Guidance

Cais llawn Tref Diwylliant y DU 2028: Arweiniad i ymgeiswyr

Updated 20 August 2026

Rhagarweiniad

Mae’r canllawiau hyn wedi’u llunio gan yr Adran dros Ddiwylliant, y Cyfryngau a Chwaraeon (DCMS) i gynorthwyo’r lleoedd ar y rhestr fer a fu’n llwyddiannus yng ngham y Datganiad o Ddiddordeb (EOI) yng nghystadleuaeth Tref Diwylliant y DU 2028 i baratoi a chyflwyno eu ceisiadau llawn (y cyfeirir atynt o hyn ymlaen fel “ceisiadau”). Cynghorir y lleoedd sydd ar y rhestr fer ac sy’n paratoi eu ceisiadau i ddarllen y canllawiau hyn yn llawn.

Bydd fersiwn Gymraeg o’r canllawiau hyn yn dilyn.

Trosolwg

Mae Tref Diwylliant y DU yn gystadleuaeth newydd gan DCMS. Am y tro cyntaf, mae DCMS wedi gwahodd trefi ledled y DU i arddangos adrodd straeon gwreiddiol a diwylliant cynhwysol, hygyrch sy’n galluogi pobl. Wedi’i hysbrydoli gan lwyddiant y brif raglen Dinas Diwylliant y DU, sy’n fodel sydd wedi profi bod modd creu ardaloedd diwylliannol, mae’r gystadleuaeth hon yn anelu at amlygu cyfraniad diwylliannol trefi i’n stori genedlaethol. Er mwyn sicrhau ein bod yn gallu arddangos trefi o wahanol feintiau, bydd enillwyr yng nghategorïau trefi bach, canolig a mawr, a chaiff enillydd cyffredinol Tref Diwylliant y DU 2028 ei ddewis o blith y tri chategori hyn. Dyma raglen sy’n digwydd ar draws y DU, a ddatblygwyd mewn cydweithrediad â’r llywodraethau datganoledig yng Nghymru, Gogledd Iwerddon, a’r Alban.

Mae profiad o’r rhaglen Dinas Diwylliant sefydledig yn dangos y gall y broses ymgeisio, waeth beth fo’r canlyniad terfynol, gael effaith gadarnhaol iawn ar le, ac rydym yn disgwyl gweld yr un manteision yn deillio o Dref Diwylliant y DU. Rydym eisoes wedi gweld yr effaith gadarnhaol y mae ymgeisio wedi’i chael ar drefi, gan feithrin mwy o falchder lleol, cryfhau cydweithredu, a sbarduno’r gwaith o lunio strategaethau diwylliannol effeithiol. Mae’n helpu i uno partneriaid, datblygu arweinyddiaeth ddiwylliannol strategol, tynnu sylw at ddiwylliant, celf a threftadaeth leol, a mynegi uchelgeisiau ar gyfer y dyfodol. Gobeithiwn y bydd y partneriaethau a’r mentrau hyn yn para, ac y bydd trefi’n bwrw ymlaen ag elfennau o’u ceisiadau hyd yn oed os na fyddant yn llwyddiannus yn y gystadleuaeth yn y pen draw.

Cyllid

Bydd gwobr ariannol warantedig o £3 miliwn ar gael i’r lle buddugol i’w gefnogi i gyflwyno ei raglen, yn ogystal â gwobrau o £250,000 i ddau yn y rownd derfynol er mwyn eu galluogi i fwrw ymlaen â rhai elfennau o’u ceisiadau.

Rydym yn cydnabod y gall ymrwymo cyllid ymlaen llaw roi’r hyder a’r sicrwydd i leoedd hurio â’r gystadleuaeth a chyflwyno ceisiadau uchelgeisiol. Bydd y panel yn asesu a yw’r rhaglen arfaethedig yn bodloni uchelgeisiau’r wobr. Gall lleoedd ddefnyddio cyllid DCMS i sicrhau mwy o gyllid o ffynonellau eraill, megis nawdd a dyngarwch.

Rydym wedi dyfarnu grantiau o £60,000 i bob un o’r lleoedd sydd ar y rhestr fer i gefnogi’r gwaith o ddatblygu ceisiadau. Bwriad y grantiau hyn yw darparu ffynhonnell ariannu hyblyg y gall lleoedd sy’n ymgeisio ei defnyddio yn ôl yr angen i gryfhau ceisiadau a helpu i ddatblygu cynllun y gellir ei raddio. Er enghraifft, gellir gwario’r grantiau ar: Ymchwil a Datblygu (Y&D); Ymgynghori; Adnoddau dynol; Casglu data.

Nodau a meini prawf y gystadleuaeth

Nod Tref Diwylliant y DU yw dathlu cyfraniadau sylweddol trefi at ein stori genedlaethol. Mae’r gystadleuaeth yn canolbwyntio ar adeiladu gwlad fwy cydlynol yn gymdeithasol lle mae cymunedau’n teimlo’n falch o’u hardal ac wedi’u grymuso i’w dathlu. Mae hefyd yn gyfle i leoedd a chymunedau ddefnyddio diwylliant a chreadigrwydd i adrodd eu stori ac egluro pam eu bod yn falch o’u cymuned.

Mae’r meini prawf yn Atodiad A yn amlinellu amcanion strategol y rhaglen ac yn nodi’r hyn y bydd angen i enillydd llwyddiannus Tref Diwylliant y DU 2028 ei ddangos yn ei gais. Fe’u defnyddir gan y panel i asesu ceisiadau ym mhob cam o’r gystadleuaeth.

Pwy all gyflwyno cais?

Dim ond i’r pymtheg lle canlynol sydd ar y rhestr fer ac sydd wedi cael eu gwahodd i gyflwyno ceisiadau y mae’r cam hwn o’r gystadleuaeth yn agored:

• Basildon
• Penbedw
• Corby
• Great Yarmouth
• Grimsby
• Ilfracombe
• Ynys Bute
• Leith
• Lerwick
• Pontypridd
• Port Talbot
• Rotherham
• Sandown
• Ward Canol Tref Stockton
• Strabane

Panel cynghori arbenigol

Mae panel Tref Diwylliant y DU 2028 yn chwarae rhan allweddol yn y gystadleuaeth. Mae aelodau’r panel yn dod ag ystod eang ac amrywiol o brofiad ac arbenigedd yn y sector, yn darparu asesiad beirniadol a gwrthrychol o geisiadau, ac yn gwneud argymhellion i Ysgrifennydd Gwladol DCMS ar bob cam o’r gystadleuaeth. Yn nes ymlaen yn y gystadleuaeth, bydd aelodau’r panel yn ymweld â’r lleoedd sydd ar y rhestr fer. Gallant hefyd weithredu fel cyfaill beirniadol i’r rhai sy’n cyrraedd y rownd derfynol ar ôl eu cyhoeddi (ceir rhagor o wybodaeth am hyn isod).

Gellir cael gwybodaeth am aelodau panel Tref Diwylliant y DU 2028 yma.

Mae DCMS a holl aelodau’r panel wedi ymrwymo i sicrhau tegwch llwyr yn y broses gystadleuol. Bydd unrhyw wrthdaro buddiannau, pan fyddant yn codi, yn cael eu datgan, a bydd pob rhyngweithio rhwng y panel a’r lleoedd sy’n ymgeisio yn cael ei gynnal mewn modd cwbl deg ac yn cynnwys ysgrifenyddiaeth panel DCMS. Ni fydd aelodau’r panel yn gallu rhoi cymorth na gweithredu fel ymgynghorydd i unrhyw gais penodol mewn unrhyw capiaist, gan gynnwys ar gyfryngau cymdeithasol.

Camau’r gystadleuaeth

Bwriad y broses ddethol yw sicrhau bod yr ymgeisydd gorau posibl o’r DU gyfan yn cael ei ddewis yn Ddinas Diwylliant y DU 2028. Mae’r gystadleuaeth wedi’i chynllunio i arwain at ddynodi lle sydd â gweledigaeth uchelgeisiol i ddathlu ei rôl yn ein stori genedlaethol, yn ogystal â rôl ei gymunedau, yn 2028; ond sydd hefyd â chynlluniau credadwy a realistig i wireddu’r weledigaeth honno.

Cam 1 (Mynegi Diddordeb) - Derbyniodd DCMS Ddatganiadau o Ddiddordeb (EOIs) gan leoedd ym mhob un o genhedloedd y DU, ac mae’r lleoedd sydd ar y rhestr fer wedi cael eu gwahodd i gyflwyno ceisiadau llawn.

Cam 2 (Rhestr Fer) - Mae pob lle sydd ar y rhestr fer yn datblygu ac yn cyflwyno cais llawn yn unol â’r canllawiau hyn, gyda chefnogaeth grant o £60,000. Bydd gan leoedd tua phedwar mis i gwblhau eu cais.

• Bydd y lleoedd sydd ar y rhestr fer hefyd yn cael eu gwahodd i ddigwyddiad gwybodaeth gyda’r panel (ceir rhagor o wybodaeth am hyn isod).

• Bydd aelodau’r panel yn ymweld â’r lleoedd sydd ar y rhestr fer. Yn dilyn yr ymweliadau hyn, bydd y lleoedd sydd ar y rhestr fer hefyd yn cael eu gwahodd, yn ddiweddarach, i roi cyflwyniad terfynol i’r panel ac i gymryd rhan mewn trafodaethau manwl am eu gweledigaeth a’u cynlluniau. Bydd arweiniad pellach ar y cam hwn yn cael ei rannu maes o law.

• Bydd y panel yn cyflwyno ei argymhelliad ar gyfer enillwyr Tref Diwylliant y DU 2028 yn y categorïau “bach”, “canolig” a “mawr”, yn ogystal ag argymhelliad ar gyfer yr enillydd cyffredinol o blith y tri hynny, i Ysgrifennydd Gwladol DCMS, a fydd yn gwneud y penderfyniad terfynol. Byddwn ni’n rhoi adborth i bob un o’r ardaloedd sydd ar y rhestr fer.

• Dynodir yr enillydd cyffredinol yn “Dref Diwylliant y DU 2028”, a dynodir y ddau sydd yn y rownd derfynol yn “Dref [maint] Orau, Tref Diwylliant 2028”.

• Ein nod yw cyhoeddi’r enillydd a’r ddau sydd yn y rownd derfynol yn gynnar yn 2027.

Cerrig milltir y gystadleuaeth a dyddiadau dangosol

Tabl 1: Camau’r gystadleuaeth a dyddiadau dangosol

Cam y gystadleuaeth	Dyddiadau
Rhestr Fer	Cyhoeddwyd: 9 Gorffennaf 2026 Canllawiau’r cais llawn wedi’u cyhoeddi: 3 Awst 2026 Digwyddiad gwybodaeth: 14 Medi 2026 Dyddiad cau ar gyfer ceisiadau llawn: 5pm 30 Tachwedd 2026
Ymweliadau a Chyflwyniadau Terfynol	Dechrau 2027
Yr enillydd wedi’i hysbysu a’i gyhoeddi	erbyn 31 Mawrth 2027
Adolygiad canol tymor y panel ymgynghorol arbenigol	Hydref 2027: ymweliad gan y panel â’r lleoedd buddugol a’r rhai sydd yn y rownd derfynol er mwyn cael y wybodaeth ddiweddaraf am hynt y gwaith cynllunio a chyflawni, ac i weithredu fel cyfaill beirniadol
Cyfnod cyflwyno rhaglen Tref Diwylliant y DU 2028	Dros gyfnod o tua chwe mis yn 2028

Teitl, nod masnach a brandio ‘Tref Diwylliant y DU 2028’

Bydd enillydd y gystadleuaeth yn cael ei benodi ‘Dref Diwylliant y DU 2028’. Dynodir y ddau sydd yn y rownd derfynol yn “Y Dref [maint] Orau, Tref Diwylliant 2028”. Rydym wedi cyhoeddi canllawiau brandio i bob ymgeisydd sydd ar y rhestr fer i egluro sut y gall y lleoedd sy’n ymgeisio defnyddio’r teitl a’r nod masnach yn y cyfnod cyn cyhoeddi’r enillydd.

Y cyfryngau a chyhoeddusrwydd

Rydyn ni’n disgwyl y bydd cyhoeddusrwydd sylweddol yn gysylltiedig â’r broses ddethol, gyda sylw ar lefel leol a chenedlaethol. Byddwn yn cyhoeddi datganiadau i’r wasg ynghylch canlyniadau’r broses ddethol derfynol. Bydd tîm gohebu’r DCMS yn cysylltu â thimau gohebu yn y mannau sy’n ymgeisio yn ôl yr angen er mwyn rhoi’r diweddaraf iddyn nhw ynglŷn â’r cynlluniau a’r embargos.

Diogelu data

Mae’r DCMS wedi ymrwymo i ddefnyddio unrhyw wybodaeth bersonol a gasglwn ni mewn modd cyfreithlon, teg a thryloyw, gan barchu’ch hawliau cyfreithiol fel unigolyn yn unol â Rheoliad Cyffredinol y DU ar Ddiogelu Data, Deddf Diogelu Data 2018 y DU a chyfreithiau perthnasol eraill sy’n rheoleiddio defnydd a phreifatrwydd data personol (Cyfraith Diogelu Data).

Fel rhan o’n hymrwymiad i fodloni’r gofyniad hwn, rydyn ni wedi cyhoeddi ein Hysbysiad Preifatrwydd Cyffredinol i chi gyfeirio ato. Am ragor o wybodaeth am ein hymrwymiadau a’ch hawliau o dan Gyfraith Diogelu Data, yn ogystal â sut i roi gwybod am bryderon os credwch chi fod eich data personol yn cael eu casglu neu eu defnyddio’n anghyfreithlon, gweler hefyd Swyddfa’r Comisiynydd Gwybodaeth.

Unwaith y bydd teitl 2028 wedi’i ddyfarnu, rydym yn bwriadu adneuo’r holl geisiadau (Mynegiadau o Ddiddordeb a cheisiadau llawn) yn yr Archifau Cenedlaethol, sef archif gyhoeddus swyddogol Llywodraeth y DU, er mwyn galluogi ymchwilwyr a’r cyhoedd i gael mynediad am ddim at y cyfoeth hwn o wybodaeth. Rydyn ni’n deall efallai fod rhywfaint o ddata yn fasnachol sensitif, felly byddwn ni’n gweithio gyda phob ymgeisydd i ddarparu fersiynau wedi’u golygu yn ôl yr angen.

Defnyddio deallusrwydd artiffisial (AI)

Mae AI yn derm cyffredinol am amrywiaeth o dechnolegau a dulliau sy’n aml yn ceisio efelychu meddwl dynol er mwyn datrys tasgau cymhleth. Mae pethau a wnaed yn draddodiadol gan bobl drwy feddwl a rhesymu yn cael eu gwneud yn gynyddol gan AI, neu gyda chymorth AI.

Gan ymgeiswyr

Rydym yn cydnabod y gall rhai ymgeiswyr ddewis defnyddio technolegau deallusrwydd artiffisial i gefnogi drafftio cais sy’n mynegi eu syniadau gwreiddiol eu hunain. Rydym yn argymell bod y rhai sy’n dewis defnyddio offer deallusrwydd artiffisial i ddrafftio eu ceisiadau yn gwneud hynny’n ofalus, a bod timau ymgeisio’n ymwybodol o gyfyngiadau data a gynhyrchir gan ddeallusrwydd artiffisial.

Mae’n bwysig pwysleisio mai’r ymgeiswyr sy’n atebol am yr hyn y maent yn ei gyflwyno DCMS. Rydym am i gymeriad a llais lleol lleoedd ddisgleirio drwy’r ceisiadau, a gall offer deallusrwydd artiffisial gynhyrchu ceisiadau ag iaith a thestun tebyg, sy’n gallu tynnu sylw oddi wrth gynnig unigryw cais. Rydym yn cynghori ymgeiswyr i ystyried a yw cais a luniwyd gyda chymorth deallusrwydd artiffisial yn cynnig y gynrychiolaeth orau a chliriaf o’u rhaglen, ac i sicrhau bod unrhyw gais a gyflwynir i DCMS yn cynrychioli cynnig gwir, gwreiddiol ac ymarferol. Os ydych wedi defnyddio AI wrth ysgrifennu eich cais, mae’n rhaid i chi nodi hynny yn eich cais.

Gan DCMS

Mae’n bosibl y byddwn yn defnyddio systemau AI diogel a chaeedig i gefnogi’r broses o lunio crynodebau o geisiadau at ddibenion rhannu gwybodaeth, yn unol â’n Hysbysiad Preifatrwydd Cyffredinol. Ni fydd AI yn cael ei ddefnyddio yn lle penderfyniadau a wneir gan bobl.

Mae’r Consult LLM yn cael ei letya gan DCMS.

Prif ddisgwyliadau ar gyfer ymgeiswyr

Diwylliant wedi’i ddiffinio’n eang

Anogir chi i ystyried beth mae diwylliant yn ei olygu i chi ac i gynnwys gweithgareddau sy’n cwmpasu diffiniad eang o ddiwylliant a’i ddiwydiannau creadigol. Bydd hyn yn amrywio o le i le a gall gynnwys, ond nid yw’n gyfyngedig i: y celfyddydau gweledol; llenyddiaeth; cerddoriaeth; gwyddoniaeth a thechnoleg; treftadaeth fyw; theatr; dawns; y celfyddydau cyfun; pensaernïaeth; crefftau; dylunio; treftadaeth a’r amgylchedd hanesyddol a naturiol; amgueddfeydd ac orielau; llyfrgelloedd ac archifau; ffilm, darlledu a’r cyfryngau; gemau fideo; animeiddio, effeithiau gweledol ac effeithiau arbennig; ffotograffiaeth; a chyhoeddi. Mae’r rhestr hon yn un ddangosol yn unig, gan fod is-sectorau’n ffynnu o fewn pob categori neu genre. Er ein bod yn eich annog i ystyried yr ystod eang hon o gyfleoedd diwylliannol, dylech ddewis a chanolbwyntio ar y rhai y gellir eu cyflawni, a fydd yn cael yr effaith gadarnhaol fwyaf yn eich ardal, ac sy’n adlewyrchu eich stori unigryw yn wirioneddol. Positifrwydd

Mae’r gystadleuaeth hon yn gyfle i ddathlu’r gorau am eich tref. Er bod angen i’ch cais fynd i’r afael ag anghenion lleol a heriau presennol eich ardal drwy’r rhaglen hon, rydym yn awyddus i glywed beth sy’n gwneud eich cymuned yn arbennig a pham y dylai eraill deimlo’n gyffrous amdani. Dylai ceisiadau gydnabod meysydd i’w datblygu ac egluro sut y bydd y rhaglen yn helpu i fynd i’r afael â’r bylchau hynny, ond dathliad o ysbryd a chymeriad lleoedd yw’r gystadleuaeth.

Cymesuredd

Rydym yn cydnabod yr amrywiaeth sylweddol ym maint a math y trefi sy’n cystadlu am y wobr hon. Rydym wedi cynllunio’r gystadleuaeth gyda hyn mewn golwg, felly rydym yn eich annog i ystyried cymesuredd yn eich cais a chanolbwyntio ar y gweithgareddau a fydd yn cael yr effaith gadarnhaol fwyaf yn eich ardal, gan ystyried trigolion ac ymwelwyr posibl fel ei gilydd. Mae amrywiaeth trefi’r DU yn un o’u cryfderau mwyaf, ac nid oes un ateb sy’n addas i bawb ar gyfer enillydd llwyddiannus Tref Diwylliant y DU 2028.

Rydym yn disgwyl i raglenni gallu apelio at ystod eang o gynulleidfaoedd, gan gynnwys cynyddu cyfranogiad mewn gweithgareddau diwylliannol yn eich cymuned leol, yn enwedig ymhlith pobl ifanc a’r rhai sydd ar hyn o bryd yn ymgysylltu llai â diwylliant, yn ogystal â chyfrannu at gydlyniant cymunedol a balchder lleol mewn lle. I rai trefi, mae’n bosibl y bydd y rhaglen hefyd yn cynyddu nifer yr ymwelwyr, er nad hwn yw prif nod y rhaglen.

Wrth ystyried y rhaglen o weithgareddau rydych yn bwriadu ei chynnal, mae’n bwysig ystyried cyllid ac amserlenni. Bydd gennych oddeutu blwyddyn i gynllunio’r rhaglen, felly cofiwch hyn wrth ystyried unrhyw brosiectau cyfalaf arfaethedig. Nid ydym yn disgwyl gweld unrhyw brosiectau cyfalaf mawr fel rhan o’r gystadleuaeth hon, ac rydym yn disgwyl mai cyllid RDEL fydd mwyafrif y cyllid.

Cydweithio

Rydym yn disgwyl i dimau ceisiadau weithio mewn partneriaeth wirioneddol ar eu ceisiadau ac wrth gyflwyno eu rhaglen, gan gynnwys yn y ffyrdd canlynol;

Dylai partneriaethau sy’n ymgeisio cynnwys yr awdurdodau lleol perthnasol a/neu’r awdurdod strategol mewn rôl benodedig, a mae’n rhaid i’r cais ddarparu tystiolaeth o’u hymrwymiad i gefnogi’r gwaith a pharhau i ymgysylltu.

Dylai’r bartneriaeth ymgeisio ehangach ddangos ymrwymiad i gydweithio a chynnwys ystod eang o bartneriaid cymunedol ac ar draws sectorau, megis: busnesau lleol, rhanbarthol a chenedlaethol, arweinwyr diwydiant a dinesig, sefydliadau addysg uwch, cyrff diwylliannol, gwasanaethau llyfrgell leol, a sefydliadau gwirfoddol, cymunedol a mentrau cymdeithasol, a bod wedi’u halinio â chyrff strategol rhanbarthol eraill.

Dylai’r bartneriaeth hefyd ddangos ymrwymiad i gynnwys cymunedau lleol yn weithredol yn y broses o wneud penderfyniadau a’u cefnogi i lywio’n uniongyrchol yr hyn sy’n digwydd yn eu hardal. Dylech chi ddangos yr ymrwymiad hwn i gydweithio â’r gymuned ar bob cam o’r gystadleuaeth.

Llywodraethu ac Atebolrwydd Clir ar gyfer y rhaglen

Mae’n ofynnol i ymgeiswyr nodi’r sefydliadau a fydd yn gweithredu fel y “Corff Atebol” a’r “Corff Cyflawni” ar gyfer eu rhaglen (gall y rhain fod yr un sefydliad, ond nid oes rhaid iddynt fod), a nodi cynllun ar gyfer hyn yn eu cais, gan gyfeirio at y diffiniadau canlynol:

Corff Atebol: Parti y mae’r ardal wedi’i ddewis, sef y Corff Atebol a gydnabyddir mewn perthynas â rhaglen Tref Diwylliant y DU arfaethedig, e.e. yr awdurdod cyhoeddus lleol neu ranbarthol perthnasol. Os byddwch chi’n llwyddiannus, bydd gan y Corff Atebol gyfrifoldeb cyffredinol dros y rhaglen, a bydd yn berchen arni. Gall cyfrifoldebau’r Corff Atebol gynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i’r canlynol:

• Sicrhau bod rhaglen Tref Diwylliant y DU yn cael ei chyflawni’n ddiogel ac yn llwyddiannus;
• Rheoli’r gofynion ariannol a chyfreithiol sy’n gysylltiedig â chyflawni rhaglen Tref Diwylliant y DU;
• Cymryd cyfrifoldeb dros drefnu rhaglen Tref Diwylliant y DU, gan arwain ar y gwaith cydlynu angenrheidiol rhwng partneriaid perthnasol;
• Cymryd cyfrifoldeb dros unrhyw arian gan grant sy’n gysylltiedig â rhaglen Tref Diwylliant y DU, lle mai’r Corff Atebol yw’r sefydliad sy’n cael y grant; a
• Monitro’r gwaith o gyflawni rhaglen Tref Diwylliant y DU a pharatoi adroddiadau perthnasol yn ôl y gofyn gan y DCMS.

Corff sy’n Cyflawni: Parti y mae’r ardal wedi’i ddewis a fydd yn gyfrifol am gynllunio, caffael, comisiynu a chyflawni rhaglen arfaethedig Tref Diwylliant y DU.

Cydweddu â chyllid arall

Rydym yn eich annog i ystyried sut mae eich cais yn cydweddu â chronfeydd a mentrau eraill, yn adeiladu arnynt neu’n paratoi ar eu cyfer, yn ogystal â sut y caiff ei integreiddio i gynlluniau twf rhanbarthol a chenedlaethol ehangach. Mae gwobrau Tref Diwylliant y DU yn amlwg yn wahanol i gronfeydd eraill (h.y. cyllid Pride in Place); felly dylai ceisiadau ategu’r cyllid sydd eisoes yn darparu manteision neu sydd i fod i ddarparu manteision yn eich ardaloedd, yn hytrach na’i ddyblygu neu gystadlu ag ef.

Ystyriaethau amgylcheddol

Un o genadaethau Llywodraeth y DU yw gwneud Prydain yn archbŵer ynni glân a chyflymu’r broses o gyrraedd sero net erbyn 2050. Mae mynd i’r afael â’r newid yn yr hinsawdd yn un o heriau mwyaf brys ein hoes, ac mae’n galw am weithredu beiddgar gennym oll. Mae ein trefi a’n dinasoedd ar flaen y gad o ran newid yn yr hinsawdd ac mae diwylliant yn offeryn pwerus i fynd i’r afael â heriau amgylcheddol. Dylai eich ceisiadau ystyried cynnwys arferion amgylcheddol cynaliadwy yn eu cynlluniau, dangos eu cyfraniad at amcanion sero net a diogelu natur y DU, a hyrwyddo ac ysbrydoli cyfrifoldeb amgylcheddol.

Yn ymarferol, mae hyn yn golygu y dylai’r rhaglen ystyried arferion gorau carbon isel neu sero carbon, a mabwysiadu a chefnogi technoleg lân arloesol lle bo hynny’n bosibl. Dylai eich cais hefyd ystyried sut y gall y rhaglen weithio gyda’r amgylchedd naturiol i gyflawni ei hamcanion, ac ystyried effaith y rhaglen ar ein hasedau naturiol a natur. Gall ymgeiswyr weld bod yr adnoddau a gynhyrchir gan Julie’s Bicycle yn ddefnyddiol, gan eu bod yn arddangos lleoedd a sefydliadau ledled y byd sy’n dod yn fwy cynaliadwy, gyda diwylliant yn sbardun iddynt.

Cymorth yn ystod y broses ymgeisio

Hysbysiad Gwybodaeth - 14 Medi 2026

Bydd DCMS yn cynnal Hysbysiad Gwybodaeth ar gyfer pob lle sydd wedi cyrraedd y rhestr fer ar 14 Medi 2026 ym Manceinion. Mae hwn yn ddigwyddiad allweddol i’ch tîm ymgeisio ddeall y broses a manteisio i’r eithaf ar fuddion gwneud cais am Dref Diwylliant y DU 2028. Bydd manylion yn dilyn, a byddem yn annog yn gryf bob lle sydd wedi cyrraedd y rhestr fer i fynychu’r Hysbysiad Gwybodaeth wyneb yn wyneb hwn.

Bydd y sesiwn hon yn cynnwys, ond ni fydd wedi’i chyfyngu i, eitemau agenda ar fonitro a gwerthuso, llywodraethu a chanllawiau ar gyfer y cais llawn.

Cefnogaeth a chyngor ehangach

Mae’r sefydliadau a’r unigolion sy’n cefnogi rhaglen Dinas Diwylliant y DU yn barod i gefnogi’r broses ymgeisio, ond bydd angen iddynt weithredu mewn ffordd deg a chyfartal, ac ni fyddant yn gallu ymrwymo’n unigryw i unrhyw un lle. Gallwch ddisgwyl cael cyngor cyson a strategol gan y sefydliadau hyn. Mae’n rhaid datgan unrhyw wrthdaro buddiannau, ac er eglurder, ni fydd aelodau’r panel cynghori arbenigol yn gallu cefnogi nac ymgynghori ar unrhyw gais mewn unrhyw gapasiti, gan gynnwys ar gyfryngau cymdeithasol. Gallwch gysylltu â uktownofculture2028-competition@dcms.gov.uk os oes gennych unrhyw ymholiadau.

Dyddiad cau a chyflwyno

Y dyddiad cau ar gyfer cyflwyno cynigion llawn a therfynol yw 5pm ar 30 Tachwedd 2026.

Dylid e-bostio pob rhan o’ch cais gyda’i gilydd i uktownofculture2028-competition@dcms.gov.uk.

Gallwch gysylltu â ni drwy’r cyfeiriad e-bost uchod os oes gennych unrhyw ymholiadau.

Beth i’w gynnwys yn eich cais

Mae dwy elfen yn rhan o’ch cais llawn a bydd angen i gynigwyr gwblhau’r ddwy:

1. Prif ddogfen y cais

Yn eich prif gais, bydd gofyn i chi ymateb i’r cwestiynau a restrir isod (Tabl 2: Cwestiynau’r prif gais).

Mae’r rhain yn adeiladu ar yr hyn y gofynnwyd amdano ac yn ei ehangu yn ystod gam y Mynegiant o Ddiddordeb. Er ein bod yn deall bod y Mynegiant o Ddiddordeb yn cynrychioli cynllun cychwynnol a fydd yn datblygu wrth baratoi eich cais, rydym yn disgwyl gweld trywydd naratif clir yn rhedeg o’ch Mynegiant o Ddiddordeb i’ch cais llawn. Os oes unrhyw wyriadau sylweddol, gan gynnwys yn yr ardal ddaearyddol yr ydych yn gwneud cais amdani, tynnwch sylw DCMS at hyn ar unwaith.

Disgwylir i geisiadau amlinellu gweledigaeth uchelgeisiol a chyffrous ar gyfer eich lle, ynghyd â chynlluniau manwl ac argyhoeddiadol ar gyfer sut y byddwch yn cyflawni hyn, gan gynnwys cynllun a naratif y rhaglen, partneriaethau a chyllideb. Bydd angen i chi ddarparu gwybodaeth am eich cyd-destun lleol, eich anghenion a’ch heriau, ac am sut y byddwch yn defnyddio Tref Diwylliant y DU 2028 i fynd i’r afael â nhw.

Mae’n rhaid i’ch cais ddarparu tystiolaeth berswadiol a phrofedig o ymgysylltu eang â’r gymuned leol ac yn adlewyrchu’r gymuned gyfan drwy raglen eich cais. Gall hyn gynnwys tystiolaeth o weithgareddau ymgysylltu â’r cyhoedd perthnasol a gynhaliwyd yn flaenorol yn eich ardal.

Bydd angen i chi hefyd ddarparu cynlluniau cyflawni, codi arian a llywodraethu credadwy a manwl, yn enwedig ar gyfer unrhyw brosiectau cyfalaf arfaethedig (gweler ragor o fanylion am wariant cyfalaf yn yr adran ar Gymesuredd uchod).

Dylai’r rhaglen arfaethedig fod yn raddadwy, fel y gellir bwrw ymlaen ag elfennau ohoni a gwireddu effeithiau i ryw raddau, waeth a lwyddir yn y gystadleuaeth hon ai peidio.

2. Gwybodaeth ategol bellach

Bydd gofyn hefyd i chi gyflwyno’r wybodaeth a nodir yn “Nhabl 3: Yr adran “Rhagor o wybodaeth ategol” isod.

Gofynion fformat

Mae’n rhaid i’ch cais ddilyn y canllawiau isod:

• Mae’n rhaid cyflwyno’r Brif Ddogfen Gais ar ffurf PDF ac ni ddylai fod yn fwy na 30 tudalen A4 i gyd (ac eithrio gwybodaeth ategol).
• Mae’n rhaid casglu’r Wybodaeth Ategol fel atodiad unigol ar wahân. Mae’n rhaid cyflwyno’r ddogfen hon ar ffurf PDF, ac ni ddylai fod yn fwy na 10 llythyr neu 20 tudalen A4 i gyd.
• Mae’n rhaid casglu’r llythyrau cefnogaeth fel un ddogfen ar wahân. Mae’n rhaid cyflwyno’r ddogfen ar ffurf PDF, ac ni ddylai fod yn fwy na 10 llythyr neu 20 tudalen A4 i gyd.

Pwyntiau cyffredinol:

• Gall ceisiadau gynnwys lluniau a graffeg i gyfoethogi’r cynnwys, ond bydd y rhain yn cyfrif fel rhan o’r terfyn tudalennau.
• Ni chaniateir hypergysylltiadau na chodau QR ac ni ddylid eu cynnwys mewn ceisiadau.
• Mae’n rhaid i geisiadau gael eu hysgrifennu mewn ffont nad yw’n llai na 10 pwynt gyda’r kerning wedi’i osod ar 0, y bwlch rhwng llinellau o 1.5 a maint yr ymyl yn 12mm.

Gwybodaeth arall a gawn

Er mwyn cefnogi’r broses asesu, gofynnir am sylwadau ychwanegol ar bob cais gan arbenigwyr yn DCMS. Bydd y panel hefyd yn cael ystadegau a data am eich lle at ddibenion cyd-destunol, a gall DCMS geisio gwybodaeth o’r fath gan bartneriaid allanol, a all gynnwys, ond heb fond yn gyfyngedig i, yn gyfyngedig i, Lywodraeth Cymru, y Weinyddiaeth Tai, Cymunedau a Llywodraeth Leol (MHCLG), Llywodraeth yr Alban a Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon.

Egwyddorion arweiniol

Wrth lunio eich ceisiadau, mae Syr Phil Redmond, Cadeirydd y panel, wedi nodi’r egwyddorion canlynol i grynhoi’r hyn y mae’n dymuno ei weld mewn cais cryf:

• Gweledigaeth: rydym am weld gweledigaeth gref ac unigryw ar gyfer eich ardal. Dylai’r cais gynnwys stori leol berswadiol sy’n defnyddio diwylliant i ddod â phobl ynghyd, gan feithrin ymdeimlad o le ac ysbrydoli balchder lleol.

• Angen Lleol: rydym am weld bod eich rhaglenni wedi’u cynllunio i ymateb i flaenoriaethau lleol penodol a nodwyd yn ffurfiol, ond hefyd yn dangos dealltwriaeth fanwl o sut y mae’r gweithgareddau arfaethedig yn cefnogi cysylltiadau anffurfiol rhwng grwpiau.

• Angen Lleol: rydym am weld bod eich rhaglenni wedi’u cynllunio i ymateb i flaenoriaethau lleol penodol a nodwyd yn ffurfiol, ond hefyd yn dangos dealltwriaeth fanwl o sut y mae’r gweithgareddau arfaethedig yn cefnogi cysylltiadau anffurfiol rhwng grwpiau.

• Ansawdd ac Arloesedd: rydym am weld rhaglenni mawr ac uchelgeisiol sy’n manteisio ar y gorau o ddiwydiannau creadigol y DU ac yn defnyddio technoleg mewn ffyrdd hygyrch.

• Cyfle: dylai diwylliant ddarparu llwyfan i bawb ddarganfod, dysgu a chysylltu. Rydym am i’ch rhaglen ganolbwyntio ar ehangu cyfranogiad ymhlith y rhai nad ydynt yn defnyddio seilwaith diwylliannol ar hyn o bryd, gan greu llwybrau newydd ar yr un pryd ar gyfer cynulleidfaoedd presennol.

• Hygyrchedd: mae angen inni weld rhaglenni’n cael eu datblygu ar y cyd â chymunedau nad ydynt yn cael eu gwasanaethu’n ddigonol er mwyn sicrhau bod yr amgylchedd cyflawni yn ddiogel, yn gefnogol ac yn rhydd rhag gwahaniaethu i bob cyfranogwr.

• Partneriaethau: rydym am weld arweinyddiaeth gydweithredol sy’n dangos ymrwymiad dwfn gan awdurdodau lleol a’r sector treftadaeth a diwylliant, gan feithrin cysylltiadau ystyrlon sy’n para y tu hwnt i flwyddyn y teitl.

Prif gwestiynau’r cais

Mae’r cwestiynau a amlinellir isod yn gyffredin i bob ymgeisydd, ac rydym yn eich annog i ystyried pob cwestiwn mewn perthynas â’ch lle unigol, eich blaenoriaethau, eich uchelgeisiau a’ch gallu i gyflawni.

Tabl 2: Prif gwestiynau’r cais

Adran	Cwestiynau
	Mae’r cwestiynau y mae angen eu hateb yn eich cais wedi’u rhifo ac mewn print trwm. Dylai eich cais gyflwyno’r cwestiynau hyn, a’ch ymatebion iddynt, yn y drefn a nodir isod. Mae’r awgrymiadau a ddarperir o dan bob cwestiwn yn seiliedig ar y meini prawf asesu a’r canllawiau cysylltiedig. Er eu bod wedi’u bwriadu fel canllaw i’ch helpu i lunio eich ymatebion, rydym yn annog ceisiadau sy’n mynd i’r afael â’r meini prawf asesu mewn ffyrdd diddorol ac ymgysylltiol. Mae’r awgrymiadau hyn yn ymhelaethu ar y prif gwestiynau, gan egluro’r ystyriaethau allweddol a’r cynnwys dymunol y mae’r panel cynghori arbenigol yn dymuno eu gweld yn cael eu trafod yn eich cais.
Eich Stori	1. Beth yw stori unigryw eich lle, a sut mae eich gweledigaeth ddiwylliannol yn mynd i’r afael ag unrhyw anghenion lleol ac yn grymuso eich cymuned i arwain y rhaglen ddiwylliannol hon? Gweledigaeth: A oes gweledigaeth glir o sut y bydd eich lle wedi newid o ganlyniad i’ch rhaglen ddiwylliannol? A yw’r weledigaeth yn greadigol, yn uchelgeisiol ac wedi’i chysylltu’n glir â stori a hunaniaeth y lle? A yw’r stori sy’n diffinio eich lle yn un gafaelgar? Am ba hyd y bydd eich rhaglen yn rhedeg? Anghenion Lleol: A yw heriau lleol wedi’u nodi, ac a yw’r rhaglen yn mynd ati’n benodol i fynd i’r afael ag anghenion a heriau penodol a bylchau yn y ddarpariaeth? A ydych wedi cymryd camau i sicrhau bod y rhaglen yn rhoi budd i unrhyw grwpiau sydd wedi’u tangynrychioli ac yn cyd-fynd â strategaethau lleol ehangach? A ydych wedi dangos beth yr ydych yn disgwyl y bydd effaith y rhaglen Tref Diwylliant ar lefelau ymgysylltu diwylliannol yn ystod ac ar ôl y rhaglen? Galluogi: A ydych wedi rhoi’r gymuned, artistiaid lleol ac arweinyddiaeth wrth wraidd y cais hwn? A ydych wedi ymgysylltu’n llawn ac wedi dangos cyfranogiad cymunedau lleol, ymarferwyr y celfyddydau a grwpiau arweinyddiaeth lleol, i’r graddau eu bod yn rhan o’r broses gwneud penderfyniadau ar gyfer y cais a’r strategaeth ar gyfer y dyfodol?
Diwylliant i Bawb	2. Sut y bydd eich rhaglen ddiwylliannol yn cyflawni gweledigaeth uchelgeisiol, hygyrch a chyfathrededig yn dda sy’n creu cyfleoedd ystyrlon i bawb? Ansawdd ac Arloesedd: A ydych wedi datblygu amrywiaeth o ddigwyddiadau a gweithgareddau o ansawdd uchel ac yn uchelgeisiol yn greadigol, gan gynnwys eiliadau trawiadol a fydd wrth wraidd eich rhaglen? A oes gennych gynlluniau ar gyfer sut y byddwch yn defnyddio arloesed a thechnoleg i wireddu’r rhain? A yw eich rhaglen yn adlewyrchu diffiniad eang o ddiwylliant? A yw eich rhaglen yn adlewyrchu eich stori afaelgar ac yn manteisio i’r eithaf ar yr asedau diwylliannol presennol i greu rhaglen sy’n cryfhau hunaniaeth a balchder lleol ac yn gwella cyfraniad eich tref at y stori genedlaethol? Cyfle: A ydych wedi dangos pa gamau y byddwch yn eu cymryd i ymgysylltu â’r rhai yn y gymuned nad ydynt fel arfer yn cymryd rhan mewn gweithgareddau diwylliannol? A yw’r cyfleoedd sydd ar gael yn cyd-fynd â diddordebau’r gymuned gyfan, gan gynnwys grwpiau sydd wedi’u tangynrychioli, megis pobl ifanc a phobl nad ydynt fel arfer yn ymgysylltu â diwylliant? Hygyrchedd: Sut ydych wedi nodi a mynd i’r afael â rhwystrau i raglen gynhwysol? A ydych wedi darparu tystiolaeth o strategaeth glir a chyflawnadwy i sicrhau bod eich gweithgareddau’n ddiogel, yn groesawgar ac yn hygyrch i bawb yn eich cymuned, gan gynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, hygyrchedd corfforol, ariannol a chymdeithasol? A oes heriau economaidd a chymdeithasol yn wynebu eich lle ar hyn o bryd ac, os felly, sut mae eich cynnig yn mynd i’r afael â’r rhain a pha ganlyniadau economaidd a chymdeithasol yr ydych yn disgwyl eu gweld o ganlyniad (e.e. mwy o gyflogaeth, mwy o ymwelwyr a gwariant ymwelwyr, balchder dinesig a chydlyniant cymdeithasol)? Sut mae eich cais yn cyfrannu at gynlluniau economaidd lleol neu ranbarthol presennol? Dylech gynnwys unrhyw ddata lleol neu genedlaethol lle bo ar gael i ddangos yr effeithiau posibl hyn. Cyfathrebu: Dangoswch fod adnoddau digonol ar gael ar gyfer eich strategaeth gyfathrebu i ymgysylltu â chynulleidfa eang ac i arddangos cyfraniad unigryw eich tref at fywyd cenedlaethol yn effeithiol. Ystyriwch pa ganlyniadau amgylcheddol yr ydych yn disgwyl eu gweld o ganlyniad uniongyrchol i gyllid Tref Diwylliant y DU (h.y. y rhai na fyddent wedi digwydd fel arall pe na bai cyllid Tref Diwylliant y DU ar gael).
Y Camau I’w Gymryd: Partneriaethau	3. Gyda phwy y byddwch yn cydweithio ac yn bartner i gyflawni eich rhaglen? Dylai hyn gynnwys cyfeiriad at sefydliadau diwylliannol, ymarferwyr, artistiaid a rhwydweithiau ar lefel leol, ranbarthol ac (os yw’n berthnasol) ar lefel genedlaethol. Gallai hyn hefyd gynnwys cyfeiriad at sefydliadau diwylliannol, ymarferwyr, artistiaid a rhwydweithiau ar lefel ryngwladol os yw hynny’n bwysig i’ch lle a’ch stori, a dylai ystyried y diffiniad eang o ddiwylliant a amlinellir yn y Canllawiau. Nodwch pa rai o’r partneriaid hyn sydd wedi’u cadarnhau ar adeg cyflwyno eich cais ac eglurwch y model (anffurfiol neu ffurfiol) ar gyfer y trefniadau partneriaeth hyn.
Y Camau I’w Gymryd: Rheolwr Rhaglen	4. Dangoswch eich bod wedi ystyried prosesau rheoli rhaglen effeithiol a dulliau cyflawni priodol, a bod gennych dîm sydd â’r capasiti a’r gallu i gyflawni’r rhaglen. A yw eich cynnig yn nodi’r costau disgwyliedig ar gyfer cyflawni eich rhaglen, ac a yw’r costau cyffredinol a’r cynlluniau codi arian wedi’u profi fel rhai realistig a chredadwy? A fyddwch yn ceisio sicrhau cyllid ychwanegol, yn ychwanegol at grant gwobr DCMS a’r lefelau presennol o gymorth ar gyfer diwylliant yn eich ardal? Beth yw eich strategaeth ar gyfer codi’r cyllid hwn? Cyfeiriwch at unrhyw ymrwymiadau neu gyllid sydd eisoes wedi’u sicrhau. Sut ydych yn bwriadu rheoli eich rhaglen gyffredinol fel prosiect er mwyn sicrhau ei bod yn cael ei chyflawni ar amser ac o fewn y gyllideb, gyda’r holl bartneriaid yn cyflawni eu rolau mewn modd amserol a bod unrhyw risgiau’n cael eu nodi a’u lliniaru? Sut ydych yn rheoli prif elfennau rheoli digwyddiadau’r rhaglen, ac a oes unrhyw gymeradwyaethau neu gymorth y bydd eu hangen arnoch i gyflawni eich rhaglen (er enghraifft, caniatâd cynllunio, trwyddedau digwyddiadau, asesiadau risg, rheoli traffig, yswiriant, cyfranogiad grŵp cynghori diogelwch, trwyddedu, iechyd yr amgylchedd, diogelu, hawlfraint a chymeradwyaethau hawliau eiddo deallusol, ac ati)? Os ydych yn defnyddio amrywiaeth o leoliadau ar gyfer eich rhaglen, sut ydych yn sicrhau eu bod yn barod i ddarparu cyfleoedd diwylliannol diogel a hygyrch? Sut ydych yn cyfathrebu eich cynnydd, ac unrhyw faterion sy’n codi, i bartneriaid allweddol a rhanddeiliaid perthnasol eraill? Os ydych yn cynnwys gwirfoddolwyr fel rhan o’r broses o gyflawni eich rhaglen, sut y cânt eu recriwtio a’u cefnogi? Gwybodaeth ategol ofynnol: Dylech gynnwys fel Atodiad B - Cyllideb (1) gyllideb amlinellol ar gyfer y rhaglen a (2) dadansoddiad o’r ffynonellau cyllido ar gyfer y gyllideb.
Y Camau I’w Gymryd: Rheolaeth Ariannol	5. Rydym am ddeall eich dull o bennu cyllideb realistig a hyfyw a fydd yn eich galluogi i gyflawni eich rhaglen ac i sicrhau gwerth am arian i’ch lle. Bydd angen i chi ddangos sut y byddwch yn monitro eich cyllideb yn ystod y broses o ddatblygu a chyflawni eich rhaglen. Rydym hefyd am ddeall sut y byddwch yn denu cyllid priodol i gyflani eich rhaglen. A yw eich cyllideb arfaethedig yn dangos y gellir cyflawni eich rhaglen mewn ffordd realistig a hyfyw, gan sicrhau gwerth am arian ar yr un pryd? A oes gennych dull clir i fonitro’r gyllideb yn ystod y broses o ddatblygu a chyflawni’r rhaglen? A ydych wedi datblygu strategaethau y byddwch yn eu defnyddio i ddenu’r cyllid priodol ac angenrheidiol ar gyfer eich rhaglen? A ydych yn defnyddio proses gaffael i gaffael gwasanaethau ac artistiaid ac, os felly, beth fydd y broses ac a ydych wedi cynnwys hyn yn amserlen eich rhaglen? Os yw eich rhaglen yn cael ei hariannu drwy gyfuniad o gyllid Tref Diwylliant a ffynonellau cyllid eraill, a oes gennych ragolwg llif arian i ddangos y bydd y cyllid angenrheidiol ar gael i weithredu eich rhaglen mewn pryd? A ydych wedi ystyried TAW yn eich costau? A ydych yn gallu sicrhau unrhyw gymorth mewn nwyddau neu wasanaethau gan bartneriaid i helpu gyda’r broses o gyflawni eich rhaglen? A ydych yn bwriadu dosbarthu arian grant drwy’r rhaglen ac, os felly, sut ydych yn bwriadu gwneud hynny?
Y Camau I’w Gymryd: Monitro, Gwerthuso ac Etifeddiaeth	6. Sut y byddwch yn mesur, gwerthuso a rhannu’r hyn a ddysgwyd am weithrediad, effaith a gwerth eich rhaglen Tref Diwylliant y DU? Beth hoffech ei ddysgu am eich tref a’r bobl sy’n byw ynddi drwy raglen Tref Diwylliant? Pa effeithiau cymdeithasol ac economaidd yr ydych yn disgwyl eu gweld o ganlyniad i’ch cynigion? Pa ddata a gwybodaeth sydd eu hangen arnoch i wneud hynny; beth fyddwch yn ei gasglu ar y dechrau neu ba setiau data presennol y gallwch eu defnyddio, a sut y byddwch yn eu dadansoddi drwy gydol y cyfnod? Sut byddwch yn defnyddio unrhyw ddata a gwybodaeth a gesglir gennych yn ystod y flwyddyn i sicrhau eich bod yn cyflawni’n llwyddiannus ac yn cyrraedd y bobl y mae eich rhaglen wedi’i bwriadu ar eu cyfer? A oes angen i chi weithio gydag unrhyw un arall i’ch helpu i wneud hyn? Pa gymorth fydd ei angen arnoch gan y llywodraeth ganolog? Sut y bydd gwybodaeth o fonitro a gwerthuso rheoli rhaglenni a rheoli ariannol yn cael ei thriongl er mwyn helpu i ddeall pam y mae canlyniadau’n cael, neu ddim yn cael, eu cyflawni? Sut y bydd eich cynlluniau gwerthuso yn cyfrannu at well dealltwriaeth o’r hyn y gall ymyriadau diwylliannol mewn lleoedd ei gyflawni? Eglurwch sut yr ydych yn bwriadu lledaenu canfyddiadau’r gwerthusiad a rhannu’r gwersi a ddysgwyd. Sut y byddwch yn archifo’r gwaith o gynllunio a chyflawni eich rhaglen fel y gellir ei ailddefnyddio yn y dyfodol?
Graddadwyedd	7. Sut ydych wedi cynllunio eich rhaglen gan ystyried y posibilrwydd o’i hehangu, a pha elfennau y byddech yn eu datblygu ymhellach pe byddech yn cyrraedd y rhestr fer ac yn derbyn grant o £250,000?
Llywodraethu a rheoli	8. Pa sefydliad sy’n arwain eich cais? 9. Pa sefydliad a fyddai’n a. atebol am eich rhaglen (y Corff Atebol cydnabyddedig, fel y’i diffinnir yn y canllawiau); b. gyfrifol am gyflawni eich rhaglen (y Corff Cyflawni, fel y’i diffinnir yn y canllawiau). Gall y rhain fod yr un sefydliad, ond nid oes angen iddynt fod. - A yw arweinydd y cais, y Corff Atebol a’r Corff Cyflawni wedi’u dynodi’n glir ac yn bodloni gofynion y canllawiau? - A oes ymrwymiad clir a ffurfiol o ran cefnogaeth ac ymgysylltiad parhaus gan yr awdurdod lleol a/neu’r awdurdod strategol? 10. Pwy arall sy’n rhan o ddatblygu a chefnogi’r cais? - A oes tystiolaeth glir o ystod amrywiol o sefydliadau ac unigolion traws-sector sy’n cefnogi ac yn cyfrannu at y cais? Gwybodaeth ategol ofynnol: Cynnwyswch fel Atodiad D: Tîm ymgeisio’r cais rhestr o’r holl sefydliadau ac unigolion sydd wedi bod yn rhan o ddatblygu’r cais, gan nodi eu rôl yn y broses ddatblygu.

Gwybodaeth ategol bellach

Tabl 3: Gwybodaeth ategol bellach. Dylid cyflwyno’r canlynol ochr yn ochr â’ch prif gais a’r daflen ddata.

Atodiad	Arweiniad
Atodiad A: Rhaglen a lleoliadau	Amlinelliad dangosol o’r rhaglen ar gyfer 2028 (a’r cyfnod arwain ati, os dymunwch). Rhowch wybodaeth am eich prif ddigwyddiadau, hyd at 10 i gyd: - Thema - Disgrifiad o’r digwyddiad/gyfeirnod - Lleoliad - Amseru a hyd - Costau cyflawni a thocynnau - Presenoldeb disgwyliedig - Cyrhaeddiad – lleol / rhanbarthol / ar draws y DU Rhestr o leoliadau presennol a’u capasiti, gan gynnwys: - Enw’r lleoliad - Disgrifiad - Rôl (iii) Yn ogystal â’r lleoliadau a restrir uchod, disgrifiwch yn fras pa fynediad sydd gennych at ofodau mewn lleoliadau eraill yr ydych yn bwriadu eu defnyddio ar gyfer y rhaglen (er enghraifft, canolfannau cymunedol, neuaddau tref, llyfrgelloedd, ysgolion, colegau, prifysgolion, mannau addoli, ysgolion drama neu ddawns, sinemâu neu fannau gwyrdd a ddefnyddir ar gyfer celfyddydau, cerddoriaeth a theatr awyr agored).
Atodiad B: Rheoli prosiect	Trosolwg o’r dogfennau rheoli prosiect a llywodraethu, gan gynnwys diagram llywodraethu sy’n dangos y partneriaid cyflawni allweddol, y rolau a’r cyfrifoldebau wedi’u diffinio’n glir, ac asesiad risg. Ni ddylai hyn fod yn hwy na 3 tudalen. Dylai’r asesiad risg gynnwys: - Rhif y risg - Disgrifiad o’r risg - Tebygolrwydd (isel, canolig, uchel) - Effaith (isel, canolig, uchel) - Gostyngiad
Atodiad C: Cyllideb Gofynnwyd i chi ddarparu’r wybodaeth hon mewn perthynas â Chwestiwn 4 yn y Brif Ddogfen Gais uchod.	Cyllideb fras ddangosol ar gyfer y rhaglen. Dylid cyflwyno’r gyllideb fesul blwyddyn ariannol, gan gynnwys amcanion a cherrig milltir clir ar gyfer pob blwyddyn ariannol, a dangos tystiolaeth fod rhagfarn optimistaidd wedi’i chymryd i ystyriaeth (yn enwedig mewn perthynas ag unrhyw waith cyfalaf arfaethedig), ynghyd â darpariaeth wrth gefn yn y rhagolygon cyllidebol. i) Costau - gwariant ar gynnal Tref Diwylliant y DU 2028 Dylai’r tabl hwn gynnwys adnoddau sydd wedi’u neilltuo’n gyfan gwbl ar gyfer cynnal Tref Diwylliant y DU 2028 ac sydd o dan reolaeth y sefydliad cyflawni. Yn ôl blwyddyn: - 2027 - 2028 - 2029 Math - Rheoli gweinyddol - Rhaglen farchnata - Rhaglen ddiwylliannol - Cyfanswm ii) Ffynonellau cyllido ar gyfer y gyllideb ar gyfer cynnal Tref Diwylliant y DU 2028 Dylai’r tabl hwn gynnwys ffynonellau cyllido a fydd wedi’u neilltuo’n gyfan gwbl ar gyfer cynnal Tref Diwylliant y DU 2028 ac sydd o dan reolaeth y sefydliad cyflawni, yn ychwanegol at grant gwobr DCMS. Yn ôl blwyddyn: - 2027 - 2028 - 2029 Ffynhonnell - Llywodraeth leol; - Cyllid cyhoeddus arall; - Cyllidwyr eraill e.e. ymddiriedolaethau a sefydliadau - Dyngarwch a rhoddion - Nawdd gan unigolion a chwmnïau - Incwm gwerthiant (e.e. o werthiant tocynnau) - Rhoddion mewn nwyddau - Arall (manylion) - Cyfanswm iii) Statws y cyllid arfaethedig - Ffynhonnell - Swm £m - Amodau i’w bodloni? - Statws presennol: Heb ei drafod eto / yn cael ei drafod / wedi’iymrwymo mewn egwyddor / wedi’i ymrwymo - Pryd a sut y bydd y cyllid yn dod yn gadarn - Risg y bydd (a) y swm yn llai (b) dim cyllid: (a) isel / (b) dim
Atodiad D: Tîm ymgeisio Gofynnwyd i chi ddarparu’r wybodaeth hon mewn perthynas â Chwestiynau 8, 9 a 10 yn y Brif Ddogfen Gais uchod.	Rhestrwch yr holl sefydliadau ac unigolion sydd wedi bod yn rhan o’r gwaith o ddatblygu’r cais, a nodwch eu rôl yn y broses ddatblygu, gan amlygu’r rhai a fyddai’n symud ymlaen i’r cyfnod cyflawni.

Atodiad A - Nodau a meini prawf cystadleuaeth Tref Diwylliant y DU 2028

Nodau	Meini Prawf
1. Eich stori: rhowch wybod i ni am stori a diwylliant unigryw eich tref.	1. Gweledigaeth: Stori leol gryf a chraff sy’n defnyddio diwylliant i ddod â phobl ynghyd, gan adlewyrchu’r ardal, balchder ei phobl a’i chyfraniad i’r stori genedlaethol. 2. Anghenion Lleol: Sut mae eich rhaglen yn adeiladu ar gryfderau lleol wrth fynd i’r afael â blaenoriaethau penodol lleol. 3. Galluogi: Ymrwymiad i gynnwys cymunedau, artistiaid lawr gwlad, pobl greadigol ac arweinwyr lleol wrth siapio’r cais, y rhaglen a’r gwaddol, gan rannu penderfyniadau lle bo modd.
2. Diwylliant i bawb: sut y byddwch yn dylunio rhaglen ddiwylliannol sy’n darparu diwylliant amlwg, hygyrch ac sy’n codi proffil eich tref.	4. Ansawdd ac Arloesedd: Rhaglen beiddgar o ansawdd uchel sy’n tynnu ar y celfyddydau, treftadaeth a’r diwydiannau creadigol, gan ddangos rhagoriaeth, creadigrwydd, arloesedd a defnydd o dechnoleg i ehangu mynediad. 5. Cyfle: Ehangu cyfleoedd i’r rhai nad ydynt ar hyn o bryd yn cael mynediad at seilwaith diwylliannol, yn enwedig pobl ifanc, a chreu cyfleoedd newydd ar gyfer y rhai sy’n cymryd rhan eisoes. 6. Hygyrchedd: Sicrhau bod y rhaglen yn hygyrch i bobl o bob oed a chymunedau sydd heb eu gwasanaethu’n ddigonol, gan ddarparu amgylchedd diogel, cefnogol ac, nad yw’n gwahaniaethu. 7. Cyfathrebu: Cynllun cyfathrebu â digonedd o adnoddau sy’n cyrraedd sawl cynulleidfa ac sy’n amlygu cyfraniad y dref at fywyd cenedlaethol.
3. Dod â’ch syniadau yn fyw: sut y byddwch yn cyflawni rhaglen lwyddiannus.	8. Partneriaethau: Arweinyddiaeth gref a chydweithredol gyda chymorth clir gan awdurdodau lleol, sefydliadau cymunedol a phartneriaid diwylliannol/treftadaeth, gan gynnwys chwilio am gyfleoedd newydd a chysylltiadau sy’n para’n hir. 9. Rheolwr Rhaglen: Tystiolaeth o gapasiti, gallu a phrosesau effeithiol i gyflawni’r rhaglen yn llwyddiannus. 10. Rheolaeth Ariannol: Cyllideb realistig, hyfyw sy’n cynrychioli gwerth am arian, gyda phrosesau monitro clir a chynlluniau i denu’r cyllid priodol. 11. Monitro, Gwerthuso a’r Gwaddol: Cynllun clir ar gyfer gwerthuso effaith (gan gynnwys cynaliadwyedd amgylcheddol), rhannu mewnwelediadau, a chryfhau neu adfywio seilwaith diwylliannol a threftadaeth gyda disgwyliadau realistig.