Yn ogystal, o ystyried amserlenni tebygol y seilwaith, efallai y bydd effeithiau hirdymor ar amwynder gweledol ac arwyddocâd treftadaeth, na fydd yn bosibl eu dileu’n llwyr trwy liniaru.

3.2.15 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso’r adrannau ‘Llwch, Arogl, Golau Artiffisial, Mwg, Stêm, a Phlâu Pryfed’, ‘Amgylchedd Hanesyddol’ a ‘Thirwedd a Gweledol’ o EN-1 ac, os yw’n berthnasol, EN-5 gan gydnabod efallai na fydd yn bosibl dileu’n llwyr yr holl effeithiau ar amwynder gweledol ac arwyddocâd treftadaeth trwy liniaru.

Ansawdd dŵr a’r amgylchedd morol

3.2.16 Mae adrannau ‘Ansawdd Dŵr ac Adnoddau’ ac ‘Ystyriaethau Morol’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.2.17 Gallai seilwaith ynni ymasiad, fel seilwaith mawr arall, effeithio ar ansawdd dŵr a’r amgylchedd morol trwy ddad-ddyfrio o weithgareddau adeiladu.

3.2.18 Disgwylir y bydd angen oeri pob seilwaith ynni ymasiad yn ystod ei weithrediad ond mae’n debygol y bydd y manylebau manwl ar gyfer systemau oeri yn amrywio. Os yw’r seilwaith ynni ymasiad arfaethedig yn defnyddio system oeri wlyb, gallai hyn effeithio ar ansawdd dŵr a’r amgylchedd morol yn ystod ei weithrediad, yn enwedig os yw’r dŵr yn dod o ddŵr daear.

3.2.19 Dylai’r ymgeisydd nodi nodweddion unrhyw system oeri arfaethedig, a goblygiadau penodol y cynnig ar amgylcheddau morol, aberol, afonol, dŵr daear, llynnoedd a/neu gronfeydd dŵr.

3.2.20 Os cynigir system oeri wlyb, rhaid defnyddio mesurau lliniaru wrth ddylunio systemau o’r fath i leihau effeithiau andwyol, megis trwy leoli pwyntiau tynnu a gollwng dŵr yn ofalus (lle bo’n berthnasol). Dylai’r cais gynnwys mesurau penodol i leihau effeithiau ar bysgod a biota dyfrol trwy wrthdaro a/neu lusgo neu gan wres gormodol neu gemegau bioladdol o ollyngiadau i ddyfroedd derbyn.

3.2.21 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adrannau ‘Ansawdd ac Adnoddau Dŵr’ ac ‘Ystyriaethau Morol’ EN-1. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd fod yn fodlon bod nodweddion a mesurau lliniaru arfaethedig unrhyw system oeri yn briodol.

3.2.22 Ar ben hynny, lle cynigir lleoli seilwaith tynnu dŵr oeri mewn ardal lle nad oes angen caniatâd tynnu dŵr gan y rheoleiddwyr perthnasol, mae gosod unrhyw ofynion i liniaru unrhyw effaith o’r seilwaith tynnu dŵr hwnnw, a derbyn neu beidio unrhyw effeithiau gweddilliol, yn fater i’r Ysgrifennydd Gwladol ei benderfynu wrth ystyried a ddylid rhoi Caniatâd Datblygu a pha amodau i’w cymhwyso i’r caniatâd hwnnw.

Tir Llwyd

3.2.23 Mae adran ‘Defnydd Tir, Gan gynnwys Mannau Agored, Seilwaith Gwyrdd, a Llain Las’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.2.24 Tir llwyd yw tir a ddatblygwyd yn flaenorol fel y’i diffinnir yn Fframwaith Cynllunio a Pholisi Cenedlaethol y llywodraeth (NPPF).^{[troednodyn 24]} Yn aml, mae tir llwyd wedi’i leoli mewn ardaloedd trefol a diwydiannol, neu’n gyfagos iddynt. Fel yr eglurwyd yn adran 3.1 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, nid oes unrhyw gyfyngiad dwysedd poblogaeth leol yn berthnasol i seilwaith ynni ymasiad, gan wneud lleoliadau o’r fath yn opsiynau hyfyw.

3.2.25 Gall lleoli seilwaith ynni ymasiad ar neu ger safleoedd ynni blaenorol hefyd fanteisio ar gysylltiadau rhwydwaith a seilwaith presennol a gall ddarparu buddion economaidd lleol ac adfywio cyn ardaloedd pwysig yn ddiwydiannol trwy greu cyfleoedd cyflogaeth newydd. Yn ogystal, mae defnyddio tir llwyd yn cyflwyno cyfleoedd ar gyfer adfer pridd a dŵr daear cyn datblygu. Gall adfer wella ansawdd tir a etifeddwyd o ddefnydd diwydiannol blaenorol a darparu buddion amgylcheddol.

3.2.26 Mae defnyddio tir llwyd ar gyfer seilwaith ynni ymasiad yn cyd-fynd â’r NPPF i flaenoriaethu datblygiad tir llwyd, defnyddio tir presennol yn well mewn ardaloedd adeiledig a chadw tir heb ei ddatblygu. Mae’r dull hwn yn cefnogi agenda ehangach y llywodraeth ar gyfer defnydd tir cynaliadwy a gwella’r amgylchedd. Er bod tir llwyd yn cael blaenoriaeth, nid yw hyn yn atal defnyddio safleoedd maes glas.

3.2.27 Dylai’r ymgeisydd gyfeirio at gofrestrau tir llwyd lleol a rhoi ystyriaeth ddyledus i leoli seilwaith ynni ymasiad ar dir llwyd, neu’n rhannol arno, lle mae tir o’r fath yn addas ac ar gael. Lle mae tir llwyd yn addas ac ar gael ar gyfer y datblygiad arfaethedig yn agos at y safle a ddewiswyd ac nad yw wedi’i ddewis ar gyfer ei leoli, dylai’r ymgeisydd esbonio pam.

3.2.28 Rhaid i ymgeiswyr ystyried cyfleoedd ar gyfer adfer pridd a dŵr daear cyn datblygu a dangos sut mae cyfleoedd diogelu ac adfer pridd wedi’u hintegreiddio i asesiad safle. Dylai ymgeiswyr gwblhau asesiad hyfywedd ac ymarferoldeb o unrhyw strategaeth adfer a gwaith pridd ar raddfa fawr, yn enwedig os yw safleoedd tirlenwi hanesyddol neu ddyddodion gwastraff yn cael eu datblygu arnynt.

3.2.29 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso’r adran ‘Defnydd Tir, Gan gynnwys Mannau Agored, Seilwaith Gwyrdd, a Llain Las’ o EN-1. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd ystyried i ba raddau y mae’r ymgeisydd wedi cymryd camau rhesymol i nodi ac asesu opsiynau tir llwyd ac wedi ystyried cyfleoedd ar gyfer mesurau adfer pridd a dŵr daear.

3.3 Diogelwch a sicrwydd

Gweithgaredd seismig

3.3.1 Mae adran ‘Defnydd Tir, Gan gynnwys Mannau Agored, Seilwaith Gwyrdd, a Llain Las’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr mewn perthynas ag ansefydlogrwydd tir.

3.3.2 Fel gyda llawer o gyfleusterau technolegol datblygedig, gallai seilwaith ynni ymasiad gael ei effeithio gan ansefydlogrwydd tir, gan gynnwys yr hyn a achosir gan weithgarwch seismig. Mae’n bwysig i ymgeiswyr ddangos sut y bydd eu prosiect arfaethedig yn lliniaru neu’n osgoi effeithiau posibl gweithgaredd seismig ar gyfer senarios rhesymol.

3.3.3 Rhaid i’r ymgeisydd gynnwys yn eu cais asesiad o unrhyw risgiau a achosir gan beryglon seismig i’r seilwaith arfaethedig yn ystod ei gylch oes cyfan a darparu manylion am liniariadau priodol i unrhyw risgiau sylweddol.

3.3.4 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Defnydd Tir, Gan gynnwys Mannau Agored, Seilwaith Gwyrdd, a Llain Las’ EN-1. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd fod yn fodlon y bydd unrhyw risgiau sylweddol a achosir gan beryglon seismig yn cael eu lliniaru’n briodol.

Cynllunio argyfwng

3.3.5 Bydd seilwaith ynni ymasiad yn cynnwys rhestr ymbelydrol oherwydd presenoldeb tritiwm (sy’n tanio’r adweithiau ymasiad) a deunyddiau eraill sy’n cael eu actifadu gan yr adweithiau ymasiad. Mae astudiaethau sydd ar gael yn gyhoeddus o senarios damweiniau posibl yn dangos na ddisgwylir i seilwaith ynni ymasiad fod angen mwy na pharth cynllunio brys amlinellol oherwydd y risg ymbelydrol isel a nodwyd.^{[troednodyn 25]} Fodd bynnag, bydd union faint y cynllunio brys sydd ei angen yn dibynnu ar y rhestr eiddo radiolegol, y dyluniad a thechnoleg asio benodol y seilwaith, a rhaid ei asesu cyn gweithredu.

3.3.6 Mae gofynion rheoleiddio ar gynllunio brys wedi’u nodi yn Rheoliadau Parodrwydd Argyfwng Ymbelydredd a Gwybodaeth Gyhoeddus 2019 (REPPIR).^{[troednodyn 26]} Rhaid i ymgeiswyr gynnwys asesiadau priodol o beryglon ac asesiadau canlyniad, lliniariadau, a sicrwydd i ddangos eu bod yn deall ac yn gallu bodloni’r gofynion rheoleiddio ynghylch argyfyngau ymbelydredd.

3.3.7 Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol fod yn fodlon y gellir rhoi trefniadau cynllunio ar gyfer argyfyngau addas ar waith ar gyfer y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig fel y nodir yn y datganiad polisi cenedlaethol hwn.

Diogelwch

3.3.8 Mae adran ‘Ystyriaethau Diogelwch’ EN-1 yn nodi’r gofynion diogelwch cenedlaethol sy’n berthnasol i bob seilwaith ynni mawr.

3.3.9 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Ystyriaethau Diogelwch’ EN-1.

Storio a phrosesu deunydd a gwastraff ymbelydrol

3.3.10 Mae adran ‘Rheoli Adnoddau a Gwastraff’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig ar gyfer rheoli gwastraff peryglus a di-berygl nad yw’n ymbelydrol a gynhyrchir gan seilwaith ynni mawr.

3.3.11 Mae deunydd ymbelydrol sydd ar ddiwedd ei oes ddefnyddiol ac y mae angen ei waredu yn cael ei ddosbarthu fel gwastraff ymbelydrol. Nodir ystyriaethau penodol ynghylch gwastraff ymbelydrol o seilwaith ynni ymasiad isod, a dylid eu cymhwyso yn lle’r paragraffau ynghylch gwastraff ymbelydrol yn adran ‘Rheoli Adnoddau a Gwastraff’ EN-1 (gan gynnwys i’r graddau y maent yn cyfeirio at Adran 2.11 ac Atodiad B EN-6).

3.3.12 Mewn seilwaith ynni ymasiad, bydd deunyddiau ymbelydrol yn deillio’n bennaf o actifadu niwtronau a/neu halogiad tritiwm, a bydd angen eu rheoli’n addas, eu lleihau i’r lleiafswm, ac o bosibl eu gwaredu fel gwastraff os na ellir eu hailddefnyddio na’u hailgylchu. Er y bydd deunyddiau ymbelydrol yn cael eu cynhyrchu yn ystod gweithrediad cyfleuster ynni ymasiad, mae’n debygol y bydd y rhan fwyaf o brosesu a dosbarthu gwastraff yn digwydd yn ystod datgomisiynu.

3.3.13 Disgwylir i wastraff o seilwaith ynni ymasiad ddod o dan y categorïau Gwastraff Lefel Isel neu Ganolradd (LLW neu ILW). Rhagwelir y bydd gwastraff o gyfleusterau ynni ymasiad a ddosbarthir fel ILW yn ‘ILW llai peryglus’, fel y trafodwyd yn fframwaith polisi’r DU 2024 “Fframwaith polisi’r DU ar gyfer rheoli sylweddau ymbelydrol a datgomisiynu niwclear”.^{[troednodyn 27]}

3.3.14 Efallai y bydd angen storio rhai deunyddiau ymbelydrol ar safle’r seilwaith ynni ymasiad cyn eu dosbarthu a’u gwaredu o bosibl. Gallai storio o’r fath ddigwydd yn ystod y gweithrediad a thrwy gydol y datgomisiynu.

3.3.15 Lle bydd seilwaith storio ar gyfer deunydd ymbelydrol a gynhyrchir gan y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig o fewn safle’r seilwaith ynni ymasiad arfaethedig, rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol ei ystyried yn rhan o’r seilwaith ynni ymasiad arfaethedig ac felly bydd yn dod o fewn cwmpas y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, EN-1 a Datganiadau Polisi Cenedlaethol perthnasol eraill.

3.3.16 Mae gan y DU systemau rheoleiddio cadarn sy’n llywodraethu rheoli deunydd ymbelydrol, a’r prosesau ar gyfer ei storio, ei gludo a’i waredu. Rhaid i ymgeiswyr ddangos y gellir rheoli’r holl wastraff sy’n codi ar draws cylch bywyd cyfan y seilwaith ynni ymasiad yn unol yn llawn â’r holl ofynion rheoleiddio perthnasol.

3.3.17 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Rheoli Adnoddau a Gwastraff’ EN-1 mewn perthynas â rheoli gwastraff peryglus a di-berygl nad yw’n ymbelydrol a gynhyrchir gan seilwaith ynni ymasiad. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd fod yn fodlon y gellir rheoli gwastraff ymbelydrol o’r seilwaith ynni ymasiad yn unol yn llawn â’r holl ofynion rheoleiddio perthnasol.

3.3.18 Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol ystyried cynigion ar gyfer cyfleusterau rheoli gwastraff a/neu gyfleusterau ar gyfer storio deunydd ymbelydrol yn yr un modd â’r seilwaith ynni ymasiad ei hun, pan fyddant naill ai’n rhan o’r seilwaith ynni ymasiad, neu’n gyfystyr â ‘datblygiad cysylltiedig’ at ddibenion y Ddeddf.

Iechyd a lles dynol

3.3.19 Mae adran ‘Iechyd’ EN-1 yn nodi’r gofynion iechyd generig ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.3.20 Y tanwydd a gynigir ar gyfer y rhan fwyaf o ddyfeisiau ynni ymasiad yw cyfuniad o ddewteriwm a thritiwm. Mae dewteriwm yn isotop sefydlog o hydrogen. Mae tritiwm hefyd yn isotop o hydrogen ond mae’n ffynhonnell ymbelydredd ïoneiddio a gall halogi deunyddiau. Gellir cynhyrchu deunydd ymbelydrol hefyd mewn seilwaith ynni ymasiad o ryngweithiadau niwtronau a all arwain at actifadu niwtronau. Bydd ymbelydredd o seilwaith ynni ymasiad yn destun rheoleiddio priodol, a bydd angen ei reoli’n ofalus yn ystod ei weithrediad a’i ddadgomisiynu. Fodd bynnag, mae ymchwil yn awgrymu bod seilwaith ynni ymasiad yn cyflwyno risg ymbelydrol isel iawn.^{[troednodyn 28]}

3.3.21 Fel yr eglurwyd yn adran 2.3 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn, mae pob dosbarth neu fath newydd o arfer sy’n arwain at amlygiad i ymbelydredd ïoneiddio yn ddarostyngedig i Gyfiawnhad Rheoleiddiol, a bydd hyn yn cynnwys cyfleusterau ynni ymasiad.

3.3.22 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Iechyd’ EN-1. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd ystyried unrhyw benderfyniad Cyfiawnhad Rheoleiddiol perthnasol wrth ystyried effeithiau ar iechyd a lles pobl, a rhaid iddo weithredu ar y sail y bydd cyfundrefn reoleiddiol y DU yn cael ei chymhwyso a’i gorfodi’n briodol i amddiffyn iechyd pobl.

Agosrwydd at weithgareddau milwrol

3.3.23 Mae adran ‘Buddiannau Hedfan ac Amddiffyn Sifil a Milwrol’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig ar gyfer seilwaith ynni mawr a gweithgareddau milwrol.

3.3.24 Ni ddisgwylir i seilwaith ynni ymasiad beri unrhyw risgiau penodol i weithgareddau milwrol, ond serch hynny rhaid i ymgeiswyr ymgysylltu â’r Weinyddiaeth Amddiffyn ynghylch lleoliad a dyluniad y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig cyn gwneud cais am ganiatâd datblygu. Rhaid i ymgeiswyr ddarparu’r wybodaeth y mae’n gofyn amdani i’r Weinyddiaeth Amddiffyn er mwyn asesu’r tebygolrwydd y bydd y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig yn dderbyniol o safbwynt buddiannau amddiffyn a diogelwch cenedlaethol.

3.3.25 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Buddiannau Hedfan ac Amddiffyn Sifil a Milwrol’ EN-1. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd ymgynghori ag Ysgrifennydd Gwladol dros Amddiffyn ynghylch unrhyw amodau y gallai fod angen eu cynnwys fel rhan o unrhyw ganiatâd a roddir.

Agosrwydd at beryglon mawr

3.3.26 Mae adrannau ‘Diogelwch’ a ‘Sylweddau Peryglus’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig ar gyfer seilwaith ynni mawr a pheryglon mawr.

3.3.27 Gallai safleoedd perygl mawr, piblinellau perygl damweiniau mawr a safleoedd ffrwydrol trwyddedig effeithio ar seilwaith ynni ymasiad. Gallai seilwaith ynni ymasiad hefyd beri risgiau i safleoedd a phiblinellau o’r fath, er enghraifft lle gallai gweithgareddau adeiladu danseilio eu hintegriti.

3.3.28 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adrannau ‘Diogelwch’ a ‘Sylweddau Peryglus’ EN-1.

Agosrwydd at symudiadau awyrennau sifil a llongau gofod

3.3.29 Mae adran ‘Buddiannau Hedfan ac Amddiffyn Sifil a Milwrol’ EN-1 yn nodi’r gofynion awyrennau sifil generig ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.3.30 Mae symudiadau llongau gofod yn peri’r un broblem ar gyfer seilwaith ynni mawr â symudiadau awyrennau sifil. Felly, dylai’r ymgeisydd gymhwyso’r dull yn adran ‘Buddiannau Hedfan ac Amddiffyn Sifil a Milwrol’ EN-1 i symudiadau llongau gofod.

3.3.31 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Buddiannau Hedfan ac Amddiffyn Sifil a Milwrol’ EN-1 a rhaid iddynt gymhwyso’r polisi a nodir yn adran ‘Buddiannau Hedfan ac Amddiffyn Sifil a Milwrol’ EN-1 i effeithiau posibl symudiadau llongau gofod.

3.4 Gweithredol

Maint y safle

3.4.1 Mae’n bwysig i ymgeiswyr nodi safle digon mawr i ddarparu ar gyfer yr holl adeiladau a chyfleusterau sydd eu hangen ar gyfer y seilwaith ynni ymasiad am ei gylch oes cyfan. Mae maint y safle yn effeithio’n uniongyrchol ar ddiogelwch, sicrwydd ac effeithlonrwydd gweithredol y seilwaith. Gall safle o faint da hefyd ddarparu hyblygrwydd ar gyfer ehangu neu addasiadau yn y dyfodol. Gall ymgeiswyr sy’n dymuno defnyddio dyfeisiau ymasiad mewn sawl cam wneud cais am un Gorchymyn Caniatâd Datblygu sy’n darparu ar gyfer datblygu mewn camau – gweler adran 2.6 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn am fwy o fanylion.

1. 3.4.2 Rhaid i safle unrhyw seilwaith ynni ymasiad gynnwys:
   1. A. yr ardal ddaearol neu forol lle byddai ynni’n cael ei gynhyrchu ac sydd ei hangen ar gyfer unrhyw seilwaith trosglwyddo
   2. B. yr ardal ddaearol neu forol ar gyfer ‘datblygiad cysylltiedig’ i gefnogi’r seilwaith ynni ymasiad, gan gynnwys ei adeiladu, ei weithredu a’i ddatgomisiynu’n ddiogel
   3. C. ardaloedd daearol neu forol eraill a ddefnyddir i liniaru a/neu wneud iawn am effeithiau, a all fod wedi’u cysylltu â’r tir lle byddai ynni’n cael ei gynhyrchu, neu ar wahân

3.4.3 Rhaid i’r ymgeisydd nodi sut a phryd y bydd yr ardal ddaearol a/neu forol sy’n ffurfio’r safle arfaethedig yn cael ei defnyddio a sut mae hyn yn galluogi adeiladu, gweithredu a datgomisiynu’r seilwaith ynni ymasiad yn effeithlon, effeithiol, diogel a sicr, gan gynnwys storio unrhyw ddeunyddiau ymbelydrol ar y safle. Rhaid i hyn gynnwys unrhyw ‘ddatblygiad cysylltiedig’ neu ardal ddaearol neu forol sy’n ofynnol i liniaru a/neu wneud iawn am effeithiau.

3.4.4 Dylai’r ymgeisydd asesu’r potensial i ddatblygu’r safle ymhellach i ddarparu ar gyfer uwchraddio, ehangu neu hyd yn oed newidiadau mewn technoleg yn y dyfodol, a’r tir sydd ei angen i liniaru a/neu wneud iawn am effeithiau’r datblygiad pellach hwnnw.

3.4.5 Rhaid i’r ymgeisydd sicrhau bod ei gynigion yn sicrhau digon o dir i arfer rheolaeth effeithiol dros fynediad i’r seilwaith ynni ymasiad arfaethedig, a gweithgareddau arno ac o’i gwmpas.

3.4.6 Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol fod yn fodlon y gall y safle arfaethedig ddarparu ar gyfer y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig, gan gynnwys unrhyw ardaloedd sydd eu hangen i liniaru a/neu wneud iawn am effeithiau, yn ddiogel ac yn gadarn am ei gylch oes cyfan.

Mynediad at oeri

1. 3.4.7 Disgwylir y bydd angen oeri pob seilwaith ynni ymasiad yn ystod ei weithrediad ond mae’n debygol y bydd y manylebau manwl ar gyfer systemau oeri yn amrywio. Mae amrywiaeth o fathau o systemau oeri ar gael:
   1. A. systemau oeri gwlyb uniongyrchol, neu unwaith-drwodd
   2. B. systemau oeri gwlyb anuniongyrchol, neu ailgylchredeg, fel tyrau drafft naturiol (e.e. tyrau oeri hyperboloid) neu dyrau drafft mecanyddol proffil isel
   3. C. systemau oeri sych, fel oeryddion sych neu gyddwysyddion
   4. D. systemau oeri hybrid sy’n cyfuno elfennau oeri gwlyb a sych sy’n ailgylchredeg

3.4.8 Gall systemau oeri gwlyb fod angen llawer iawn o ddŵr oeri a gallant olygu bod angen i’r seilwaith sy’n defnyddio systemau o’r fath fod wrth ymyl y môr, afon neu gorff mawr o ddŵr.

3.4.9 Dylai’r ymgeisydd asesu’n gynnar a allai’r angen i weithredu’r ‘hierarchaeth liniaru’ a nodir yn EN-1, a’r angen i ystyried dewisiadau amgen rhesymol, wneud ateb oeri arfaethedig yn llai addas na dewis arall o safbwynt cost a chyflawni cyffredinol.

3.4.10 Rhaid i’r ymgeisydd ddangos y gall y safle arfaethedig ddarparu digon o gapasiti oeri yn ddibynadwy ar gyfer cylch oes cyfan y seilwaith ynni ymasiad.

3.4.11 Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol fod yn fodlon bod unrhyw system oeri arfaethedig yn briodol ar gyfer y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig ac y bydd unrhyw effeithiau gweddilliol sylweddol o’r system oeri arfaethedig yn cael eu rheoli’n ddigonol trwy gymhwyso’r ‘hierarchaeth liniaru’ fel y nodir yn EN-1.

Cysylltiad rhwydwaith

3.4.12 Mae adran ‘Cysylltiad Rhwydwaith’ EN-1, a’r Datganiad Polisi Cenedlaethol ar gyfer Seilwaith Rhwydweithiau Trydan (EN-5), yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer cysylltiadau rhwydwaith.

3.4.13 Mae seilwaith rhwydwaith trydan cryf a dibynadwy yn hanfodol ar gyfer trosglwyddo ynni’n effeithlon o seilwaith cynhyrchu trydan i ddefnyddwyr terfynol. Felly mae angen cysylltiad rhwydwaith addas ar seilwaith ynni ymasiad sy’n bwriadu cyflenwi trydan i’r grid.

3.4.14 Efallai y bydd angen cysylltiad rhwydwaith ar seilwaith ynni ymasiad hefyd sy’n gallu tynnu pŵer sylweddol i gychwyn neu ‘gynyddu’ y broses ymasiad cyn i gynhyrchu ynni ddechrau.

3.4.15 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Cysylltiad Rhwydwaith’ EN-1 yn ogystal, lle bo’n berthnasol, EN-5.

3.5 Datblygiadol

Economaidd-Gymdeithasol

3.5.1 Mae adran ‘Effeithiau Economaidd-Gymdeithasol’ EN-1 yn nodi’r gofynion economaidd-gymdeithasol generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.5.2 Gellir cynyddu manteision economaidd-gymdeithasol posibl seilwaith ynni ymasiad trwy gydleoli â sectorau a all wneud y defnydd mwyaf o’i allbynnau ynni glân a gwres tymheredd uchel, fel canolfannau data AI.

3.5.3 Mae cydleoli o’r fath yn cefnogi defnydd effeithlon o dir, rhannu seilwaith (e.e. systemau oeri, cysylltiadau rhwydwaith ac ati) a chreu swyddi medrus iawn, gan gyd-fynd â nodau ehangach gan gynnwys twf economaidd rhanbarthol.

3.5.4 Rhaid i ymgeiswyr esbonio sut y maent wedi ceisio nodi a gwneud y mwyaf o fanteision economaidd-gymdeithasol o gyfleoedd cydleoli.

3.5.5 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Effeithiau Economaidd-Gymdeithasol’ EN-1. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd ystyried i ba raddau y mae’r ymgeisydd wedi ceisio nodi a gwneud y mwyaf o fanteision economaidd-gymdeithasol y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig trwy gyfleoedd ar gyfer cydleoli.

Effeithiau Lleol

3.5.6 Mae adrannau ‘Llwch, Arogl, Golau Artiffisial, Mwg, Stêm, a Phlâu Pryfed’, ‘Defnydd Tir, Gan gynnwys Mannau Agored, Seilwaith Gwyrdd, a Llain Las’, ‘Sŵn a Dirgryniad’ a ‘Traffig a Thrafnidiaeth’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.5.7 Mae’n annhebygol y bydd gweithrediad seilwaith ynni ymasiad yn gysylltiedig ag effeithiau sylweddol ar sŵn, dirgryniad neu ansawdd aer. Ond, fel pob seilwaith ynni mawr, disgwylir i effeithiau o’r fath fod yn rhan o adeiladu a datgomisiynu seilwaith ynni ymasiad, a dylid rhoi mesurau lliniaru priodol ar waith.

3.5.8 Gall cymhwyso Dylunio Da (gweler adran 2.2 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn) leihau effeithiau lleol niweidiol a chyflawni gwelliannau i’r amgylchedd lleol, y seilwaith a hunaniaeth y gymuned.

3.4.6 Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol fod yn fodlon y gall y safle arfaethedig ddarparu ar gyfer y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig, gan gynnwys unrhyw ardaloedd sydd eu hangen i liniaru a/neu wneud iawn am effeithiau, yn ddiogel ac yn gadarn am ei gylch oes cyfan.

Mynediad at oeri

1. 3.4.7 Disgwylir y bydd angen oeri pob seilwaith ynni ymasiad yn ystod ei weithrediad ond mae’n debygol y bydd y manylebau manwl ar gyfer systemau oeri yn amrywio. Mae amrywiaeth o fathau o systemau oeri ar gael:
   1. A. systemau oeri gwlyb uniongyrchol, neu unwaith-drwodd
   2. B. systemau oeri gwlyb anuniongyrchol, neu ailgylchredeg, fel tyrau drafft naturiol (e.e. tyrau oeri hyperboloid) neu dyrau drafft mecanyddol proffil isel
   3. C. systemau oeri sych, fel oeryddion sych neu gyddwysyddion
   4. D. systemau oeri hybrid sy’n cyfuno elfennau oeri gwlyb a sych sy’n ailgylchredeg

3.4.8 Gall systemau oeri gwlyb fod angen llawer iawn o ddŵr oeri a gallant olygu bod angen i’r seilwaith sy’n defnyddio systemau o’r fath fod wrth ymyl y môr, afon neu gorff mawr o ddŵr.

3.4.9 Dylai’r ymgeisydd asesu’n gynnar a allai’r angen i weithredu’r ‘hierarchaeth liniaru’ a nodir yn EN-1, a’r angen i ystyried dewisiadau amgen rhesymol, wneud ateb oeri arfaethedig yn llai addas na dewis arall o safbwynt cost a chyflawni cyffredinol.

3.4.10 Rhaid i’r ymgeisydd ddangos y gall y safle arfaethedig ddarparu digon o gapasiti oeri yn ddibynadwy ar gyfer cylch oes cyfan y seilwaith ynni ymasiad.

3.4.11 Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol fod yn fodlon bod unrhyw system oeri arfaethedig yn briodol ar gyfer y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig ac y bydd unrhyw effeithiau gweddilliol sylweddol o’r system oeri arfaethedig yn cael eu rheoli’n ddigonol trwy gymhwyso’r ‘hierarchaeth liniaru’ fel y nodir yn EN-1.

Cysylltiad rhwydwaith

3.4.12 Mae adran ‘Cysylltiad Rhwydwaith’ EN-1, a’r Datganiad Polisi Cenedlaethol ar gyfer Seilwaith Rhwydweithiau Trydan (EN-5), yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer cysylltiadau rhwydwaith.

3.4.13 Mae seilwaith rhwydwaith trydan cryf a dibynadwy yn hanfodol ar gyfer trosglwyddo ynni’n effeithlon o seilwaith cynhyrchu trydan i ddefnyddwyr terfynol. Felly mae angen cysylltiad rhwydwaith addas ar seilwaith ynni ymasiad sy’n bwriadu cyflenwi trydan i’r grid.

3.4.14 Efallai y bydd angen cysylltiad rhwydwaith ar seilwaith ynni ymasiad hefyd sy’n gallu tynnu pŵer sylweddol i gychwyn neu ‘gynyddu’ y broses ymasiad cyn i gynhyrchu ynni ddechrau.

3.4.15 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Cysylltiad Rhwydwaith’ EN-1 yn ogystal, lle bo’n berthnasol, EN-5.

3.5 Datblygiadol

Economaidd-Gymdeithasol

3.5.1 Mae adran ‘Effeithiau Economaidd-Gymdeithasol’ EN-1 yn nodi’r gofynion economaidd-gymdeithasol generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.5.2 Gellir cynyddu manteision economaidd-gymdeithasol posibl seilwaith ynni ymasiad trwy gydleoli â sectorau a all wneud y defnydd mwyaf o’i allbynnau ynni glân a gwres tymheredd uchel, fel canolfannau data AI.

3.5.3 Mae cydleoli o’r fath yn cefnogi defnydd effeithlon o dir, rhannu seilwaith (e.e. systemau oeri, cysylltiadau rhwydwaith ac ati) a chreu swyddi medrus iawn, gan gyd-fynd â nodau ehangach gan gynnwys twf economaidd rhanbarthol.

3.5.4 Rhaid i ymgeiswyr esbonio sut y maent wedi ceisio nodi a gwneud y mwyaf o fanteision economaidd-gymdeithasol o gyfleoedd cydleoli.

3.5.5 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso adran ‘Effeithiau Economaidd-Gymdeithasol’ EN-1. Rhaid i’r Ysgrifennydd Gwladol hefyd ystyried i ba raddau y mae’r ymgeisydd wedi ceisio nodi a gwneud y mwyaf o fanteision economaidd-gymdeithasol y seilwaith ynni ymasiad arfaethedig trwy gyfleoedd ar gyfer cydleoli.

Effeithiau Lleol

3.5.6 Mae adrannau ‘Llwch, Arogl, Golau Artiffisial, Mwg, Stêm, a Phlâu Pryfed’, ‘Defnydd Tir, Gan gynnwys Mannau Agored, Seilwaith Gwyrdd, a Llain Las’, ‘Sŵn a Dirgryniad’ a ‘Traffig a Thrafnidiaeth’ EN-1 yn nodi’r gofynion generig perthnasol ar gyfer seilwaith ynni mawr.

3.5.7 Mae’n annhebygol y bydd gweithrediad seilwaith ynni ymasiad yn gysylltiedig ag effeithiau sylweddol ar sŵn, dirgryniad neu ansawdd aer. Ond, fel pob seilwaith ynni mawr, disgwylir i effeithiau o’r fath fod yn rhan o adeiladu a datgomisiynu seilwaith ynni ymasiad, a dylid rhoi mesurau lliniaru priodol ar waith.

3.5.8 Gall cymhwyso Dylunio Da (gweler adran 2.2 o’r Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn) leihau effeithiau lleol niweidiol a chyflawni gwelliannau i’r amgylchedd lleol, y seilwaith a hunaniaeth y gymuned.

3.5.9 Rhaid i’r ymgeisydd a’r Ysgrifennydd Gwladol gymhwyso’r adrannau ‘Llwch, Arogl, Golau Artiffisial, Mwg, Stêm, a Phlâu Pryfed’, ‘Defnydd Tir, Gan gynnwys Mannau Agored, Seilwaith Gwyrdd, a Llain Las’, ‘Sŵn a Dirgryniad’ a ‘Traffig a Thrafnidiaeth’ o EN-1.

4. Atodiad o gyrff i ymgysylltu â nhw

Ystyriaeth EN-8	N Rhestr anghyflawn o gyrff y cynghorir ymgeiswyr i ymgysylltu â nhw ar gyfer pob ystyriaeth EN-8[troednodyn 29] [troednodyn 30]
Llifogydd	– Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru – Llywodraeth Cymru – Sefydliad Rheoli Morol – Awdurdodau Llifogydd Lleol Arweiniol – Cynghorau Dosbarth a Bwrdeistref – Cwmnïau Dŵr a Charthffosiaeth – Cwmnïau Dŵr yn Unig – Manwerthwyr Dŵr – Byrddau Draenio Mewnol – Awdurdodau Diogelu’r Arfordir – Awdurdodau Priffyrdd
Newid tirffurf	– Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru – Llywodraeth Cymru – Sefydliad Rheoli Morol – Awdurdodau Diogelu’r Arfordir – Awdurdodau Lleol
Bioamrywiaeth a chadwraeth ddaearegol	– Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru – Llywodraeth Cymru – Natural England – Adran yr Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig – Sefydliad Rheoli Morol – Awdurdodau Cynllunio Lleol – Awdurdodau Parciau Cenedlaethol (gan gynnwys Broads Authority) – Byrddau Cadwraeth Tirwedd Cenedlaethol
Ardaloedd o werth amwynder, amgylchedd hanesyddol a thirwedd	– Natural England – Historic England – Cadw – Heneb: Ymddiriedolaeth Archaeoleg Cymru – Arolygiaeth Gynllunio – Awdurdodau Lleol – Llywodraeth Cymru – Sefydliad Rheoli Morol – Awdurdodau Parciau Cenedlaethol (gan gynnwys Broads Authority) – Byrddau Cadwraeth Tirwedd Cenedlaethol Noder: gall ymgysylltu’n gynnar â Historic England a/neu Cadw helpu i liniaru a/neu osgoi tarfu ar ddatblygiad a achosir gan ddarganfyddiadau archaeolegol.
Ansawdd dŵr a’r amgylchedd morol	– Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru – Natural England – Historic England – Sefydliad Rheoli Morol – Cwmnïau Dŵr
Tir llwyd	– Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru – Awdurdodau Lleol
Gweithgaredd seismig	– Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru
Cynllunio Argyfwng	– Awdurdodau Lleol – Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru
Diogelwch	– Adran Diogelwch Ynni a Sero Net – Awdurdod Diogelwch Amddiffynnol Cenedlaethol – Canolfan Seiberddiogelwch Genedlaethol
Storio a phrosesu deunydd a gwastraff ymbelydrol	– Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru – Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch – Swyddfa Rheoleiddio Niwclear (ar gyfer cludo deunyddiau ymbelydrol ar dir, rheilffordd a dyfrffyrdd mewndirol) – Adran Drafnidiaeth (ar gyfer cludo deunyddiau peryglus eraill)
Iechyd a lles pobl	– UK Health Security Agency
Agosrwydd at weithgareddau milwrol	– Defence Infrastructure Organisation (DIO-Safeguarding-Statutory@mod.gov.uk) or DIO Estates - Safeguarding Team, Defence Infrastructure Organisation, St George’s House, DMS Whittington, Lichfield, Staffordshire, WS14 9PY
Agosrwydd at beryglon mawr	– Awdurdod Sylweddau Peryglus – Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch Noder: mae ymgynghori â’r cyrff hyn yn hanfodol os yw’n debygol y bydd angen caniatâd sylweddau peryglus
Agosrwydd at symudiadau awyrennau sifil a llongau gofod	– Awdurdod Hedfan Sifil – NATS[troednodyn 31] – Meysydd awyr perthnasol lle mae effeithiau radar neu wasanaeth traffig awyr yn bosibl
Maint y safle	– Arolygiaeth Gynllunio – Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru
Mynediad at oeri	– Asiantaeth yr Amgylchedd – Cyfoeth Naturiol Cymru – Natural England – Sefydliad Rheoli Morol – Cwmnïau Dŵr
Cysylltiad rhwydwaith	– Gweithredwr System Ynni Genedlaethol – Gweithredwr Rhwydwaith Dosbarthu Perthnasol – Trosglwyddo Trydan y Grid Cenedlaethol
Economaidd-Gymdeithasol	– Awdurdodau Lleol
Effeithiau lleol	– Priffyrdd Cenedlaethol – Awdurdod Priffyrdd – Asiant Cefnffyrdd De Cymru – Asiant Cefnffyrdd Gogledd a Chanolbarth Cymru – Awdurdodau lleol – Cyngor plwyf – Grwpiau cymunedol

5. Geirfa

Mae geirfa ym mhob un o’r Datganiadau Polisi Cenedlaethol ynni. Gall yr eirfa a nodir ym mhob un o’r Datganiadau Polisi Cenedlaethol sy’n benodol i dechnoleg fod yn ddefnyddiol hefyd wrth ddarllen y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn.

Datblygiad cysylltiedig

Datblygiad cysylltiedig fel y’i diffinnir yn adran 115(2) o Ddeddf Cynllunio 2008.

Blaenoriaeth Genedlaethol Hanfodol (CNP)

Polisi a nodir yn adran Blaenoriaeth Genedlaethol Hanfodol ar gyfer Seilwaith Carbon Isel EN-1 sy’n cymhwyso rhagdybiaeth polisi, yn amodol ar unrhyw ofynion cyfreithiol (gan gynnwys o dan adran 104 o’r Ddeddf), ei bod yn debygol y bydd yr angen brys am Seilwaith Blaenoriaeth Genedlaethol Hanfodol wrth gyflawni ein hamcanion ynni, ynghyd â’r manteision diogelwch cenedlaethol, economaidd, masnachol, a sero net, yn gorbwyso unrhyw effeithiau gweddilliol eraill na ellir mynd i’r afael â nhw trwy gymhwyso’r ‘hierarchaeth liniaru’, ym mhob amgylchiad ac eithrio’r rhai mwyaf eithriadol. Diffinnir Seilwaith Blaenoriaeth Genedlaethol Hanfodol fel seilwaith carbon isel o arwyddocâd cenedlaethol. Ystyr seilwaith carbon isel yw:

• ar gyfer cynhyrchu trydan, a phob cynhyrchiad trydan ar y tir ac ar y môr sy’n galluogi cynhyrchu trydan nad yw’n cynnwys hylosgi tanwydd ffosil (hynny yw, cynhyrchu adnewyddadwy, gan gynnwys gweithfeydd treulio anaerobig, ar yr amod eu bod yn bodloni diffiniadau presennol o garbon isel; a chynhyrchu niwclear, gan gynnwys ynni ymasiad), yn ogystal â chynhyrchu sy’n cael ei danio gan nwy naturiol sy’n barod i ddal carbon
• ar gyfer seilwaith grid trydan, pob llinell bŵer o fewn cwmpas EN-5 gan gynnwys gwaith atgyfnerthu ac uwchraddio rhwydwaith, a seilwaith cysylltiedig fel is-orsafoedd. Nid yw hyn yn gyfyngedig i’r rhai sy’n gysylltiedig yn benodol â thechnoleg gynhyrchu benodol, gan y bydd pob prosiect grid newydd yn cyfrannu at fwy o effeithlonrwydd wrth adeiladu, gweithredu a chysylltu seilwaith carbon isel â’r System Trosglwyddo Trydan Genedlaethol
• ar gyfer technolegau seilwaith ynni eraill, tanwyddau, piblinellau a seilwaith storio sy’n ffitio o fewn y diffiniad arferol o “garbon isel”, megis cynhyrchu a dosbarthu hydrogen, a dosbarthu carbon deuocsid
• ar gyfer seilwaith ynni sy’n cael ei gyfeirio i’r gyfundrefn NSIP o dan adran 35 o’r Ddeddf, ac sy’n ffitio o fewn y diffiniad arferol o “garbon isel”, megis rhyng-gysylltwyr, Asedau Hybrid Alltraeth, neu ‘gychwynyddion’ i gefnogi’r rhwydwaith ar y tir sy’n cael eu llwybro alltraeth; ac
• estyniadau oes seilwaith carbon isel o arwyddocâd cenedlaethol, ac ailbweru prosiectau

Dyfais ynni ymasiad

Y system wrth wraidd cyfleuster ynni ymasiad lle mae’r adwaith ymasiad yn digwydd.

Cyfleuster ynni ymasiad

Safle sy’n cynnwys un neu fwy o ddyfeisiau ynni ymasiad a’r systemau sy’n ofynnol ar gyfer eu gweithrediad, gan gynnwys unrhyw seilwaith sy’n angenrheidiol i gefnogi adeiladu, gweithredu, datgomisiynu, ac unrhyw storio deunyddiau ymbelydrol ar y safle.

Seilwaith ynni ymasiad

1. Seilwaith sy’n defnyddio’r broses o ymasiad i gynhyrchu ynni, ac unrhyw seilwaith ategol, hynny yw:
   1. A. wedi’i ddiffinio fel prosiect seilwaith o arwyddocâd cenedlaethol gan y Ddeddf, neu
   2. B. wedi’i drin fel datblygiad y mae angen caniatâd datblygu ar ei gyfer yn unol ag adrannau 35 a 35ZA o’r Ddeddf.

Adweithiau ynni ymasiad

Adweithiau sy’n asio niwclei ysgafn (fel arfer gan ddefnyddio dewteriwm a thritiwm) gan gynhyrchu niwtronau a rhyddhau egni.

Rheoleiddwyr ymasiad

Fel y’i diffinnir yn Adran 2.4, y Rheoleiddwyr Ymasiad at ddibenion y Datganiad Polisi Cenedlaethol hwn yw’r Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (HSE) a naill ai Asiantaeth yr Amgylchedd (AA) neu Cyfoeth Naturiol Cymru (CNC) (yn dibynnu ar leoliad y safle).

Hierarchaeth Liniaru

Term i ymgorffori’r broses osgoi, lleihau, lliniaru, cyfadfer y mae angen i ymgeiswyr fynd drwyddi i amddiffyn yr amgylchedd a bioamrywiaeth.

NSIP

Prosiect Seilwaith o Bwys Cenedlaethol.

Cyfiawnhad Rheoleiddiol

Y broses sy’n ofynnol o dan Reoliadau Cyfiawnhau Arferion sy’n Cynnwys Ymbelydredd Ïoneiddio 2004 lle mae pob dosbarth neu fath newydd o arfer sy’n arwain at amlygiad i ymbelydredd ïoneiddio yn cael ei “gyfiawnhau” (gan eu buddion economaidd, cymdeithasol neu fuddion eraill mewn perthynas â’r niwed i iechyd y gallent ei achosi) cyn cael eu mabwysiadu neu eu cymeradwyo gyntaf.

STEP

Spherical Tokamak for Energy Production - prototeip o orsaf bŵer ymasiad y mae UK Fusion Energy yn bwriadu ei hadeiladu yn West Burton, y DU.

Y Ddeddf

Deddf Cynllunio 2008 (fel y’i diwygiwyd).

Cylch Bywyd Cyfan

Mae cylch bywyd cyfan seilwaith ymasiad yn golygu ei adeiladu, ei weithredu a’i ddatgomisiynu, gan gynnwys unrhyw storio deunyddiau ymbelydrol ar y safle.

UKAEA

UK Atomic Energy Authority, corff cyhoeddus gweithredol anadrannol a noddir gan yr Adran Diogelwch Ynni a Sero Net.

UKFE

UK Fusion Energy, y corff a elwid gynt yn UKIFS.

UKIFS

UK Industrial Fusion Solutions oedd yr enw blaenorol ar is-gwmni i Awdurdod Ynni Atomig y DU (UKAEA) sydd bellach yn cael ei alw’n UK Fusion Energy (UKFE).

1. National Energy System Operator (2025) ‘Future Energy Scenarios: Pathways to Net Zero’, tudalen 127 ↩

2. Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2026) ‘Overarching National Policy Statement for energy (EN-1), 2025’ ↩

3. Yr Adran Busnes a Masnach ac Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2025) ‘Industrial Strategy: Clean Energy Industries Sector Plan’ ↩

4. Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2026) ‘A new energy revolution: The UK’s plan for delivering fusion energy’ ↩

5. UK Industrial Fusion Solutions, Awdurdod Ynni Atomig y DU a’r Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2025) ‘Major funding milestone for world-first prototype fusion plant’ ↩

6. Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2026) ‘Funding breakdown for fusion energy’ ac UK Industrial Fusion Solutions, Awdurdod Ynni Atomig y DU a’r Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2025) ‘Major funding milestone for world-first prototype fusion plant’ ↩

7. Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2026) ‘National Policy Statements for energy infrastructure’ ↩

8. Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2025) ‘Fusion energy facilities: new national policy statement and proposals on siting’ ↩

9. Llywodraeth Cymru, ‘Deddf Seilwaith (Cymru) 2024’ ↩

10. Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2025) ‘National Policy Statement for nuclear energy generation (EN-7)’ ↩

11. Mae rhagor o wybodaeth am egwyddorion dylunio ar gyfer seilwaith cenedlaethol ar gael ar wefan yr Awdurdod Trawsnewid Seilwaith a Gwasanaethau Cenedlaethol. Mae canllawiau’r Arolygiaeth Gynllunio ar sut y gellir cyflwyno Dylunio Da mewn ceisiadau ar gael yma: Arolygiaeth Gynllunio (2025) ‘Nationally Significant Infrastructure Projects: Advice on Good Design’ ↩

12. Yr Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol (2022) ‘Towards fusion energy: proposals for a regulatory framework’ ↩

13. Gweler y rhestr o geisiadau yma: Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2013) ‘Justification of Practices Involving Ionising Radiation application register’ ↩

14. Yr Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol (2022) ‘Towards fusion energy: proposals for a regulatory framework’ ↩

15. Llywodraeth y DU (2024) ‘Plan for Change: Making Britain and Clean Energy Superpower’ ↩

16. Dylid cyfeirio at y fersiwn ddiweddaraf o unrhyw bolisi o’r fath. Ar adeg cyhoeddi, y polisi perthnasol yw: Yr Adran Amgylchedd, Bwyd a Materion Gwledig (2023) ‘Third National Adaptation Programme (NAP3)’ ↩

17. Asiantaeth yr Amgylchedd (2022) ‘Flood risk assessments: climate change allowances’ ↩

18. Yr Adran Diogeledd Ynni a Sero Net (2025) ‘Consultation on a New National Policy Statement: The UK government’s response to the consultation on the proposed approach to siting fusion energy facilities’ ↩

19. Llywodraeth y DU, ‘The Infrastructure Planning (Applications: Prescribed Forms and Procedure) Regulations 2009’ Schedule 1. SI 2009/2264 ↩

20. Arolygiaeth Gynllunio (2025) ‘Nationally Significant Infrastructure Project – Advice on working with public bodies in the infrastructure planning process’ ↩

21. Arolygiaeth Gynllunio (2024) ‘Nationally Significant Infrastructure Projects: 2024 Pre-application Prospectus’ ↩

22. Mae gwybodaeth fanwl am ‘Ddosbarthiad Bregusrwydd Perygl Llifogydd’ i’w chael yn Atodiad 3, Y Weinyddiaeth Tai, Cynllunio a Llywodraeth Leol, ‘National Planning Policy Framework’ (Rhagfyr 2024) ↩

23. Mae gwybodaeth fanwl am gymhwyso’r Prawf Dilyniannol ar gael yn ‘Flood risk and coastal change’ (diweddarwyd ddiwethaf Medi 2025) ↩

24. Y Weinyddiaeth Tai, Cynllunio a Llywodraeth Leol (2024) ‘National Planning and Policy Framework’ ↩

25. Awdurdod Ynni Atomig y DU (2021) ‘Technology Report – Safety and Waste Aspects of Fusion Power Plants’ Rhifyn 1, tudalen 31, sy’n tynnu ar ddogfen yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (2019) ‘The Radiation (Emergency Preparedness and Public Information) Regulations 2019: Approved Code of Practice’, Atodiad 2 ↩

26. Yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch (2019) ‘The Radiation (Emergency Preparedness and Public Information) Regulations 2019: Approved Code of Practice’ ↩

27. Adran Diogelwch Ynni a Sero Net, Llywodraeth yr Alban, Adran Llywodraeth a Materion Gwledig, Llywodraeth Cymru (2024) ‘Fframwaith polisi’r DU ar gyfer rheoli sylweddau ymbelydrol a datgomisiynu niwclear’ ↩

28. Awdurdod Ynni Atomig y DU (2021) ‘Technology Report – Safety and Waste Aspects of Fusion Power Plants’ Rhifyn 1, tudalen 31 ↩

29. Gweler Adran 3.1 o’r DPC hwn am fanylion am ymgyngoreion statudol. ↩

30. Dim ond yng Nghymru neu Loegr y mae rhai cyrff yn berthnasol, nid y ddau. ↩

31. NATS yw prif ddarparwr gwasanaethau rheoli traffig awyr y DU. Gweler: About us - NATS ↩