Canllawiau

Codi arian i elusennau: canllaw i ddyletswyddau ymddiriedolwyr

Diweddarwyd 3 Chwefror 2026

Yn berthnasol i Loegr a Chymru

© Hawlfraint y Goron 2026

Mae'r cyhoeddiad hwn wedi'i drwyddedu o dan delerau Trwydded Agored y Llywodraeth v3.0 ac eithrio ble nodir yn wahanol. I weld y drwydded hon, ewch i nationalarchives.gov.uk/doc/open-government-licence/version/3 neu ysgrifennwch at y Tîm Polisi Gwybodaeth, Yr Archifau Gwladol, Kew, Llundain TW9 4DU, neu anfonwch e-bost at: psi@nationalarchives.gov.uk.

Lle byddwn wedi nodi unrhyw wybodaeth am hawlfraint trydydd parti, bydd angen i chi gael caniatâd gan ddeiliaid yr hawlfraint dan sylw.

Mae'r cyhoeddiad hwn ar gael yn https://www.gov.uk/government/publications/charities-and-fundraising-cc20/codi-arian-i-elusennau-canllaw-i-ddyletswyddau-ymddiriedolwyr

Mae llawer o elusennau yn dibynnu ar roddion cyhoeddus i ariannu eu gwaith.

Nid yw gwneud hyn yn iawn yn golygu elwa o gefnogaeth ariannol y cyhoedd yn unig. Gall sut mae eich elusen yn codi arian ei helpu i godi ei phroffil, egluro ei heffaith, a chysylltu â phobl sy’n cefnogi achos eich elusen ac sydd eisiau gwneud gwahaniaeth.

Mae yna hefyd deddfau sy’n berthnasol i godi arian. Fel ymddiriedolwyr, rhaid i chi:

  • cydymffurfio â’r gyfraith
  • codi arian at ddiben eich elusen yn unig, ac nid at unrhyw ddiben arall
  • defnyddio’r arian a godwch at y dibenion y cafodd ei godi ar eu cyfer yn unig
  • rheoli adnoddau eich elusen yn gyfrifol
  • sicrhau bod eich elusen yn agored ac yn atebol
  • gweithredu gyda gofal a medr rhesymol ac er budd gorau eich elusen

Dylech hefyd gofrestru gyda’r Rheoleiddiwr Codi Arian a dilyn y Cod Ymarfer Codi Arian. Mae’r cod yn nodi safonau sy’n berthnasol i elusennau a chodwyr arian.

Bydd cydymffurfio â’r gyfraith a dilyn y cod yn:

  • annog y cyhoedd i gefnogi eich elusen
  • diogelu eich elusen a’i henw da
  • helpu’r cyhoedd i ymddiried yn eich elusen ac elusennau yn gyffredinol

Cydymffurfio â’r gyfraith a dilyn y cod codi arian

Mae deddfau sy’n berthnasol i godi arian, ac mae rhai yn fanwl ac yn gymhleth. Maent yn cwmpasu meysydd fel gweithio gyda sefydliadau masnachol a thrwyddedu.

Rhaid i chi gydymffurfio â’r gyfraith.

Darllenwch y canllaw hwn. Mae’n ymdrin â meysydd fel:

  • codi arian a’ch dyletswyddau ymddiriedolwr. Er enghraifft, risgiau codi arian
  • cynllunio eich codi arian. Er enghraifft peidio â chreu cronfa ‘gyfyngedig’ yn anfwriadol
  • faint allwch chi ei wario ar godi arian

Mae hefyd yn cyfeirio at y Cod Ymarfer Codi Arian, sy’n seiliedig ar y gyfraith ac arfer da. Mae’r cod yn nodi safonau y dylai elusennau a chodwyr arian eu dilyn, ac yn cwmpasu meysydd fel:

  • gwahanol fathau o godi arian, fel defnyddio llwyfannau ar-lein, casglu arian parod a chystadlaethau

  • ymddygiad codwyr arian, gan gynnwys wrth weithio gyda grwpiau fel plant
  • eich cyfrifoldebau tuag at wirfoddolwyr eich elusen sy’n codi arian

Rhaid i rai elusennau ddatgan yn eu hadroddiad blynyddol a ydynt yn dilyn y cod codi arian.

Cymerwch gamau rhesymol, fel darllen canllawiau neu gael cyngor proffesiynol, i ganfod pa ddeddfau sy’n berthnasol i’r math o godi arian rydych chi’n ei wneud. Er enghraifft, os yw eich elusen yn bwriadu codi arian dros y ffôn, gwiriwch y rheolau ar roi ad-daliadau.

Cynlluniwch eich codi arian yn effeithiol

Mae’n bwysig, fel ymddiriedolwyr, eich bod yn cynllunio dull eich elusen ac yn meddwl am:

  • pa effaith y mae eich elusen eisiau ei chyflawni
  • pa gronfeydd sydd eu hangen ar eich elusen o godi arian i gyflawni’r effaith hon, gan ystyried ei hincwm, cronfeydd neu asedau eraill
  • sut y bydd eich elusen yn defnyddio’r arian y mae’n ei godi, fel ar gyfer prosiectau penodol
  • pa adnoddau sydd gan eich elusen i godi arian, gan gynnwys pobl
  • risgiau codi arian

Bydd hyn yn eich helpu i ysgrifennu cynllun codi arian, a allai gynnwys:

  • y dulliau codi arian y byddwch chi’n eu defnyddio - ac unrhyw rai na fyddwch chi’n eu defnyddio
  • y gwerthoedd a fydd yn dylanwadu ar ddull eich elusen ac ymddygiad eich codwyr arian
  • faint fyddwch chi’n ei wario ar godi arian (eich cyllideb codi arian)
  • adnoddau eraill y bydd eu hangen arnoch, fel gwirfoddolwyr
  • faint rydych chi am ei godi ac unrhyw ganlyniadau eraill rydych chi am eu cyflawni
  • sut y byddwch chi’n monitro codi arian eich elusen i wneud yn siŵr ei fod yn mynd yn ôl y cynllun
  • sut y byddwch chi’n sicrhau bod arian a godir yn cael ei gasglu a’i fancio’n ddiogel. Gall eich cynllun gyfeirio at bolisïau ariannol eich elusen
  • sut y byddwch yn rheoli’r risgiau rydych wedi’u nodi. Gall eich cynllun gyfeirio at eich elusen gofrestr risg

Dylai eich cynllun fod yn briodol i anghenion eich elusen. Gall fod yn ddogfen syml os yw eich codi arian ar raddfa fach.

Rhaid i rai elusennau esbonio eu dull codi arian yn adroddiad blynyddol eu hymddiriedolwyr.

Costau codi arian

Nid oes swm penodol y dylai elusen ei wario ar ei chodi arian. Rydym yn cydnabod y bydd costau’n amrywio o flwyddyn i flwyddyn, a rhwng gwahanol achosion, ymgyrchoedd a dulliau.

Rhaid i’ch penderfyniad ynghylch beth i’w wario fod er budd gorau’r elusen. Defnyddiwch ein canllawiau gwneud penderfyniadau i’ch helpu.

Risgiau codi arian

Rhaid i chi nodi, adolygu a rheoli risgiau codi arian eich elusen. Gall risgiau gynnwys:

  • bod heb y sgiliau yn eich elusen i gynnal ymgyrchoedd codi arian effeithiol, neu gydymffurfiol
  • buddsoddi mewn ymgyrch newydd nad yw mor llwyddiannus ag yr oeddech chi’n ei ddisgwyl
  • gweithio gyda grwpiau penodol fel plant ac oedolion agored i niwed
  • cynnal ymgyrch emosiynol
  • gwario arian ar ddibenion na chawsant ei godi ar eu cyfer
  • twyll codi arian
  • trin data personol rhoddwyr

Penderfynwch sut y byddwch chi’n rheoli risgiau codi arian eich elusen. Yn ogystal, os nad oes gan eich elusen yr arbenigedd sydd ei hangen arni, gallech chi ystyried penodi ymddiriedolwr newydd gyda sgiliau codi arian. I ddelio â risgiau twyll, gwiriwch fod gan eich elusen y rheolaethau cywir y mae pawb yn eu dilyn. Gallwch hefyd ddarllen canllawiau perthnasol.

Codi symiau sylweddol

Weithiau, gall arian a godir fod yn fwy na disgwyliadau. Ond mae risgiau os byddwch chi’n codi swm sylweddol yn annisgwyl.

P’un a ydych chi’n gosod targed uchelgeisiol ar gyfer eich codi arian ai peidio, meddyliwch am:

Os ydych chi’n codi arian ar gyfer prosiect penodol, byddwch yn ofalus sut rydych chi’n geirio’ch apêl. Bydd hyn o gymorth i chi os byddwch chi’n codi mwy o arian nag sydd ei angen arnoch ar gyfer y prosiect. Mae geiriad yr apêl wedi’i drafod yn ddiweddarach yn y canllawiau hyn.

Dirprwyo codi arian

Gallwch ganiatáu i’r canlynol godi arian ar ran yr elusen:

  • ymddiriedolwyr unigol
  • unrhyw gyflogeion
  • unrhyw un sy’n gwirfoddoli i’r elusen
  • is-gwmni masnachu eich elusen, os oes ganddi un

Gwnewch yn siŵr bod eich gweithgareddau codi arian yn:

Felly, gwnewch yn siŵr bod gan y rhai sy’n codi arian ar gyfer eich elusen y wybodaeth, y profiad a’r hyfforddiant sydd eu hangen arnynt.

Gallwch ddirprwyo rheolaeth codi arian, fel rheoli ymgyrch neu gyflawni targed codi arian. Os gwnewch hynny, rhowch delerau gorchwyl ysgrifenedig clir, gan nodi beth all a beth na all y person neu’r grŵp ei wneud, a phryd a sut y byddant yn adrodd i chi.

Cofiwch, fel ymddiriedolwyr, chi sy’n parhau i fod yn gyfrifol am godi arian eich elusen. Felly, gwnewch yn siŵr eich bod chi’n cael y wybodaeth sydd ei hangen arnoch i wybod sut mae codi arian yn digwydd yn eich elusen. Bydd yn eich helpu i ddeall unrhyw risgiau neu bryderon newydd. Trafodwch godi arian yn eich cyfarfodydd ymddiriedolwyr.

Darllenwch beth mae’r cod codi arian yn ei ddweud am weithio gyda gwirfoddolwyr.

Darllenwch ganllawiau’r Comisiwn ar wirfoddolwyr.

Datganiadau deisyfu a deunyddiau codi arian eraill

Gall eich elusen ddefnyddio dogfennau codi arian a deunydd hyrwyddo (megis taflenni neu bostiadau cyfryngau cymdeithasol) wrth godi arian, i esbonio beth mae eich elusen yn ei gwneud a pham ei bod yn codi arian.

Datganiadau deisyfu

Os ydych chi’n ymddiriedolwr, swyddog neu gyflogai i’r elusen, neu ei his-gwmni, ac yn cael eich talu mwy na £10 y dydd neu £1000 y flwyddyn, ac rydych chi’n codi arian i’r elusen, rhaid i chi wneud datganiad deisyfu.

Rhaid i’r datganiad deisyfu nodi:

  • enw’r elusen y mae’r person yn codi arian ar ei chyfer
  • eu perthynas â’r elusen, sef cyflogai elusen
  • eu bod yn cael eu talu am eu rôl yn yr elusen neu i godi arian ar gyfer yr elusen

Gweler adran 2.5 o’r cod codi arian.

Nodwch yn glir beth rydych chi’n codi arian ar ei gyfer

Dim ond at ei ddibenion y mae’n rhaid i’ch elusen godi arian.

Os yw eich elusen yn dymuno gwario’r arian a godir ar unrhyw un neu bob un o ddibenion eich elusen, dywedwch hynny yng ngeiriad eich apêl.

“Dyma enghraifft o un o’n prosiectau. I gefnogi hwn a phrosiectau eraill rydyn ni’n eu cynnal, rhowch rodd i’n helusen.”

Gall eich elusen godi arian ar gyfer prosiect neu nod penodol. Os gwnewch hyn:

  • rhaid i chi beidio ag uno’r cronfeydd hyn â gweddill incwm eich elusen; maent yn dod yn gronfa ‘gyfyngedig’
  • dim ond ar yr hyn y sonioch amdanynt yn eich apêl y dylech wario’r arian hwn. Os na allwch, rhaid i chi gydymffurfio â gofynion cyfreithiol penodol a fydd yn golygu gwaith a chostau ychwanegol ar gyfer eich elusen.

Am y rheswm hwn, dylech gynnwys pwrpas eilaidd, sef yr hyn y byddwch yn ei wneud os:

  • nad ydych chi’n codi digon o arian i redeg y prosiect neu gyflawni’r nod
  • rydych chi’n codi mwy o arian nag sydd ei angen arnoch chi
  • yw eich cynlluniau yn newid

Dyma enghraifft o ddiben eilaidd.

“Rydym yn codi arian i brynu sganiwr modern ar gyfer ein canolfan achub anifeiliaid. Os oes gennym roddion yn weddill ar ôl y pryniant, neu os na allwn brynu’r sganiwr, byddwn yn gwario eich rhoddion ar brynu offer arall ar gyfer ein canolfan achub.”

Beth arall i’w ddweud

Os oedd incwm eich elusen yn ei blwyddyn ariannol ddiwethaf dros £10,000, rhaid i chi ddatgan yn eich dogfennau neu ddeunyddiau codi arian ei bod yn elusen gofrestredig. Dylech gynnwys ei rhif cofrestru. Rhaid i’r frawddeg hon fod yn Saesneg oni bai bod eich dogfennau neu ddeunyddiau codi arian yn y Gymraeg.

Os yw eich elusen yn gwmni, rhaid i chi gynnwys ei rhif cwmni.

Dylech chi hefyd esbonio:

  • beth mae eich elusen yn ei wneud
  • sut i gyfrannu at yr apêl
  • a fydd unrhyw ran o’r arian a godir yn cael ei ddefnyddio ar gyfer costau codi arian, ac os felly faint neu ba gyfran

Os ydych chi’n defnyddio cyfryngau cymdeithasol i godi arian, gwnewch yn siŵr bod pobl yn gallu cael mynediad at y wybodaeth fanwl nad yw wedi’i chynnwys yn y post cyfryngau cymdeithasol. Darllenwch codi arian ar gyfryngau cymdeithasol.

Rhaid i chi ddatgan os ydych chi’n hawlio Cymorth Rhodd. Efallai y byddwch chi’n penderfynu nodi hyn yn eich dogfennau codi arian.

Cynhyrchu deunydd codi arian

Gall eraill o fewn neu y tu allan i’ch elusen ddylunio ac ysgrifennu deunyddiau codi arian eich elusen. Ond fel ymddiriedolwyr, ystyriwch pryd y dylech chi roi cymeradwyaeth derfynol, fel cymeradwyo cynnwys ar gyfer ymgyrch fawr. Mae deunyddiau’n cynnwys taflenni, sgriptiau, fideos, postiadau cyfryngau cymdeithasol.

Cydymffurfiwch â deddfau perthnasol a chael caniatâd i arddangos unrhyw ddelweddau, gan gynnwys ffotograffau. Lle mae ffotograffau yn y cwestiwn, efallai y bydd angen caniatâd unigolyn neu ganiatâd rhiant neu ofalwr arnoch.

Darllenwch y canllawiau os ydych chi’n bwriadu defnyddio offer deallusrwydd artiffisial (AI) i ysgrifennu cynnwys codi arian.

Dywedwch wrth bobl (fel gwirfoddolwyr) ac unrhyw sefydliadau allanol rydych chi’n gweithio gyda nhw sut y gellir defnyddio eich deunyddiau codi arian a gyda phwy y gellir eu rhannu. Bydd hyn yn lleihau’r risg y cânt eu camddefnyddio.

Os yw sefydliadau rydych chi’n gweithio gyda nhw yn cynhyrchu unrhyw ddeunyddiau o’r fath, gwnewch yn siŵr eich bod chi’n eu hadolygu. Penderfynwch pryd y dylai’r ymddiriedolwyr (yn hytrach na chyflogeion) roi cymeradwyaeth derfynol.

Darllenwch am dirprwyo codi arian.

Gweler adran 8 o’r cod codi arian am ragor o wybodaeth ynghylch cyfathrebu codi arian.

Gweithio gyda chodwyr arian proffesiynol neu gyfranogwyr masnachol

Codwr arian proffesiynol yw cwmni neu berson sy’n cael ei dalu mwy na £10 y dydd neu £1000 y flwyddyn i godi arian ar gyfer elusen.

Cyfranogwr masnachol yw cwmni neu berson sy’n datgan y bydd arian y maent yn ei wneud o werthu nwyddau neu wasanaethau, neu o ryw weithgaredd masnachol arall, yn cael ei roi i elusen neu elusennau.

Er enghraifft, mae archfarchnad yn nodi ar becynnu ei bisgedi brand ei hun y bydd cyfran o’r pris gwerthu yn cael ei rhoi i elusen enwol bob tro y prynir pecyn. Mae’r archfarchnad yn gyfranogwr masnachol.

Gall gweithio gyda chodwyr arian proffesiynol neu gyfranogwyr masnachol helpu eich elusen:

  • elwa o sgiliau, gwybodaeth a phrofiad pobl eraill
  • hyrwyddo’r elusen i’r cyhoedd
  • cael mynediad at gyllid newydd

Fodd bynnag, mae risgiau. A rhaid i chi gydymffurfio â’r gyfraith ar weithio gyda chodwr arian proffesiynol neu gyfranogwr masnachol.

Cyflawni diwydrwydd dyladwy

Gwiriwch a yw’r codwr arian proffesiynol neu’r cyfranogwr masnachol yn addas i’ch elusen weithio gydag ef. Gelwir hyn yn ‘ddiwydrwydd dyladwy’. Dylai eich gwiriadau fod yn gymesur yn seiliedig ar y risg.

Dyma rai meysydd enghreifftiol i’w gwirio:

  • eu hanes o ddilyn cyfraith a safonau codi arian
  • sut maen nhw’n rhedeg eu busnes
  • y dulliau codi arian maen nhw’n eu defnyddio
  • eu hansawdd a’u dibynadwyedd. Ceisiwch adborth gan elusennau eraill sydd wedi gweithio gyda nhw
  • eu hiechyd ariannol. Darllenwch eu cyfrifon os ydynt ar gael.

Rhaid ei bod er budd gorau eich elusen i weithio gyda nhw. Felly, gwnewch yn siŵr eu bod yn bartner addas.

Gwiriwch fod cydymffurfiaeth â dull a gwerthoedd yr elusen, ac am unrhyw risgiau ynghylch enw da megis ynghylch costau. Er enghraifft, os ydych chi’n gweithio gyda chyfranogwr masnachol, gwiriwch faint y bydd yr elusen yn cael o’i gymharu â’r swm a gynhyrchir yn gyffredinol. Os yw’r elusen yn y pen draw yn derbyn cyfran fach yn unig o’r arian a gynhyrchir yn gyffredinol, gall hyn effeithio ar ymddiriedaeth a hyder y cyhoedd. Gall hefyd awgrymu nad yw’r ymddiriedolwyr wedi gwneud penderfyniad er budd gorau’r elusen.

Os ydych chi ac elusen arall yn gweithio ar y cyd â chyfranogwr masnachol, deallwch y risgiau a’r manteision i’ch elusen. Mae hyn yn cynnwys unrhyw risg o gysylltiad â’r elusen arall.

Dysgwch ragor am wiriadau diwydrwydd dyladwy.

Penderfynu bwrw ymlaen

Wrth wneud eich penderfyniad, defnyddiwch:

Os penderfynwch fwrw ymlaen, gwnewch yn siŵr eich bod wedi nodi’r risgiau ac yn gwybod sut y byddwch yn eu rheoli. Ni ddylai’r trefniant amlygu’r elusen i risgiau gormodol gan gynnwys i’w chyllid, data, enw da ac eiddo deallusol.

Ble rydych chi:

  • yn gweithio gyda chodwr arian proffesiynol, cytunwch ar ffi a ddylai fod yn rhesymol
  • yn gweithio gyda chyfranogwr masnachol, cytunwch ar gyfanswm neu gyfran y bydd yr elusen yn derbyn o’r swm a gynhyrchir gan y gweithgaredd masnachol, a ddylai fod yn rhesymol

Rhaid i’ch penderfyniad ynghylch ffioedd neu’r hyn y bydd yr elusen yn derbyn fod er lles gorau’r elusen.

Cyn i’r codi arian ddechrau, rhaid i chi ymrwymo i gytundeb ysgrifenedig sy’n cynnwys yr holl fanylion y mae’r gyfraith yn eu gwneud yn ofynnol. Gallwch ddod o hyd i’r rhain yn adran 6.2 o’r cod codi arian.

Meddyliwch am beth arall sydd ei angen ar eich elusen i ddiogelu ei buddiannau. Yn ogystal, sut y gallant ddefnyddio deunyddiau codi arian yr elusen, neu pa oruchwyliaeth sydd ei hangen arnoch os byddant yn cynhyrchu deunyddiau codi arian ar gyfer yr ymgyrch.

Os ydych chi’n ansicr ynghylch beth sydd angen bod mewn cytundeb ysgrifenedig, neu sut i’w ysgrifennu, ceisiwch gyngor.

Datganiadau deisyfu

Rhaid i godwyr arian proffesiynol a chyfranogwyr masnachol wneud datganiadau deisyfu wrth godi arian ar gyfer elusen, gan ddatgan:

  • enw’r elusen y maent yn codi arian ar ei chyfer
  • perthynas y person neu’r cwmni â’r elusen
  • eu bod yn cael eu talu i godi arian ar gyfer yr elusen
  • os ydynt yn godwr arian proffesiynol, faint maent yn cael eu talu am godi arian ar gyfer yr elusen a sut mae hyn yn cael ei gyfrifo
  • os ydynt yn gyfranogwr masnachol, y gyfran neu’r cyfanswm (neu amcangyfrif) o’r swm a gynhyrchir gan y gweithgaredd masnachol a fydd yn cael ei roi i’r elusen

Darllenwch adran 6.4 o’r cod codi arian.

Monitro cytundebau eich elusen

Rhaid i chi fonitro cytundebau codi arian eich elusen yn rheolaidd. Bydd hyn yn eich helpu:

  • i wirio bod y cytundeb yn cael ei ddilyn
  • i wirio bod deddfau a safonau codi arian yn cael eu bodloni
  • i wirio bod y trefniant yn parhau i fod er budd gorau’r elusen
  • i weithredu os bydd rhywbeth yn mynd o’i le

Os byddwch yn ymrwymo i gytundeb â chodwr arian proffesiynol neu gyfranogwr masnachol, rhaid iddynt gadw – a sicrhau eu bod ar gael i’ch elusen ar gais – llyfrau, cofnodion a dogfennau eraill sydd ganddynt ynglŷn â’ch elusen a’r cytundeb.

Rhaid i rai elusennau ddatgan yn eu hadroddiad blynyddol sut y gwnaethon nhw fonitro gweithgareddau codwyr arian proffesiynol neu gyfranogwyr masnachol.

Gweler adran 6.3 o’r cod codi arian.

Is-gontractio gweithgaredd codi arian

Rhaid i benderfyniad i ganiatáu i godwr arian proffesiynol neu gyfranogwr masnachol gontractio â pherson neu gwmni arall i godi arian ar gyfer eich elusen fod er budd gorau eich elusen. Defnyddiwch ein canllawiau gwneud penderfyniadau i’ch helpu. Rhaid i chi reoli’r risgiau ychwanegol sy’n codi pan nad oes gennych berthynas uniongyrchol â’r sefydliad neu’r person sy’n codi arian ar gyfer eich elusen.

Gwnewch yn siŵr bod eich cytundeb yn diogelu yr elusen. Os nad ydych yn siŵr beth ddylai’r cytundeb ei ddweud, ceisiwch gyngor cyfreithiol.

Rhaid i chi fonitro’r cytundeb fel eich bod yn fodlon bod yr holl godi arian ar ran yr elusen yn cydymffurfio â’r gyfraith ac yn dilyn y cod codi arian.

Darllenwch canllawiau ynghylch is-gontractio.

Codi arian gan ymddiriedolwyr neu bobl gysylltiedig

Gall y canlynol godi arian ar gyfer eich elusen:

  • ymddiriedolwr
  • person sy’n gysylltiedig ag ymddiriedolwr fel partner neu frawd neu chwaer
  • cwmni lle mae gan ymddiriedolwr, neu rywun sy’n gysylltiedig ag ymddiriedolwr, reolaeth neu ddylanwad

Cydymffurfio â’r rheolau:

  • ni fydd y rhan fwyaf o ymddiriedolwyr a phobl gysylltiedig yn codi tâl am helpu’r elusen i godi arian. Fodd bynnag, os ydych chi’n eu talu i godi arian neu’n gweithio gyda nhw fel codwr arian proffesiynol neu gyfranogwr masnachol, rhaid i chi:

  • cydymffurfio â’r gyfraith ar dalu ymddiriedolwyr neu bobl gysylltiedig
  • rheoli’r gwrthdaro buddiannau
  • os ydych chi’n eu talu i godi arian, efallai y bydd gofyn iddyn nhw wneud datganiad deisyfu
  • os ydyn nhw’n gweithredu fel codwr arian proffesiynol neu gyfranogwr masnachol, rhaid i chi gydymffurfio â’r gyfraith wrth weithio gyda chodwyr arian proffesiynol neu gyfranogwyr masnachol

Codi arian gan is-gwmni eich elusen

Mae is-gwmni yn gwmni y mae’r elusen yn berchen arno ac yn ei reoli. Mae llawer o elusennau’n berchen ar is-gwmnïau i godi arian.

Nid yw is-gwmni elusen yn ‘godwr arian proffesiynol’ nac yn ‘gyfranogwr masnachol’ os yw’n codi arian i’r elusen. Er hynny, rhaid i chi weithredu er budd gorau’r elusen trwy ei oruchwylio a’i weithgaredd codi arian. Gallwch wneud hyn trwy gael cytundeb ysgrifenedig (tebyg i delerau gorchwyl) a’i fonitro. Bydd hyn hefyd yn helpu’r cyhoedd i ymddiried a chael hyder yn eich elusen.

Os yw eich is-gwmni yn talu ei staff i godi arian i’r elusen, efallai y bydd gofyn i’r staff hynny wneud datganiad deisyfu.

Gall yr is-gwmni weithio gyda chodwyr arian proffesiynol a chyfranogwyr masnachol yn y ffordd a ddisgrifiwyd uchod. Os yw’n penderfynu gwneud hyn, dylech fod yn fodlon bod codi arian ar ran yr elusen yn cydymffurfio â’r gyfraith ac yn dilyn y cod codi arian.

Diogelu eich elusen a’i chronfeydd

Rhaid i chi gyflawni eich dyletswydd gyfreithiol i ddiogelu eich elusen a gweithredu er ei budd gorau.

Dylai fod gan eich elusen bolisïau a gweithdrefnau sy’n amddiffyn ei chronfeydd a’i asedau. Darllenwch ganllawiau’r Comisiwn am hyn, adran 5 sy’n cwmpasu:

  • rhoddion arian parod
  • hawlio Cymorth Rhodd
  • rhoddion elusennol halogedig
  • rhoddion asedau crypto

Twyll codi arian

Byddwch yn wyliadwrus o dwyll codi arian.

Gall twyll ddigwydd o fewn elusen, neu o’r tu allan iddi. Gall gynnwys defnyddio hunaniaeth elusen. Mae enghreifftiau o dwyll yn cynnwys:

  • lladrad o gasgliadau arian parod
  • codi arian twyllodrus gan ddefnyddio enw’r elusen neu ddeunyddiau codi arian
  • negeseuon e-bost gwe-rwydo sy’n edrych fel eu bod nhw gan elusen yn gofyn am roddion

Rhaid i chi gymryd camau rhesymol i ddiogelu eich elusen rhag twyll a seiberdrosedd. Dylech hefyd:

Rhoddion amheus

Gall troseddwyr roi rhoddion i elusennau ar gyfer troseddau ariannol, gan gynnwys i wyngalchu arian. Felly, gwnewch yn siŵr:

  • bod ymddiriedolwyr, staff a gwirfoddolwyr yn gwybod i gadw llygad am roddion amheus fel rhodd fawr, annisgwyl neu ddienw neu roddion gydag amodau anarferol ynghlwm wrthynt
  • eu bod nhw’n adrodd y rhain i’r bobl gywir yn eu helusen (ymddiriedolwyr neu uwch staff)

Darllenwch ganllawiau adnabod eich rhoddwr.

Gwiriwch a oes angen i chi roi gwybod am rodd amheus i’r heddlu neu y Comisiwn.

Dychwelyd neu wrthod rhodd

Darllenwch y rheolau ar ddychwelyd neu wrthod rhodd.

Codi arian cyhoeddus er budd eich elusen

Mae llawer o elusennau’n elwa o godi arian cyhoeddus, fel pobl yn codi arian drwy wneud rhediadau noddedig.

Mae’r Rheoleiddiwr Codi Arian yn gwahaniaethu rhwng codi arian y mae’r elusen yn gyfrifol amdano a’r hyn sydd y tu hwnt i reolaeth elusen. Darllenwch Canllawiau’r Rheoleiddiwr Codi Arian am hyn i’ch helpu i nodi a rheoli unrhyw risgiau. Er enghraifft, trwy roi gwybodaeth i helpu’r person i godi arian yn effeithiol.

Gwybodaeth am y rhoddwr a’r apêl

Cadwch wybodaeth am y rhoddwr a’r apêl yn ddiogel.

Bydd angen i chi gadw gwybodaeth i:

  • hawlio Cymorth Rhodd
  • dweud wrth roddwyr sut rydych chi wedi gwario eu rhodd a’r effaith a gyflawnwyd gan hyn (os ydynt wedi rhoi eu caniatâd)
  • dilyn camau cyfreithiol os gwnaethoch chi gynnal apêl at ddibenion penodol ac na allwch chi wario’r arian yn y ffordd y dywedoch chi y byddech chi yn ei wneud

Felly, cadwch gofnod o:

  • enw’r rhoddwr, manylion cyswllt, swm y rhodd a phryd y cafodd ei gwneud
  • sut y gwnaeth y rhoddwr y taliad. Er enghraifft, drwy neges destun neu ar-lein. Gwnewch yn siŵr y gallwch gysylltu ag unrhyw un sy’n rhoi ar-lein
  • eich deunyddiau codi arian gan gynnwys unrhyw newidiadau a wnewch
  • eich hawliadau Cymorth Rhodd

  • unrhyw e-byst perthnasol neu ohebiaeth arall, fel rhoddwr yn gofyn:

    • bod rhaid gwario eu rhodd ar brosiect neu nod elusennol penodol
    • i’w rhodd gael ei dychwelyd os na allwch ei gwario yn y ffordd y dywedoch y byddech

Rhaid i chi gydymffurfio â rheolau diogelu data.

Byddwch yn agored ac yn atebol

Rhaid i’ch elusen fod yn agored ac yn atebol ynglŷn â’i chodi arian. Mae hyn yn golygu:

  • rhaid i bob elusen gynhyrchu cyfrifon ac adroddiad blynyddol yr ymddiriedolwyr sy’n egluro o ble y daeth eu cronfeydd a sut y cawsant eu gwario

  • rhaid i rai elusennau mwy gynnwys gwybodaeth ychwanegol am godi arian yn adroddiad blynyddol eu hymddiriedolwyr. Mae hyn yn cynnwys:

  • a yw’r elusen wedi’i chofrestru gyda’r Rheoleiddiwr Codi Arian ac yn dilyn y Cod Ymarfer Codi Arian
  • a fu methiannau wrth ddilyn y cod
  • nifer y cwynion ynghylch codi arian y mae’r elusen wedi’u derbyn
  • beth mae’r elusen wedi’i wneud i amddiffyn pobl agored i niwed, a’r cyhoedd, rhag cael eu rhoi dan bwysau gormodol i roi rhoddion

Gall elusennau eraill ddewis datgelu’r wybodaeth ychwanegol.

Darllenwch adran 7.9 o’n canllawiau am gyfrifyddu ac adrodd am restr lawn o’r hyn y mae’n rhaid ei ddatgelu.

Darllenwch adran 2.3 o’r cod, sy’n ymwneud ag elusennau yn delio â chwynion am godi arian.

Cwynion am godi arian gan elusen

Os ydych chi, fel aelod o’r cyhoedd, yn pryderu am godi arian gan elusen, codwch y mater gyda’r elusen yn gyntaf.

Mae codi arian yng Nghymru a Lloegr yn cael ei reoleiddio gan y Rheoleiddiwr Codi Arian. Cysylltwch â’r Rheoleiddiwr Codi Arian os oes gennych gŵyn am godi arian:

  • yng Nghymru, Lloegr neu Ogledd Iwerddon
  • yn yr Alban lle mae’r codi arian yn cael ei wneud gan elusen sydd wedi’i chofrestru yng Nghymru a Lloegr neu Ogledd Iwerddon

Cysylltwch â Panel Dyfarnu Codi Arian yr Alban os yw eich cwyn yn ymwneud â chodi arian gan elusen sydd wedi’i chofrestru yn yr Alban.

Comisiwn Elusennau Cymru a Lloegr

Rydym yn gweithio gyda’r Rheoleiddiwr Codi Arian pan fo pryderon nad yw ymddiriedolwyr wedi cyflawni eu dyletswyddau ymddiriedolwyr na’r gyfraith.

Darllenwch am sut mae’r Comisiwn yn asesu pryderon sy’n dod i’n sylw.

Efallai y bydd angen i elusennau roi gwybod am bryder codi arian i ni fel digwyddiad difrifol.

Mae gan y Comisiwn awdurdodaeth dros arian a godir fel apeliadau elusennol ar gyfer elusennau, neu at ddibenion elusennol. Gallwn weithredu i sicrhau bod arian yn cael ei gymhwyso i’r elusennau, neu at y dibenion elusennol, y cawsant eu codi ar eu cyfer.

Canllawiau pellach

Gallwch ddarllen canllawiau pellach, fel:

Nodyn cyfreithiol

Dyma’r prif ddeddfau a rheoliadau sy’n berthnasol:

Byddwch yn ymwybodol y bydd rhai deddfau eraill yn berthnasol i’r rhan fwyaf o elusennau, fel deddf diogelu data.

Mae yna reolau cyfreithiol hefyd ynglŷn â:

Back to top