Canllawiau

Uno busnesau: sut yr ymchwilir iddynt

Diweddarwyd 23 Mehefin 2025

Mae’r canllaw hwn yn crynhoi sut mae’r CMA yn ymchwilio i weithgarwch uno busnesau. Dylai eich helpu os ydych chi’n:

• ystyried uno eich busnes ag un arall

• yn ymwybodol o weithgarwch uno busnesau yr ydych chi’n credu a allai effeithio ar eich busnes neu gystadleuaeth yn gyffredinol

Mae gennym ganllawiau mwy manwl hefyd. Am ragor o wybodaeth am ein cylch gwaith a’n prosesau, darllenwch ein canllawiau ar awdurdodaeth a gweithdrefn y CMA (CMA2).

Ein rôl mewn rheoli gweithgarwch uno busnesau

Y CMA yw’r adran lywodraethol annibynnol, anweinidogol sy’n gyfrifol am gadw marchnadoedd ar agor ac yn gystadleuol. Un ddyletswydd bwysig sydd gennym yw sicrhau nad yw busnesau a defnyddwyr y DU yn cael eu niweidio gan weithgarwch uno busnesau a fyddai’n lleihau cystadleuaeth. Mae’r camau niweidiol hynny’n cynnwys nwyddau neu wasanaethau o ansawdd is, llai o ddewis neu brisiau uwch.

Mae degau o filoedd o weithgarwch uno busnesau yn digwydd bob blwyddyn nad ydym yn eu hystyried – a llawer mwy nad ydym yn dod o hyd i bryderon amdanynt. Dim ond os yw’r gweithgarwch uno yn bodloni’r meini prawf cyfreithiol (gweler isod) yr ydym yn ymyrryd ac yn credu y gallai gael effaith negyddol ar ddefnyddwyr, busnesau neu economi’r DU.

Pan fyddwn yn ymchwilio, rydym yn casglu tystiolaeth gan fusnesau sy’n uno ac eraill, fel cwsmeriaid neu gystadleuwyr y busnesau sy’n uno. Mae hyn yn ein helpu i benderfynu a fydd y gweithgarwch uno yn effeithio ar gystadleuaeth. Ar ddiwedd yr ymchwiliad, rydym yn cyhoeddi adroddiad yn egluro ein penderfyniad.

Beth sy’n cyfrif fel uno busnesau?

Uno busnesau yw pan fydd 2 fusnes neu fwy (neu rannau o fusnesau) yn ymuno i ddod yn un. Gallai hyn fod drwy:

• fusnes yn prynu busnes arall, rhan o fusnes, neu gyfranddaliad mewn busnes (caffaeliad)

• busnesau’n cytuno i gydweithio ar rywbeth newydd (menter ar y cyd)

Meini prawf cyfreithiol ar gyfer ymchwilio i weithgarwch uno busnesau

Er mwyn bod yn destun ymchwiliad, rhaid i uno fodloni meini prawf penodol, gan gynnwys o leiaf un o’r profion cyfreithiol canlynol:

• prawf trosiant

• prawf cyfran o’r cyflenwad

• prawf hybrid

‘Prawf trosiant’

Mae gan y busnes sy’n cael ei gaffael drosiant yn y DU sydd o leiaf £100 miliwn.

‘Prawf cyfran o’r cyflenwad’

Mae gan y busnesau gyfran gyfunol sydd o leiaf 25% o nwydd neu wasanaeth yn y DU (neu ranbarth ohoni), byddai’r gweithgarwch uno yn cynyddu’r gyfran hon, ac mae gan un o’r busnesau drosiant yn y DU sydd o leiaf £10 miliwn.

‘Prawf hybrid’

Mae un o’r busnesau’n cyflenwi o leiaf 33% o nwydd neu wasanaeth yn y DU (neu wlad neu ranbarth ohoni) ac mae ganddo drosiant blynyddol yn y DU o dros £350 miliwn. Rhaid i’r busnes arall hefyd fod â chysylltiad â’r DU.

Sut rydyn ni’n cael gwybod am uno busnesau

Yn wahanol i lawer o wledydd eraill, mae cyfundrefn uno’r busnes yn y DU yn wirfoddol. Mae hyn yn golygu nad oes rhaid i chi ddweud wrth y CMA am eich gweithgarwch uno, ond gallwch ddewis gwneud hynny os yw’n bodloni un o’r profion cyfreithiol a nodir uchod. Gall fod manteision sylweddol i ddweud wrthym cyn cwblhau lle mae uno rhwng cwmnïau â gweithgareddau neu berthnasoedd cyflenwi sy’n gorgyffwrdd yn sylweddol.

Gall y CMA ymchwilio ar ei liwt ei hun os yw’n credu bod eich gweithgarwch uno yn bodloni un o’r profion cyfreithiol, a’i fod yn rhesymol debygol o ddod o hyd i bryderon cystadleuaeth ar ôl ymchwiliad cychwynnol.

Dywedwch wrth y CMA am eich gweithgarwch uno busnesau.

Asesu’r gweithgarwch uno busnesau

Pan fyddwn yn ymchwilio i weithgarwch uno busnesau, rydym yn ystyried a allai arwain at ostyngiad sylweddol mewn cystadleuaeth.

Beth yw gostyngiad sylweddol mewn cystadleuaeth?

Cystadleuaeth yw pan fydd busnesau’n ceisio denu cwsmeriaid trwy gynnig bargen well iddynt na’u cystadleuwyr. Mae agweddau pris ac agweddau eraill ar gystadleuaeth (megis gwasanaeth, arloesedd ac ansawdd) yn aml yn rhannau pwysig o’r broses gystadleuol.

Yn y rhan fwyaf o achosion, ni fydd unrhyw ostyngiad mewn cystadleuaeth o ganlyniad i uno busnesau yn sylweddol, gan y bydd digon o gystadleuaeth yn weddill rhwng y busnesau hynny sydd ar ôl yn y farchnad ar ôl yr uno. Er enghraifft, mae’n annhebygol y byddai uno rhwng 2 gwmni mewn marchnad fawr (gyda llawer o gystadleuwyr tebyg eraill) yn effeithio ar gystadleuaeth ar draws y farchnad gyfan, gan y byddai digon o gystadleuaeth o hyd rhwng y busnesau hynny sy’n weddill ar ôl yr uno.

Fodd bynnag, mae rhai achosion o uno yn dileu cystadleuaeth bwysig rhwng busnesau, a all ddylanwadu ar sut y gallai busnesau eraill yn y farchnad ymddwyn (er enghraifft, sut maen nhw’n prisio eu cynhyrchion neu a ydyn nhw’n datblygu rhai newydd). Gall hyn arwain at leihau cystadleuaeth yn sylweddol, a gallai arwain at nwyddau neu wasanaethau o ansawdd is, llai o ddewis neu brisiau uwch.

Sut rydym yn penderfynu a oes gostyngiad sylweddol mewn cystadleuaeth

Mae pob achos o uno yn unigryw, felly rydym yn ei ystyried ar ei delerau ei hun a chyda meddwl agored. Rydym yn canolbwyntio ar a allai’r uno leihau cystadleuaeth mewn ffordd a allai arwain at lai o gystadleuaeth. Mae’r canlyniadau neu’r deilliannau posibl yr ydym fel arfer yn eu hystyried yn ystod ymchwiliadau i weithgarwch uno yn cynnwys:

• a allai’r busnes sy’n destun uno godi ei brisiau, lleihau ansawdd ei nwyddau neu wasanaethau, neu leihau ymdrechion arloesi o ganlyniad i leihau cystadleuaeth

• a allai busnesau eraill yn y farchnad sylweddoli y gallent gydlynu eu gweithgarwch, er enghraifft i godi prisiau, drwy beidio â chystadlu cymaint

• a ellid atal busnesau eraill yn y farchnad rhag prynu nwyddau neu wasanaethau sy’n fewnbwn hanfodol i’r nwyddau neu’r gwasanaethau y maent am eu gwerthu (gelwir hyn yn ‘flaen-gau mewnbwn’), neu a allai busnes roi’r gorau i werthu ei gynhyrchion i gwsmeriaid eraill a chyflenwi yn lle hynny i’r busnes y mae wedi uno ag ef yn unig (gelwir hyn yn ‘flaen-gau cwsmeriaid’)

I gael rhagor o wybodaeth am sut rydym yn asesu a allai pryderon ynghylch cyfraith cystadleuaeth gael eu codi gan uno busnesau, darllenwch ein canllawiau asesu gweithgarwch uno busnesau (CMA129).

Sut mae ein hymchwiliadau’n gweithio

Mae’r CMA yn dilyn proses ofalus a thryloyw pan fyddwn yn ymchwilio i weithgarwch uno busnesau. I wneud penderfyniad gwybodus, rydym yn:

• sicrhau bod y busnesau sy’n uno a rhanddeiliaid eraill yn gallu ymgysylltu â ni

• casglu’r wybodaeth angenrheidiol fel bod gennym ddarlun clir o effaith debygol y gweithgarwch uno ar gystadleuaeth

Rydym hefyd yn ceisio gorffen ein hymchwiliad cyn gynted â phosibl, er mwyn lleihau’r ansicrwydd, y costau a’r beichiau i fusnesau. Mae gan ein hymchwiliad derfynau amser llym a nodir yn y gyfraith.

Rhag-hysbysu: casglu gwybodaeth

Yn gyntaf, rydym yn sicrhau bod gennym ddigon o wybodaeth i lansio ymchwiliad cam 1. Rydym yn galw hyn yn gam ‘rhag-hysbysu’.

Byddwn yn gofyn i fusnesau sy’n uno gyflwyno ffurflen hysbysiad uno busnesau i ddweud pethau wrthym fel:

• pwy ydyn nhw

• pa nwyddau neu wasanaethau maen nhw’n eu cyflenwi a’u caffael

• gyda phwy maen nhw’n cystadlu

• sut mae cystadleuaeth yn gweithio yn eu diwydiant

Byddwn hefyd yn cyfarfod â’r busnesau sy’n uno yn gynnar yn y cam rhag-hysbysu i drafod y broses ac i ganiatáu i’r busnesau sy’n uno roi gwybodaeth am y busnesau a’r diwydiant perthnasol i staff CMA. Byddwn hefyd yn trefnu galwadau diweddaru anffurfiol gyda’r busnesau sy’n uno.

Ein pwerau casglu gwybodaeth

Os byddwn yn ymchwilio i’ch gweithgarwch uno, byddwn yn casglu gwybodaeth gennych. Gall hyn ddigwydd ar unrhyw gam yn ystod yr ymchwiliad, gan gynnwys rhag-hysbysu, cam 1 a cham 2. Mae gennym bwerau cyfreithiol (a elwir yn ‘hysbysiadau adran 109’) i gasglu gwybodaeth a fydd yn berthnasol i’n hymchwiliad. Os ydym yn defnyddio’r pwerau hyn, rhaid i chi ddarparu’r wybodaeth honno yn y fformat yr ydym yn gofyn amdano ac erbyn y dyddiad cau a osodwn. Weithiau rydym yn defnyddio pwerau tebyg i ofyn am wybodaeth gan fusnesau eraill.

I gael rhagor o wybodaeth am ein pwerau casglu gwybodaeth, ewch i Uno Busnesau: Canllawiau ar awdurdodaeth a gweithdrefn y CMA (CMA 2, o baragraff 9.5) a Chosbau Gweinyddol: Datganiad o Bolisi ar Ddull y CMA (CMA4).

Efallai y byddwn hefyd yn gofyn i unrhyw un a allai gael ei effeithio gan y gweithgarwch uno, neu a allai ddweud mwy wrthym am y cynhyrchion, y gwasanaethau neu’r marchnadoedd perthnasol (eich cwsmeriaid neu gystadleuwyr, er enghraifft), i gysylltu. Er enghraifft, gallwn wahodd sylwadau’n gyhoeddus gan y rhanddeiliaid hyn ac asesu eu hymatebion. Fel arfer, byddwn yn cyhoeddi gwahoddiad i wneud sylwadau yn gynnar yn y cyfnod rhag-hysbysu.

Efallai y byddwn hefyd yn siarad â sefydliadau eraill, fel awdurdodau cystadleuaeth y tu allan i’r DU, neu reoleiddwyr eraill.

Rydym yn disgwyl i rag-hysbysu ddigwydd o fewn 40 diwrnod gwaith mewn achosion nodweddiadol.

Mae ein dull o adolygu gweithgarwch uno busnesau yn destun ymgynghoriad ar hyn o bryd.

Cam 1: adolygiad cychwynnol

Yng ngham 1 byddwn yn cynnal adolygiad cychwynnol o’r gweithgarwch uno, i benderfynu a yw’r prawf cyfreithiol ar gyfer cyfeirio’r ymchwiliad at gam 2 wedi’i fodloni. Mae’r prawf cyfreithiol yn gofyn a oes gan y gweithgarwch uno obaith realistig o leihau cystadleuaeth yn sylweddol.

Mae gennym derfyn amser cyfreithiol o 40 diwrnod gwaith yng ngham 1 (yn dechrau ar y diwrnod y byddwn yn lansio ein hymchwiliad ffurfiol) i benderfynu a oes angen adolygiad mwy manwl (neu ‘gam 2’) o’r uno. Byddwn yn cyhoeddi ein penderfyniad erbyn diwrnod gwaith olaf ein dyddiad cau (fan bellaf) ac yn cyhoeddi’r rhesymau drosto yn fuan ar ôl hynny.

Os na fyddwn yn dod o hyd i unrhyw bryderon ynghylch cystadleuaeth, byddwn yn cymeradwyo uno.

Rhwymedïau

Os byddwn yn dod o hyd i bryderon ac yn meddwl y dylem gyfeirio’r gweithgarwch uno at gam 2, byddwn yn rhoi cyfle i’r busnesau sy’n uno gynnig rhwymedïau (neu ‘ymgymeriadau yn lle hynny’) i fynd i’r afael â’n pryderon yn gyntaf. Os ydych chi’n cynnig rhwymedi, bydd angen i chi roi gwybod i ni ar ôl i ni gyhoeddi ein penderfyniad cam 1 a rhoi ein rhesymau drosto, fel y gallwch ddylunio’r rhwymedi i fynd i’r afael â’n pryderon penodol.

Mae’r cyfnod ar gyfer cyflwyno ac ystyried rhwymedïau yn fyr:

• rydym yn cyhoeddi ein penderfyniad cam 1 (ar neu cyn 40fed diwrnod gwaith ein hymchwiliad cam 1)

• yna mae gan fusnesau sy’n uno 5 diwrnod gwaith i gyflwyno unrhyw rwymedïau

• yna mae gan y CMA hyd at 5 diwrnod gwaith arall i ystyried y rhwymedïau. Os na chynigir unrhyw rai neu os na fyddwn yn eu derbyn, byddwn yn cyfeirio’r gweithgarwch uno i gam 2. Os penderfynwn dderbyn y rhwymedïau dros dro, byddwn yn ymgynghori’n gyhoeddus arnynt ac yn ystyried unrhyw ymatebion.

• mae gennym derfyn amser o 50 diwrnod gwaith (ar ôl cyhoeddi ein penderfyniad cam 1) i benderfynu a ddylid derbyn y rhwymedïau’n ffurfiol.

Er bod y broses hon yn digwydd ar ddiwedd ymchwiliad cam 1, dylai busnesau feddwl am atebion posibl yn fuan. Gallwch gynnig rhwymedïau i dîm achos y CMA unrhyw bryd. Bydd trafod rhwymedïau posibl gyda ni yn gynnar yn caniatáu i’r tîm achos rannu ei farn ragarweiniol ymlaen llaw. Yn ei dro, gall hyn eich helpu i gynnig rhwymedïau effeithiol yn yr amser byr sydd ar gael, os oes angen.

Ni fydd y ffaith eich bod yn fodlon trafod rhwymedïau posibl yn:

• cael ei dderbyn i olygu eich bod yn credu bod eich gweithgarwch uno yn codi pryderon cystadleuaeth

• golygu y byddwn o reidrwydd yn penderfynu bod disgwyl i’r gweithgarwch uno godi pryderon cystadleuaeth

Mae’r rhan fwyaf o’n hymchwiliadau’n dod i ben yng ngham 1, ac yn y rhan fwyaf o achosion caniateir uno heb unrhyw rwymedïau. Dim ond ychydig sydd angen rhwymedïau ac mae angen cyfeirio hyd yn oed llai at gam 2. Dysgwch fwy am ganlyniadau ein hymchwiliadau.

Cam 2: adolygiad mwy manwl (mewn rhai achosion)

Os nad ydych chi’n cynnig unrhyw rwymedïau neu, yn ein barn ni, nad yw’r rhai rydych chi’n eu cynnig yn mynd i’r afael â’n pryderon cystadleuaeth, yna mae gennym ni ddyletswydd i gynnal adolygiad mwy manwl, cam 2. Yn wahanol i gam 1, yng ngham 2:

• mae prawf cyfreithiol uwch i ni ddod i’r casgliad y bydd uno yn arwain at ostyngiad sylweddol mewn cystadleuaeth

• mae ‘grŵp ymchwilio’ annibynnol – 3 i 5 o bobl gydag amrywiaeth o brofiad busnes, cyllid, economaidd a chyfreithiol – yn arwain yr ymchwiliad ac yn gwneud y penderfyniad terfynol

• ein dyddiad cau i ddod i benderfyniad yw 24 wythnos, ond mewn amgylchiadau arbennig gallwn ymestyn hyd at 8 wythnos arall

Os bydd y grŵp ymchwilio, ar ôl adolygu mwy o dystiolaeth fel arfer yn unol â’r prawf cyfreithiol uwch, yn penderfynu nad yw uno yn codi unrhyw bryderon ynghylch cystadleuaeth, yna bydd yn cymeradwyo’r gweithgarwch uno.

Rhwymedïau

Os oes gan y grŵp ymchwilio bryderon ynghylch cystadleuaeth, bydd yn ystyried unrhyw rwymedïau a gynigir i fynd i’r afael â nhw.

Gallai rhwymedïau gynnwys:

• gwerthu rhan o’r busnes wedi’i uno

• ymrwymiad cyfreithiol gan y busnesau sy’n uno i ymddwyn mewn ffordd benodol

Dim ond os ydynt yn mynd i’r afael â’i bryderon yn gynhwysfawr ac yn effeithiol y bydd y grŵp ymchwilio yn derbyn rhwymedïau. Os nad yw’r busnesau sy’n uno yn cynnig atebion priodol, gall y grŵp benderfynu ar rai rhwymedïau (a argymhellir gan arbenigwyr CMA) yn lle hynny - neu benderfynu rhwystro neu ddiddymu’r gweithgarwch uno fel dewis olaf.

Am fwy o wybodaeth am ein dull o ymdrin â rhwymedïau a’r mathau rydym yn eu hystyried, ewch i rwymedïau uno busnes.

Camau nesaf

Os ydych chi’n barod, dywedwch wrth y CMA am eich gweithgarwch uno busnesau.

Os ydych chi’n barod, cyflwynwch ffurflen rhwymedïau cam 2.

Os oes angen rhagor o wybodaeth arnoch, darllenwch ein canllawiau ac adnoddau eraill ar gyfer busnesau sy’n ymwneud ag ymchwiliad i uno busnesau.