Elusennau ac Etholiadau'r Senedd ac Etholiadau Lleol: Gwybodaeth i ymgeiswyr
Gwybodaeth am y rheolau y mae'n rhaid i elusennau eu dilyn, a sut y gall ymgeiswyr ymgysylltu â nhw yn ystod ymgyrch etholiadol.
Yn berthnasol i Loegr a Chymru
Mae gwybodaeth i ymddiriedolwyr elusennau ar gael yn ein canllawiau ar ymgyrchu gan elusennau mewn cyfnod etholiad Senedd neu etholiad lleol.
Bydd llawer o elusennau’n gweld etholiadau’r Senedd ac etholiadau lleol fel cyfle i dynnu sylw at eu hachosion. Gall elusennau gymryd rhan mewn gweithgarwch gwleidyddol sy’n cefnogi eu pwrpas ac sydd er eu lles gorau, ond rhaid iddynt ddilyn y gyfraith wrth wneud hynny.
Ymgysylltu ag elusennau yn ystod ymgyrch etholiad fel ymgeisydd
A allaf logi cyfleusterau sy’n eiddo i elusennau?
Gallwch. Mae llawer o elusennau’n berchen ar safleoedd y gallant ddewis eu rhentu allan fel ffordd o gynhyrchu incwm. Yn ystod y cyfnod o amgylch etholiad, gall elusennau benderfynu rhentu eu safleoedd i bleidiau gwleidyddol neu grwpiau eraill ar y gyfradd gyfredol. Pan fydd hyn yn digwydd, bydd angen i elusennau sicrhau nad yw eu penderfyniad ynghylch a ddylid derbyn neu wrthod archeb yn cwestiynu annibyniaeth yr elusen.
Ni ddylai elusen byth ddefnyddio ei chronfeydd na’i hasedau’n fwriadol ar gyfer yr hyn sy’n ymddangos yn weithgarwch gwleidyddol amhriodol, er enghraifft caniatáu i’w heiddo gael ei ddefnyddio am ddim gan un blaid wleidyddol yn unig.
A allaf fynychu digwyddiad a gynhelir gan elusen?
Gallwch. Gall elusennau wahodd ymgeiswyr i gyfarfodydd cyhoeddus, er enghraifft trwy eu gwahodd i drafod materion y mae’r elusen yn ymgyrchu arnynt.
Er mwyn sicrhau nad ydynt yn annog cefnogaeth i unrhyw un blaid wleidyddol, dylai’r elusen sicrhau eu bod yn gwahodd cynrychiolwyr o sbectrwm gwleidyddol mor eang â phosibl. Nid yw hyn yn golygu bod rhaid i bob plaid gael ei chynrychioli; fodd bynnag byddai’n rhaid bod gan elusen resymau cryf iawn dros benderfynu peidio â gwahodd plaid wleidyddol brif ffrwd.
A allaf ymweld ag elusen yn ystod ymgyrch etholiadol?
Gall elusen fod yn agored i gynnal ymweliad gan ymgeisydd seneddol yn ei hadeiladau. Wrth wneud hynny, dylai’r elusen sicrhau nad yw ei hannibyniaeth yn cael ei chwestiynu. Dylai ymgeiswyr siarad â’r elusen cyn yr ymweliad a bod yn ymwybodol o’r angen i beidio â denu’r elusen i wleidyddiaeth plaid - ni ddylai elusennau ddod yn gysylltiedig ym meddyliau’r cyhoedd ag ymgeisydd neu blaid wleidyddol benodol.
Ymgyrchu a gweithgarwch gwleidyddol gan elusennau
Pa reolau y mae’n rhaid i elusennau eu dilyn yn ystod etholiad?
Gall elusennau ymgymryd â gweithgarwch gwleidyddol i gefnogi eu dibenion elusennol. Mae cyfnodau etholiad yn cynnig cyfleoedd gwych i elusennau godi proffil gwleidyddol eu hachosion, ond rhaid i elusennau fod, a rhaid iddynt gael eu gweld i fod, yn annibynnol ar wleidyddiaeth plaid. Ni ddylent gefnogi na gwrthwynebu plaid neu ymgeisydd gwleidyddol.
Gellir dod o hyd i wybodaeth am rôl a chyfrifoldebau ymddiriedolwyr elusennau yn ein ‘canllaw 5 munud’ defnyddiol ar weithgarwch gwleidyddol ac ymgyrchu gan elusennau.
Dylai elusennau ddilyn canllawiau’r Comisiwn Elusennau ar ymgyrchu a gweithgarwch gwleidyddol a’n canllawiau cysylltiedig ar etholiadau. Mae ein canllawiau yn eistedd ochr yn ochr â gofynion eraill, megis cyfraith etholiadol, sy’n berthnasol i elusennau a sefydliadau anelusennol fel ei gilydd.
A ganiateir i elusennau gefnogi / gwrthwynebu polisïau penodol a gyflwynir gan bleidiau gwleidyddol?
Gwneir. Gall elusennau fynegi eu cefnogaeth neu eu gwrthwynebiad i bolisi penodol a hyrwyddir gan blaid wleidyddol os yw’n ymwneud â’u dibenion elusennol.
Er enghraifft, gallai elusen sydd â’r pwrpas o gefnogi iechyd meddwl pobl gefnogi polisi o ariannu gwasanaethau iechyd meddwl y GIG yn fwy. Ond ni allai elusen sydd â’r pwrpas o redeg gwarchodfa anifeiliaid wneud hynny oherwydd, er mor werthfawr yw’r achos, nid yw’n gysylltiedig â phwrpas yr elusen.
A all elusennau gymryd rhan mewn ymgyrchu gwleidyddol trwy gyfryngau cymdeithasol?
Gallant. Gall elusennau ddefnyddio cyfryngau cymdeithasol i gymryd rhan mewn ymgyrchu a gweithgarwch gwleidyddol, gan gynnwys ar bynciau sy’n ennyn emosiynau cryf - cyn belled â bod hyn yn ffordd o gyflawni eu pwrpas elusennol ac er budd gorau’r elusen.
Dylai elusennau gael polisi cyfryngau cymdeithasol ac ystyried unrhyw risgiau i enw da sy’n gysylltiedig. Ni ddylid byth defnyddio elusen fel cyfrwng i fynegi barn wleidyddol unrhyw ymddiriedolwr neu aelod o staff unigol. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn ein canllawiau cyfryngau cymdeithasol.
Beth ddylwn i ei wneud os oes gennyf bryderon ynghylch ymgyrchu gwleidyddol elusen?
Os cewch eich hysbysu o bryderon sy’n ymwneud â rheolaeth neu weithgareddau elusen, yn y lle cyntaf dylid rhybuddio ymddiriedolwyr yr elusen am y mater a rhoi cyfle iddynt ymateb.
Nod y Comisiwn Elusennau yw cefnogi elusennau i wneud pethau’n iawn, ond byddwn yn cymryd camau cadarn lle gwelwn gamwedd. Gall aelodau’r cyhoedd, gan gynnwys ymgeiswyr, godi pryderon yn uniongyrchol drwy ein gwefan.
Ynglŷn â’r Comisiwn Elusennau
Y Comisiwn Elusennau yw rheoleiddiwr elusennau yng Nghymru a Lloegr. Rydym yn cofrestru ac yn rheoleiddio elusennau i sicrhau y gall y cyhoedd eu cefnogi gyda hyder.
Rydym yn adran annibynnol, anweinidogol o’r llywodraeth sy’n atebol i’r Senedd. Dysgwch ragor am ein rôl a’n cylch gwaith.