Adroddiad corfforaethol

Cyfraddau Treth Incwm Cymru - Adroddiad Blynyddol CThEF 2026

Cyhoeddwyd 22 Medi 2026

Yn berthnasol i Gymru

Cyfraddau Treth Incwm Cymru — ar Gip

Ein gwaith mewn rhifau

• 1,660,400 o drethdalwyr Cymreig wedi’u nodi ym mis Mawrth 2026
• £3,300 miliwn o alldro Cyfraddau Treth Incwm Cymru y gellir ei briodoli i gyllideb Llywodraeth Cymru
• Cynhaliwyd 2 gyfarfod o’r Bwrdd Cyfraddau Treth Incwm Cymru (CTIC)
• Anfonwyd 9,855 o lythyrau fel rhan o’r ymarfer sicrhau data trydydd parti yng Nghymru
• Cyhoeddwyd 1 darn o ddadansoddi data
• Diweddarwyd 665 o godau post annilys neu wag
• Diweddarwyd 457 o godau post newydd yn seiliedig ar ddata’r Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS)

Gweler Atodiad D: Geiriadur Metrigau am ffynonellau, cwmpas ac amodau’r ffigurau hyn.

Yr hyn sydd wedi Newid yn 2025 i 2026

Gosodwyd Cyfraddau Treth Incwm Cymru ar 10c ym mhob band gan Lywodraeth Cymru. Roedd hyn yn cadw cydraddoldeb â’r cyfraddau Treth Incwm ar gyfer trethdalwyr yn Lloegr a Gogledd Iwerddon.

Yng Nghyllideb 2025, cyhoeddodd llywodraeth y DU fesur i gyflwyno cyfraddau treth ar wahân ar gyfer incwm eiddo o fis Ebrill 2027 ymlaen. Mae Llywodraeth y DU yn rhoi’r gallu i Lywodraeth Cymru osod cyfraddau Incwm Eiddo yn unol â’u pwerau Treth Incwm presennol yn y fframwaith cyllidol.

Cyhoeddodd CThEF ddadansoddiad wedi’i ddiweddaru o dueddiadau hirdymor o ran mudiad o fewn y DU rhwng Cymru, yr Alban, a gweddill y DU. Gweler Mudiad trethdalwyr o fewn y DU am y canlyniadau a’r dadansoddiad llawn.

Cyhoeddodd CThEF ddadansoddiad wedi’i ddiweddaru o dueddiadau hirdymor o ran mudiad o fewn y DU rhwng Cymru, yr Alban, a gweddill y DU. Gweler Mudiad trethdalwyr o fewn y DU am y canlyniadau a’r dadansoddiad llawn.

Yr hyn sy’n Newid yn 2026 i 2027

Mae Cyfraddau Treth Incwm Cymru yn cael eu cadw ar 10c ym mhob band. Mae manylion llawn y bandiau a’r cyfraddau treth yn 2026 i 2027 ar gael ar GOV.UK.

Mae’r Cytundeb Lefel Gwasanaeth wedi’i ddiweddaru i ymgorffori’r Memorandwm Cyd-ddealltwriaeth.

Bydd CThEF a Llywodraeth Cymru yn parhau i baratoi ar gyfer cyflwyno cyfraddau treth ar wahân ar gyfer incwm eiddo.

Negeseuon Allweddol

• mae’r rhan fwyaf o drethdalwyr Cymreig yn dod ar draws CTIC trwy ddefnyddio gwasanaethau safonol CThEF, ac yn sylwi ar yr un lefel o wasanaeth â threthdalwyr Treth Incwm eraill yn y DU. Gweler Profiad y Trethdalwr
• yn 2024 i 2025, yr alldro CTIC terfynol y gellir ei briodoli i gyllideb Llywodraeth Cymru oedd £3,300 miliwn. Gweler y Cyfrifiad Alldro 2024 i 2025
• bydd CThEF yn rhoi’r gorau i gynhyrchu’r amcangyfrif dros dro, er budd effeithlonrwydd. Gweler yr Amcangyfrif Dros Dro
• yn ôl yr ymarfer sicrhau data trydydd parti diweddaraf (2025), roedd rhwng 98% a 99% o wybodaeth CThEF ynghylch preswyliaeth yn gywir. Cynhelir yr ymarfer nesaf yn 2027. Gweler y Rheolyddion Allweddol ar gyfer Asesu a Chasglu Treth Incwm ac Atodiad A - Canfyddiadau o’r Ymarfer Sicrhau Data Trydydd Parti
• mae CThEF yn asesu mai risg isel sydd o ddiffyg cydymffurfio â CTIC yn 2025 i 2026 a 2026 i 2027. Gweler Asesu a Lliniaru’r Risg o Ddiffyg Cydymffurfio â CTIC
• fe wnaeth CThEF ail-godi £0.43 miliwn ar Lywodraeth Cymru. Gweler Y Gost o Weinyddu CTIC

Llywodraethiant

Mae CThEF a Llywodraeth Cymru yn goruchwylio CTIC yn cael ei weithredu trwy ddilyn strwythurau llywodraethiant ffurfiol. Mae’r Bwrdd CTIC yn darparu uwch oruchwyliaeth o ran perfformiad, cyflawni, costau, a risgiau allweddol.

Profiad y Trethdalwr

Casgliad

Yn y rhan fwyaf o achosion, mae trethdalwyr Cymreig yn dod ar draws CTIC trwy ddefnyddio gwasanaethau safonol CThEF o ran TWE a Hunanasesiad, a heb sylwi ar fawr o wahaniaeth yn y ffordd y mae CThEF yn rhyngweithio â nhw o’i chymharu â threthdalwyr mewn mannau eraill yn y DU.

Amcan CThEF yw darparu’r un lefel o wasanaeth cwsmeriaid, cymorth a thryloywder i drethdalwyr Cymreig ag a ddarperir i drethdalwyr Treth Incwm eraill, gan sicrhau bod yr arweiniad, y systemau a’r cyfathrebu yn adlewyrchu’r cyfraddau a’r trothwyon Cymreig a oedd yn berthnasol yn 2025 i 2026.

Tystiolaeth

Rhwng mis Ebrill 2025 a mis Gorffennaf 2025, cafwyd 6 galwad i’r llinell ffôn ynghylch treth incwm Cymru ar linell gymorth Trethi Personol CThEF. Mae’r llinell yn rhoi negeseuon cyffredinol wedi’u recordio ynghylch CTIC i gwsmeriaid cyn iddynt siarad ag ymgynghorydd cwsmeriaid CThEF. Ar gyfartaledd, yr amser aros ar gyfer galwadau oedd 09:04 munud.

Roedd CThEF hefyd yn monitro cwynion. Mae CThEF yn olrhain pob cwyn gan gwsmeriaid Treth Incwm Cymru er mwyn sicrhau eu bod yn cael eu prosesu yn unol â thargedau gwasanaethau i gwsmeriaid CThEF. Ni ddaeth unrhyw gwynion i law CThEF gan gwsmeriaid Treth Incwm Cymru ynghylch Cyfraddau Treth Incwm Cymru.

Yn ystod 2025 i 2026, fe wnaeth CThEF adolygu a diweddaru arweiniad CTIC cyn dechrau’r flwyddyn dreth, fel bod yr wybodaeth sydd ar gael i drethdalwyr Cymreig ar GOV.UK yn parhau i fod yn gywir ac yn gymesur â’r wybodaeth sydd ar gael i drethdalwyr yng ngweddill y DU. Yn ogystal, fe wnaeth CThEF ddiweddaru cyfrifianellau, systemau a thablau treth a ddefnyddir wrth weinyddu cyfraddau a throthwyon Cymru, gan gynnwys offer a ddefnyddir gan gyflogwyr a gweithwyr achos cydymffurfio, i gynorthwyo wrth roi cyfraddau Cymru 2025 i 2026 ar waith yn gywir.

Cyfieithwyd dogfennau allweddol i’r Gymraeg gan CThEF hefyd, a chyhoeddwyd y fersiynau Cymraeg a Saesneg ar yr un pryd. Mae hyn yn cynnwys y Cytundeb Lefel Gwasanaeth ac Adroddiad Blynyddol 2025.

Cyfyngiadau

Mae’r dystiolaeth sydd ar gael yn deillio’n bennaf o ddangosyddion gweithredol a gwybodaeth busnes, yn hytrach na mesur annibynnol - o’r dechrau i’r diwedd - o brofiad trethdalwyr Cymreig. O ganlyniad, gall CThEF nodi’r prif bwyntiau cyswllt a’r problemau cyffredin, ond mae sail y dystiolaeth yn gryfach mewn rhai rhannau o daith y cwsmer nag eraill.

Nid yw’r data ynghylch cwynion gan gwsmeriaid yn cynrychioli’r holl gwynion gan gwsmeriaid sy’n dod i law CThEF gan drethdalwyr Cymreig. Mae cwynion Haen 1 yn dod i law, ac mae’r maes busnes yn eu hateb.

Nid yw’r data ynghylch galwadau gan gwsmeriaid yn cynrychioli’r holl alwadau ffôn y mae CThEF yn eu cael gan drethdalwyr Cymreig, oherwydd y gallant ddefnyddio llinellau ffôn gwahanol. Nid yw’r data ynghylch teleffoni datganoledig ar gael am y rhan fwyaf o’r flwyddyn dreth o ganlyniad i newidiadau i’r wybodaeth sy’n cael ei adrodd. Mae’r ffigurau uchod yn seiliedig ar alwadau rhwng mis Ebrill 2025 a mis Gorffennaf 2025.

Gwaith yn y Dyfodol

Bydd CThEF yn parhau i ddefnyddio gwybodaeth o’r adroddiadau gwybodaeth busnes, ac ymgysylltu â Llywodraeth Cymru, i nodi cyfleoedd pellach i wella profiad trethdalwyr Cymreig. Mae hyn yn cynnwys parhau i fireinio’r arweiniad, y cyfathrebu a’r dyluniad gwasanaethau lle mae tystiolaeth yn awgrymu y gallai trethdalwyr Cymreig elwa o wybodaeth gliriach neu brosesau llyfnach.

Sicrwydd

Cyfrifiad Alldro 2024 i 2025

Casgliad

Ar gyfer 2024 i 2025, cyfanswm y Dreth Incwm nad yw’n deillio o Gynilion/Difidendau a gynhyrchwyd gan drethdalwyr Cymreig oedd £7,765 miliwn. Alldro terfynol Cyfraddau Treth Incwm Cymru y gellir ei briodoli i gyllideb Llywodraeth Cymru oedd £3,300 miliwn.

Tystiolaeth

Mae CThEF yn cyfrifo’r alldro gan ddefnyddio’r data gweinyddol sydd ar gael ac yn cyhoeddi datganiad ystadegol llawn. Mae’r adroddiad llawn ar gael yn Ystadegau Alldro Treth Incwm Cymru: 2024 i 2025.

Cyfrifwyd y ffigur alldro gan ddefnyddio data gwirioneddol sydd ar gael o systemau Talu Wrth Ennill a Hunanasesiad CThEF, tua thri mis ar ôl yr adeg brysuraf ar gyfer cyflwyno Ffurflenni Treth Hunanasesiad. Ceir rhagor o fanylion yn Ystadegau Alldro CTIC 2024 i 2025, sy’n cynnwys yr wybodaeth a ddangosir yng nghyfrifon CThEF a dadansoddiadau ychwanegol ar gyfer trethdalwyr Cymreig a threthdalwyr yng ngweddill y DU.

Cyfyngiadau

Amcangyfrifir elfen fach (o dan 5%) o’r ffigur alldro, gan dynnu ar ddata hanesyddol fel patrymau cyflwyno Ffurflenni Treth a gweithgarwch cydymffurfio. Mae hyn yn adlewyrchu cyfaddawdau rhwng prydlondeb a sicrwydd cyllidebol. Bydd angen rhywfaint o amcangyfrif bob amser, oherwydd bod rhai rhwymedigaethau treth yn parhau i gael eu cadarnhau am sawl blwyddyn ar ôl diwedd y flwyddyn dreth.

Gwaith yn y Dyfodol

Bydd ffigur alldro 2025 i 2026 yn cael ei gyhoeddi yn 2027.

Amcangyfrif Dros Dro

Casgliad

Mae CThEF a Llywodraeth Cymru wedi cytuno i roi’r gorau i gynhyrchu’r amcangyfrif dros dro. Mae’r Swyddfa Archwilio Genedlaethol wedi cael gwybod am y penderfyniad hwn.

Tystiolaeth

Yn ystod blynyddoedd blaenorol, cyfrifodd CThEF amcangyfrif dros dro o’r refeniw CTIC a ddisgwylir ar ôl diwedd blwyddyn dreth. Cyhoeddwyd hwn yn yr Adroddiad a Chyfrifon Blynyddol, ond nid oedd yn cyflawni unrhyw ddiben cyllidebol ac fe’i disodlwyd gan ragolwg CTIC y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol. Cynhyrchir hwn gan CThEF drwy ddefnyddio’r un dull, ac fe’i defnyddir yng Nghyllidebau Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU.

Cyfyngiadau

Mae’r amcangyfrif dros dro yn dyblygu’r ymdrech ddadansoddol oherwydd ei fod yn defnyddio’r un fethodoleg â rhagolwg dilynol y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol, a ddefnyddir at ddibenion cyllidebol.

Gwaith yn y Dyfodol

Bydd yr adnoddau dadansoddol a neilltuir fel arfer i’r amcangyfrif dros dro yn cael eu hailgyfeirio at waith blaenoriaeth uchel arall a ariennir gan Lywodraeth Cymru.

Rheolyddion Allweddol ar gyfer Asesu a Chasglu Treth Incwm

Casgliad

Mae gan CThEF lefel uchel o hyder yng nghywirdeb ei gofnodion o ran nodi trethdalwyr a chodau post Cymreig. Mae gwybodaeth CThEF ynghylch preswyliaeth rhwng 98% a 99% yn gywir, mae cofnodion codau post yn dangos lefel uchel o gywirdeb, ac mae gweithgarwch sicrwydd parhaus yn helpu i ddiogelu refeniw ar gyfer Llywodraeth Cymru.

Tystiolaeth

Mae CThEF yn hurio cyflenwr allanol i gynnal ymarfer sicrhau data trydydd parti i asesu cywirdeb ei gofnodion o drethdalwyr Cymreig. Mae’r adroddiad diweddaraf ar gael yn Atodiad A, Ymarfer Sicrhau Data Trydydd Parti 2025 ac mae’n dangos bod gwybodaeth CThEF ynghylch preswyliaeth rhwng 98% a 99% yn gywir.

Mae CThEF hefyd yn cynnal sganiau sicrhau cyfeiriadau i nodi a chywiro problemau ansawdd data o ran codau post, gan gynnwys codau post annilys a chodau post gwag sy’n cynnwys dangosyddion bod cyfeiriadau yng Nghymru. Yn 2025 i 2026, cywirodd CThEF 665 o godau post annilys neu wag yng Nghymru.

Mae CThEF yn cael diweddariadau chwarterol ynghylch codau post gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS). Bydd CThEF yn diweddaru ei brosesau ar gyfer tynnu sylw at breswyliaeth yng Nghymru i adlewyrchu newidiadau, gan gynnwys eiddo newydd sbon ac isrannu eiddo presennol. Yn 2025 i 2026, cafodd CThEF 457 o godau post newydd yng Nghymru, a’u diweddaru, yn seiliedig ar wybodaeth gan yr ONS.

Yn olaf, mae CThEF wedi gosod fflag i adolygu pob symudiad preswyl i mewn i’r codau post sydd ar y ffin rhwng Cymru a Lloegr. Mae CThEF yn adolygu’r symudiadau hyn er mwyn sicrhau bod y dangosydd preswylio cywir wedi’i osod. Adolygwyd 382 o symudiadau ar draws y ffin rhwng Cymru a Lloegr yn 2025 i 2026 ac, o’r rheini, arweiniodd 75 at ddiwygio statws preswylio’r cwsmer.

Cyfyngiadau

Nid oes set ddata bendant o drigolion Cymru i farnu llwyddiant yn ei herbyn, felly mae sicrwydd yn dibynnu ar ymarferion cadarnhaol yn hytrach na dilysu uniongyrchol.

Mae CThEF yn cael data cyfeiriadau o amrywiaeth o ffynonellau, gan gynnwys unigolion, cyflogwyr, ac adrannau eraill y llywodraeth. Mae hyn yn golygu, er bod y rhan fwyaf o gofnodion yn gywir, y bydd angen cywiro lleiafrif bach bob amser.

Gwaith yn y Dyfodol

Bydd yr ymarfer sicrhau data trydydd parti nesaf yn cael ei gynnal yn 2027.

Bydd y sgan sicrhau cyfeiriadau nesaf yn cael ei gwblhau yn 2026 i 2027, a bydd CThEF yn parhau i gael diweddariadau chwarterol ynghylch codau post gan yr ONS yn 2026 i 2027, a’u rhoi ar waith.

Asesu a Lliniaru’r Risg o Ddiffyg Cydymffurfio â CTIC

Casgliad

Mae diffyg cydymffurfio â CTIC yn cyfeirio at unigolion sy’n camddefnyddio eu gwybodaeth ynghylch preswyliaeth yn fwriadol er mwyn osgoi talu CTIC. Gellid cyflawni hyn yn y ffyrdd canlynol:

• unigolyn yn newid y cyfeiriad sydd gan CThEF
• unigolyn â dau gartref, sy’n honni ei fod yn treulio’r rhan fwyaf o’i amser lle mae’r cyfraddau treth yn fwy ffafriol
• unigolyn yn methu â rhoi gwybod i CThEF ei fod wedi symud i gyfeiriad newydd

Mae CThEF yn asesu mai risg isel sydd o ddiffyg cydymffurfio â CTIC.

Tystiolaeth

Mae asesiad CThEF yn cael ei lywio gan y gwahaniaeth rhwng cyfraddau Treth Incwm Cymru a chyfraddau’r DU, a’r dystiolaeth a gasglwyd yn sgil gweithgarwch blaenorol. Mae’n cael ei oruchwylio gan Fwrdd Treth Incwm Cymru.

Yn 2025 i 2026, roedd y CTIC yn cyfateb i gyfraddau’r DU, felly nid oedd yr un set o gyfraddau yn fwy ffafriol a doedd dim cymhelliant dros ddiffyg cydymffurfio â CTIC. Felly, asesodd CThEF mai risg isel sydd o ddiffyg cydymffurfio â CTIC, heb unrhyw dystiolaeth o newid ymddygiad eang. O ystyried bod cyfraddau 2026 i 2027 wedi aros yr un fath, barn gychwynnol CThEF yw y bydd y risg yn parhau i fod yn isel yn 2026 i 2027. Adolygwyd asesiad CThEF gan Fwrdd Treth Incwm Cymru.

Mae gwaith dadansoddol diweddar wedi archwilio ystod o ddangosyddion sy’n berthnasol i’r risg o ran cydymffurfiad, gan gynnwys:

• patrymau mudo i Gymru, ac oddi yno, a all effeithio ar nodi trethdalwyr
• cyflogwyr yn rhoi codau treth ar waith

Nid yw sganiau sicrhau cyfeiriadau CThEF yn dangos unrhyw dystiolaeth bod unigolion sy’n byw yng Nghymru yn camddefnyddio eu cyfeiriadau i honni eu bod yn byw yn rhywle arall. Pe bai hyn yn digwydd ar raddfa sylweddol, byddai CThEF yn debygol o weld cynnydd yn nifer y trethdalwyr Cymreig sy’n dod yn drethdalwyr y DU. Yn yr un modd, mae’r ymarfer sicrhau data trydydd parti yn rhoi hyder i CThEF bod y statws preswylio cywir wedi’i roi ar waith mewn 98% i 99% o achosion. Mae’r 1% i 2% sy’n weddill ddim o reidrwydd yn anghywir, ond heb eu cadarnhau.

Canfu dadansoddiad hydredol CThEF o fudo o fewn y DU fod cynnydd sylweddol o ran mudo net i Gymru yn ystod pandemig COVID-19.

Cyfyngiadau

Nid yw’r dadansoddiad hydredol o fudo yn rhoi gwybodaeth benodol o ran diffyg cydymffurfio. Fodd bynnag, mae’n rhoi gwybodaeth ddefnyddiol o ran y cymhelliant posibl i drethdalwyr newid eu hymddygiad mewn ymateb i gyfraddau treth gwahanol. Mae hyn yn berthnasol i’n dealltwriaeth o’r risg o ddiffyg cydymffurfio â CTIC.

Ni all CThEF ddod i gasgliadau yn sgil y dadansoddiad hydredol o fudo, oherwydd bod lefel y mudo heb ddatganoli Treth Incwm yn anhysbys.

Yn ogystal, mae’n bosibl na fydd nifer fach o achosion o ddiffyg cydymffurfio â CTIC yn cael eu nodi. A byddai unrhyw weithgarwch sydd wedi’i gynllunio i ddod o hyd i achosion o’r fath yn annhebygol o fod yn gost-effeithiol, hyd yn oed pe bai’n casglu treth.

Gwaith yn y Dyfodol

Yn 2026 i 2027, bydd CThEF yn parhau i fonitro CTIC, ac yn dal i adolygu ei asesiad o’r risg o ddiffyg cydymffurfio â CTIC. A hynny trwy ddilyn ei drefniadau llywodraethiant sydd wedi’u hen sefydlu. Bydd CThEF hefyd yn parhau â’i waith dadansoddol ar batrymau ymfudo, achosion preswylio cymhleth, problemau o ran y defnydd o godau gan gyflogwyr, a dangosyddion ymddygiadol ehangach.

Y Gost o Weinyddu CTIC

Casgliad

Yn 2025 i 2026, ail-gododd CThEF £0.43 miliwn ar Lywodraeth Cymru am y gost ychwanegol net yr aed iddi yn gyfan gwbl ac o anghenraid yn sgil gweithredu a gweinyddu CTIC. Mae gan CThEF broses gadarn ar waith i nodi costau gweinyddu CTIC yn gywir.

Tystiolaeth

Mae CThEF yn rhoi adroddiad i Lywodraeth Cymru bob mis, sy’n amlinellu’r costau chwarterol i’w hail-godi. Unwaith bod y Bwrdd CTIC yn fodlon bod y costau’n gywir, mae CThEF yn paratoi anfoneb, wedi’i hategu gan dystiolaeth sy’n caniatáu i Lywodraeth Cymru sicrhau cywirdeb y costau sydd i’w hail-godi. Mae rhagor o fanylion wedi’u nodi yn y Fframwaith o Gostau y Gellir eu Hail-godi, sydd wedi’i atodi i’r Cytundeb Lefel Gwasanaeth.

Chwarter	Costau Gweithredu a Chostau Rhedeg a Ail-godwyd yn 2025 i 2026 (£ miliwn)
Chwarter 1	£0.08
Chwarter 2	£0.13
Chwarter 3	£0.13
Chwarter 4	£0.09
Blwyddyn gyflawn	£0.43

Cost (£ miliwn)	2021-22	2022-23	2023-24	2024 i 2025	2025 i 2026
Costau Rhedeg	£0.44	£0.42	£0.43	£0.38	£0.43
Cyfanswm y gost	£0.44	£0.42	£0.43	£0.38	£0.43

Cyfyngiadau

Dylid bod yn bwyllog wrth gymharu’r ffigurau ar gyfer gwahanol flynyddoedd.

Gwaith yn y Dyfodol

Bydd CThEF yn parhau i baratoi adroddiadau costau misol, sicrhau bod y Bwrdd CTIC yn goruchwylio’r costau y gellir eu hail-godi, a chynorthwyo Llywodraeth Cymru trwy ddarparu tystiolaeth er mwyn sicrhau y gellir ail-godi costau yn y dyfodol.

Mynegai Mapio’r CLG

Mae’r mynegai hwn yn mapio’r prif gyfrifoldebau a’r gofynion o ran perfformiad a nodir yn y Cytundeb Lefel Gwasanaeth ar gyfer gweithredu CTIC gan CThEF, fel y disgrifir ar GOV.UK, i adrannau’r adroddiad hwn a’r atodiadau lle darperir tystiolaeth ategol.

Gofynion o ran y Cytundeb Lefel Gwasanaeth (CLG)	Yr hyn a ddisgwylir i CThEF ei wneud	Tystiolaeth yn yr Adroddiad hwn a’r Atodiadau
Rheolyddion o ran nodi trethdalwyr a phreswyliaeth	Dylai CThEF weithredu prosesau a rheolyddion sy’n cynorthwyo wrth nodi trethdalwyr Cymreig yn gywir ac wrth roi’r statws preswylio ar waith yn gywir.	Rheolyddion Allweddol ar gyfer Asesu a Chasglu Treth Incwm; Atodiad A; Atodiad B.
Casglu a rheoli refeniw CTIC	Mae CThEF yn parhau’n gyfrifol am gasglu a rheoli refeniw CTIC, a rhaid iddo ddarparu tystiolaeth o’r symiau cywir a ddygwyd i gyfrif.	Negeseuon Allweddol; Cyfrifiad Alldro 2024 i 2025; Rheolyddion Allweddol ar gyfer Asesu a Chasglu Treth Incwm.
Ansawdd y gwasanaeth i drethdalwyr Cymreig	Dylai CThEF roi gwasanaeth o ansawdd cyson i drethdalwyr Cymreig, sy’n gyfwerth â’r hyn a roddir i drethdalwyr mewn mannau eraill yn y DU.	Cyfradd Treth Incwm Cymru - ar Gip; Yr hyn sydd wedi Newid yn 2025 i 2026; Negeseuon Allweddol; Profiad y Trethdalwr.
Data a dadansoddiadau at ddibenion llunio rhagolygon, polisïau a chyllidebau	Mae angen digon o ddata a dadansoddiadau gan CThEF ar Lywodraeth Cymru i roi cymorth wrth lunio rhagolygon, datblygu polisïau, pennu cyfraddau a pharatoi cyllidebau, ac i reoli amrywiad yn y rhagolygon.	Cyfradd Treth Incwm Cymru - ar Gip; Yr hyn sydd wedi Newid yn 2025 i 2026; Cyfrifiad Alldro 2024 i 2025; Amcangyfrif Dros Dro; Atodiad C.
Rheoli’r risg o ran cydymffurfiad	Dylai CThEF asesu a rheoli’r risg o ddiffyg cydymffurfio â CTIC a chadw’r risg dan adolygiad.	Negeseuon Allweddol: Asesu a Lliniaru’r Risg o Ddiffyg Cydymffurfio â CTIC; Atodiad B.
Adroddiadau blynyddol a thryloywder	Dylai CThEF ddarparu tystiolaeth ei fod yn gweithredu CTIC yn effeithlon ac yn effeithiol ac yn darparu’r gwasanaethau y cytunwyd arnynt.	Cyfradd Treth Incwm Cymru - ar Gip; Profiad y Trethdalwr; Atodiad.
Gweithredu TWE, Hunanasesiad a systemau ategol	Dylai CThEF gynnal y systemau, prosesau, codau treth, arweiniad a’r trefniadau gweithredol sydd eu hangen i weinyddu CTIC o fewn system dreth y DU.	Yr hyn sydd wedi Newid yn 2025 i 2026; Profiad y Trethdalwr; Rheolyddion Allweddol ar gyfer Asesu a Chasglu Treth Incwm.
Llywodraethiant, monitro a chydweithio	Dylai CThEF a Llywodraeth Cymru gynnal trefniadau llywodraethiant, monitro ac adrodd er mwyn goruchwylio CTIC yn cael ei weithredu.	Cyfradd Treth Incwm Cymru - ar Gip; Llywodraethiant; Asesu a Lliniaru’r Risg o Ddiffyg Cydymffurfio â CTIC; Y Gost o Weinyddu CTIC.
Costau y gellir eu hail-godi a gwerth am arian	Rhaid i Lywodraeth Cymru dalu’r costau ychwanegol net a ysgwyddir gan CThEF, a dylai CThEF ddarparu tystiolaeth o’r costau hynny mewn modd teg a chywir.	Y Gost o Weinyddu CTIC
Gwelliant parhaus	Mae CThEF wedi ymrwymo i welliant parhaus yn y ffordd y mae’n gweithredu CTIC, pan fo gwelliannau’n bosibl ac yn gost-effeithiol.	Yr hyn sydd wedi Newid yn 2025 i 2026; Profiad y Trethdalwr; Is-adrannau Gwaith yn y Dyfodol ar draws Sicrwydd.

Atodiad A: Canfyddiadau o’r Ymarfer Sicrhau Data Trydydd Parti

Tabl 1a: Cofnodion GB Group heb eu paru wedi’u tynnu gan KAI

Cofnodion GB Group heb eu paru	Nifer wedi’i thynnu gan KAI
Dyblyg	2,622
Wedi marw	1,788
O dan 18	66,117
Preswylio dramor	7,463

Sylwer: Lle mae ‘cyfanswm wedi’i addasu’ yn cyfeirio at nifer gychwynnol yr unigolion Cymreig sydd â chofnodion dyblyg, unigolion sydd wedi marw, y rhai o dan 18 oed a’r rhai sy’n byw dramor wedi’u tynnu, sef 3,020,983 yn yr achos hwn.

Tabl 1b: Cofnodion GB Group heb eu paru sydd wedi’u paru gan KAI

Cofnodion GB Group heb eu paru	Nifer wedi’i pharu gan KAI
Wedi’u paru â Chymru	581,438
Wedi’u paru â gwDU	9,022
Heb eu paru	106,425

Sylwer: Lle mae ‘cyfanswm wedi’i addasu’ yn cyfeirio at nifer gychwynnol yr unigolion Cymreig sydd â chofnodion dyblyg, unigolion sydd wedi marw, y rhai o dan 18 oed a’r rhai sy’n byw dramor wedi’u tynnu, sef 3,020,983 yn yr achos hwn.

Tabl 1c: Cyfansymiau cofnodion GB Group heb eu paru wedi’u paru gan GBG a KAI a chyfansymiau’r ganran wedi’u haddasu

Cofnodion GB Group heb eu paru	Cyfanswm wedi’i baru gan GBG a KAI	cyfanswm y % wedi’i addasu
Wedi’u paru â Chymru	2,901,183	96.03%
Wedi’u paru â gwDU	13,375	0.44%
Heb eu paru	106,425	3.52%

Sylwer: Lle mae ‘cyfanswm wedi’i addasu’ yn cyfeirio at nifer gychwynnol yr unigolion Cymreig sydd â chofnodion dyblyg, unigolion sydd wedi marw, y rhai o dan 18 oed a’r rhai sy’n byw dramor wedi’u tynnu, sef 3,020,983 yn yr achos hwn.

Methodoleg

Anfonodd KAI tua 91 miliwn o gofnodion at GB Group o’r Fframwaith Adnabod Dinasyddion (Citizen Identification Framework - CID), fel rhan o sicrhau data cyfeiriadau CThEF.

Er mwyn sicrhau data cyfeiriadau CThEF, cynhaliodd GB Group ymarfer paru o gofnodion y CID yn erbyn ffynonellau data trydydd parti, e.e. y gofrestr etholiadol a chofnodion credyd.

Ar ôl cwblhau’r ymarfer hwn, anfonodd GB Group adroddiadau i KAI yn amlinellu nifer y cofnodion oedd wedi’u paru’n llwyddiannus â gwlad, nifer y cofnodion o gyfeiriadau gwrthgyferbyniol (yn ôl gwlad) a nifer y cofnodion sydd heb eu paru ag unrhyw gyfeiriad yn ôl y data trydydd parti.

Ochr yn ochr â’r adroddiad hwn, anfonodd GB Group restr o rifau YG (Yswiriant Gwladol) a TRNau (Cyfeirnodau Dros Dro)^{[troednodyn 1]} i KAI, nad oeddent yn cyd-fynd â ffynhonnell trydydd parti.

Mae KAI yn ceisio cadarnhau’r cofnodion hyn a dod o hyd i’r wybodaeth ddiweddaraf am eu cyfeiriad/gwlad yn nata CThEF. Gwneir hyn drwy wneud y canlynol:

• tynnu rhifau YG a TRNau dyblyg o’r rhestr gychwynnol
• paru’r cofnodion â nifer o systemau CThEF, h.y. CESA/NPS ac RTI i nodi: unigolion sydd wedi marw, unigolion o dan 18 oed (ar yr adeg y cynhaliwyd ymarfer paru GB Group) ac unigolion sy’n preswylio dramor
• tynnu cofnodion sy’n cael eu nodi fel pobl sydd wedi marw, o dan 18 oed neu’n preswylio dramor oddi ar y rhestr gychwynnol o achosion heb eu paru
• mae’r cofnodion sy’n weddill ac sy’n paru â systemau CThEF yn cael eu dyrannu i ranbarth/gwlad yn seiliedig ar god post dilys a’r rhanbarth GOR/ITL2 gyfatebol sy’n gysylltiedig â’r cod post. Gwneir hyn drwy baru codau post, sydd wedi’u hechdynnu, â thabl chwilio cod post ar gyfer Codau GOR a dyrannu rhanbarth Cyfundrefn Treth Incwm gyfatebol yn seiliedig ar lythyren gyntaf y newidyn hwn

Canlyniadau — Ymarfer Paru GB Group

O’r 3,098,973 o’r cofnodion yng Nghymru:

• cafodd 2,319,745 (74.86%) o gofnodion eu paru â chyfeiriad yng Nghymru a oedd â chyfeiriad yng Nghymru yn ôl y CID
• roedd 4,353 (0.14%) o gofnodion wedi’u paru â chyfeiriad yng ngweddill y DU ond roedd ganddynt gyfeiriad yng Nghymru yn ôl y CID
• roedd 774,875 (25.00%) o’r cofnodion yng Nghymru heb eu paru ag unrhyw gyfeiriad

Ar gyfer y 4,353 o achosion a barwyd â chyfeiriad yng ngweddill y DU, anfonwyd llythyr at yr unigolyn yn gofyn iddo ddiweddaru data ei gyfeiriad.

Daeth GB Group hefyd o hyd i 5,502 o gofnodion yn y data CID oedd â chyfeiriad yng ngweddill y DU ond a oedd yn paru â chyfeiriad yng Nghymru yn ôl y data trydydd parti - anfonwyd llythyr at yr unigolion hyn hefyd yn gofyn iddynt ddiweddaru eu cyfeiriad. At ddiben yr ymarfer hwn, rydym wedi trin yr achosion hyn fel preswyliaeth yng Nghymru.

Canlyniadau — Ymarfer Paru KAI

Fel yr amlinellwyd, gwnaeth KAI baru 774,875 o’r cofnodion oedd heb eu cadarnhau â systemau CThEF a hefyd:

• tynnu 2,622 o rifau YG/TRNau dyblyg o’r rhestr gychwynnol
• tynnu 66,117 o gofnodion lle’r oedd yr unigolyn o dan 18 oed pan gynhaliwyd yr ymarfer sicrwydd:
  • o’r unigolion hyn: roedd 39 o dan 16 oed, roedd 32,443 yn 16 oed, ac roedd 33,635 yn 17 oed
• tynnu 7,463 o gofnodion lle nodwyd bod yr unigolyn yn preswylio dramor
• tynnu 1,788 o gofnodion lle nodwyd bod yr unigolyn wedi marw
• nodi 581,438 o gofnodion lle’r oedd Cod GOR Cymreig gan yr unigolyn (83.43% o’r rhestr gychwynnol o achosion heb eu paru, wedi’i haddasu - 696,885)
• nodi 9,022 o gofnodion lle’r oedd Cod GOR gweddill y DU gan yr unigolyn
• nid oeddem yn gallu cadarnhau 106,425 o gofnodion. O’r rhain:
  • roedd 102,837 (96.63%) yn TRNau, sef 3.40% o’r rhestr wedi’i haddasu o 3,020,983 o’r cofnodion a anfonwyd at GB Group (ac eithrio achosion dyblyg, unigolion wedi marw, pobl o dan 18 oed ac achosion tramor)
  • roedd 3,588 (3.37%) yn rhifau YG, a does dim gwybodaeth am y cod post yn gysylltiedig â 2,863 ohonynt. Mae gan 720 arall godau post annilys, ac felly nid oeddem yn gallu cael cod GOR

Gweler tabl 1 am ragor o fanylion.

Casgliad

Ar ôl cwblhau cydrannau KAI a Group GB o’r ymarfer paru trydydd parti hwn, dangosir bod statws trethdalwyr CThEF yn gywir mewn 96.03% o achosion (pan fydd achosion dyblyg, unigolion sydd wedi marw, ac achosion tramor wedi’u heithrio). Fodd bynnag, wrth ystyried achosion a barwyd, cafodd 2,901,183 allan o 2,914,558 o achosion eu paru fel rhai Cymreig (99.54% o’r cyfanswm hwn wedi’i addasu).

Felly, ar draws y ddau gam, dim ond 0.46% o’r cofnodion hyn a nodwyd fel rhai sy’n preswylio yng ngweddill y DU pan roddodd CID gyfeiriad yng Nghymru. A dim ond 106,425 (3.43%) o’r rhestr gychwynnol yn CID sy’n parhau i fod heb eu cadarnhau, ac mae’r rhan fwyaf (96.63%) o’r rhain yn TRNau.

Wrth ystyried y ffigur hwn yng nghyd-destun cywirdeb cyffredinol y trethdalwyr Cymreig mae CThEF yn eu nodi, mae’n bwysig cofio nad yw’r boblogaeth hon yn cyfateb i drethdalwyr Cymreig gweithredol gwahanol mewn unrhyw flwyddyn benodol. Mae’n cynrychioli cofnodion (yn hytrach nag unigolion) a gedwir yn nata CID CThEF, a allai fod yn gyfrifon hanesyddol sydd ddim bellach yn weithredol; neu TRNau a oedd yn perthyn i unigolion sydd wedi cael rhif YG wedi hynny. Felly, nid yw statws trethdalwr heb ei gadarnhau yn golygu statws trethdalwr anghywir. Felly, rydym yn hyderus y bydd cyfran yr achosion Cymreig a nodwyd yn gywir yn CID CThEF yn debygol o fod tua 98%-99% pan fyddwn ond yn ystyried cofnodion sy’n weithredol ar hyn o bryd yn y systemau Hunanasesiad neu RTI. Mae’r achosion heb eu cadarnhau yn debygol o gael eu hachosi gan gyfrifon sydd wedi dod i ben neu gyfrifon anweithredol, sy’n esbonio pam nad yw KAI wedi gallu dod o hyd iddynt yn y data Hunanasesiad nac RTI. Efallai y bydd rhai achosion hefyd lle bo gwybodaeth am y cod post wedi’i mewnbynnu’n anghywir, neu lle bo cod post sydd wedi dod i ben wedi’i fewnbynnu, sy’n golygu nad oes modd dyrannu Cod GOR i’r cofnod. Felly, does dim risg i CTIC o fethu â chadarnhau’r cofnodion hyn fel rhai Cymreig, gan na fydd rhwymedigaeth Treth Incwm arnynt.

Mae hyn yn rhoi hyder y bydd CThEF wedi nodi’n gywir bod tua 99% o’r trethdalwyr Cymreig sy’n weithredol ar hyn o bryd, o’n data CID, yn byw yng Nghymru.

B: Codau Treth Incwm Cymru a’r Alban

Cefndir

Comisiynwyd Tîm Ansawdd Data y Prif Swyddog Data gan y cyfarwyddiaethau Rhagoriaeth Weithredol a Pholisi i lunio adroddiad Power BI er mwyn rhoi gwybodaeth am godau Treth Incwm Cymru (‘C’) a’r Alban (‘S’).

Prif amcanion yr adroddiad oedd cadarnhau’r canlynol:

1. Maint y Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon sydd ddim yn gweithredu’r codau ‘C’ neu ‘S’ yn gywir. Hynny yw, a yw’r gwall yn cael ei wneud yn bennaf gan Gyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau neu Drydydd Partïon bach, canolig neu fawr?
2. Ym mha sectorau y mae’r Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon hyn sydd ddim yn gweithredu’r codau ‘C’ neu ‘S’ yn gywir?
3. Ai’r un Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon sydd, dros y blynyddoedd, yn defnyddio codau ‘C’ neu ‘S’ ar gam?
4. A yw’r gwall cod ‘C’ neu ‘S’ yn effeithio ar drethdalwyr cyfradd uwch neu drethdalwyr cyfradd is?
5. Beth yw enw a fersiwn y cynhyrchion meddalwedd sy’n cael eu defnyddio, a pha rai sy’n achosi’r nifer fwyaf o anghysondebau?

Yn sgil dadansoddi’r data, ychwanegwyd amcanion pellach, sef cadarnhau’r canlynol:

1. Y Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon sydd â chyflogeion Dim Atebolrwydd Net (NNL) ac sydd ddim yn gweithredu’r codau ‘C’ neu ‘S’ yn gywir.
2. Cyflogaethau yr anfonwyd cod P6/P9 ar eu cyfer yn ystod y 60 diwrnod diwethaf, a’r Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon cysylltiedig, meintiau busnes a chynhyrchion sydd ddim yn gweithredu’r codau ‘C’ neu ‘S’ yn gywir.

Mae’r System Yswiriant Gwladol a TWE (National Insurance and PAYE System - NPS) yn cael ei hystyried yn brif ffynhonnell data dinasyddion ar gyfer CThEF. Felly, wrth edrych ar anghysondebau yn yr adroddiad hwn, bydd y ffocws ar achosion lle mae NPS yn dangos bod y gyflogaeth/taliad ar god treth incwm Cymru neu’r Alban, ond lle nad yw’r system Gwybodaeth Amser Real (Real Time Information - RTI) yn dangos bod cod Cymru neu’r Alban ar waith.

Defnyddiwyd Blynyddoedd Ariannol 2023, 2024, 2025, 2026 a’r flwyddyn hyd yma (Year To Date - YTD), 2027 (6 Ebrill i 6 Awst) ar gyfer y dadansoddiad hwn. Yn yr adroddiad hwn, wrth edrych ar sefyllfaoedd penodol, bydd y delweddau’n ymwneud â’r flwyddyn hyd yma (YTD) 2027.

Lefel y Taliad

Er mwyn pennu maint y broblem i ddechrau, cadwyd y data ar lefel y taliad, sy’n golygu ei fod yn dangos y cod treth bob tro yr oedd rhywun yn cael ei dalu. Er enghraifft, os yw rhywun yn gweithio i ddau gwmni ac yn cael ei dalu’n fisol, bydd yn ymddangos 24 gwaith mewn data sy’n cwmpasu blwyddyn ariannol gyfan.

Dewiswyd y safbwynt hwn oherwydd y gallai fod gan gyflogai’r cod treth anghywir am ran o’r flwyddyn, a’r cod treth cywir am weddill y flwyddyn. Er enghraifft, gallai rhywun sy’n cael ei dalu’n fisol gael 11 taliad ar y cod treth cywir, ac 1 mis ar y cod treth anghywir. Dangosir y canlyniadau ar gyfer pob blwyddyn ariannol yn Ffigur 1 a Ffigur 2.

Ffigur 1: Tabl sy’n dangos dadansoddiad o nifer y taliadau ar draws y Blynyddoedd Treth a’r statws paru cysylltiedig

Statws Paru	2023	2024	2025	2026	2027
Dim un o’r Ddau God Treth yn Bresennol	689,461,409	690,523,874	687,341,303	579,449,781	233,461,200
NPS yr Alban / RTI Ddim	2,165,544	2,156,162	2,019,521	1,441,533	542,889
NPS Cymru / RTI Ddim	2,101,090	2,057,998	2,006,752	1,431,654	540,820
RTI yr Alban / NPS Cymru	2,594	2,761	2,874	1,463	598
RTI yr Alban / NPS Ddim	240,512	213,774	208,823	136,454	60,308
RTI Cymru / NPS yr Alban	2,633	2,627	3,116	1,573	608
RTI Cymru / NPS Ddim	159,823	145,115	139,894	78,419	32,052
Cod Treth yr Alban – Wedi’u Paru	64,233,458	64,648,900	64,619,770	54,435,035	22,265,320
Cod Treth Cymru – Wedi’u Paru	34,428,692	34,484,882	34,244,918	29,348,145	11,811,578
Cyfanswm	792,795,755	794,236,093	790,586,971	666,324,057	268,715,373

Sylwer: Ni ddefnyddiwyd 2027 YTD (6 Ebrill – 6 Awst 2026) na’r categori “Dim un o’r Ddau God Treth yn Bresennol” yng ngweddill delweddau’r adroddiad. Am ddiffiniad pob statws paru, gweler y diffiniadau

Ffigur 2: Dadansoddiad o nifer y taliadau ar draws y Blynyddoedd Treth a’r statws paru cysylltiedig (nodyn)

Statws paru	Nifer y taliadau 2023 (miliynau)	Nifer y taliadau 2024 (miliynau)	Nifer y taliadau 2025 (miliynau)	Nifer y taliadau 2026 (miliynau)	Nifer y taliadau 2027 (miliynau)
Paru Cod Treth yr Alban	64	65	65	63	22
Paru Cod Treth Cymru	34	34	34	34	12
NPS yr Alban/Dim RTI	2	2	2	2	1
NPS Cymru/Dim RTI	2	2	2	2	1
RTI yr Alban/Dim NPS	0	0	0	0	0
RTI Cymru/Dim NPS	0	0	0	0	0
RTI Cymru/NPS yr Alban	0	0	0	0	0
RTI yr Alban/NPS Cymru	0	0	0	0	0

Nodyn: 2027 hyd yma (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026). I gael diffiniad o statws pob gêm, gweler diffiniadau.

Lefel y Gyflogaeth

Wrth edrych ar rif Yswiriant Gwladol neu Gyfeirnod Dros Dro unigolyn, cyfeiriwn at hwn fel lefel y gyflogaeth. Ni allwn dybio mai dim ond un gyflogaeth sydd gan unigolyn, felly rydym yn cyfuno’r rhif YG/TRN â rhif dilyniant cyflogaeth, sy’n dangos trefn cyflogaethau unigolyn, er mwyn cynrychioli ei gyflogaeth (au).

Ar gyfer y dadansoddiad hwn, edrychwyd ar y gyflogaeth ar sail ei daliad diweddaraf - dyma’r tro diwethaf y cafodd yr unigolyn ei dalu. Ar gyfer 2027, echdynnwyd y data ar 19 Awst, felly defnyddiwyd y taliadau diweddaraf ar neu cyn 19 Awst.

Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon

Rhannwyd Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon yn ôl maint y busnes. Diffiniwyd meintiau busnes at ddiben y dadansoddiad hwn gan ddefnyddio diffiniadau’r Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol, ac fe’u nodir yn Nhabl 1.

Term	Disgrifiad
Busnes mawr	Busnes sydd â 250 o gyflogeion neu fwy.
Busnes o faint canolig	Busnes sydd â 50 i 249 o gyflogeion.
Busnes bach	Busnes sydd â 10 i 49 o gyflogeion.
Microfusnes	Busnes sydd â 1 i 9 o gyflogeion.

Yn 2027, dangosir nifer y Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon yn Ffigur 3. Lle na ellid pennu maint busnes Cyflogwr, Gweinyddwr Pensiynau neu Drydydd Parti, cynrychiolir hyn gan gell wag.

Mae busnesau mawr yn cynrychioli 74.91% o’r Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon sy’n gweinyddu codau treth Cymru a’r Alban.

Ffigur 3: Rhaniad canrannol yn ôl maint busnes cyflogwyr, gweinyddwyr pensiwn a thrydydd partïon sy’n gweinyddu codau treth yr Alban/Cymru ar gyfer y cyfnod hyd at y dyddiad hwn yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Maint y busnes	Canran
Busnes mawr	74.91%
Busnes canolig	8.73%
Busnes bach	9.05%
Microfusnes	7.31%

Ar gyfer y categori paru NPS yr Alban / RTI Ddim, a ddangosir yn Ffigur 4, microfusnesau sy’n cynrychioli’r nifer fwyaf o anghysondebau, sef 33.14, a busnesau mawr sy’n cynrychioli’r nifer nesaf, sef 29.89%. Ar gyfer y categori paru NPS Cymru / RTI Ddim, a ddangosir yn Ffigur 5, microfusnesau sy’n cynrychioli’r nifer fwyaf o anghysondebau, sef 34.85%, a busnesau mawr sy’n cynrychioli’r nifer nesaf, sef 26.9%.

Ffigur 4: Rhaniad canrannol yn ôl maint busnes cyflogwyr, gweinyddwyr pensiwn a thrydydd partïon sy’n dangos NPS fel cod incwm yr Alban, ac nad yw’r RTI ar gyfer y cyfnod o ddechrau’r flwyddyn hyd at ddyddiad penodol yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Maint y busnes	Canran
Busnes mawr	24.6%
Busnes canolig	12.36%
Busnes bach	29.89%
Microfusnes	33.14%

Ffigur 5: Rhaniad canrannol yn ôl maint busnes cyflogwyr, gweinyddwyr pensiwn a thrydydd partïon a ddangosodd NPS fel cod incwm Cymreig, lle nad yw’r data RTI ar gyfer y cyfnod hyd at y dyddiad presennol (YTD) yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Maint y busnes	Canran
Busnes mawr	26.90%
Busnes canolig ei faint	14.01%
Busnes bach	24.21%
Micro-fusnes	34.85%

Sectorau

Defnyddiwyd Dosbarthiad Diwydiannol Safonol y DU o Weithgareddau Economaidd, o ddata’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, yn y dadansoddiad hwn. Nodwyd 19 o sectorau sy’n defnyddio codau treth incwm Cymru a’r Alban, ac yn ystod y dadansoddiad roedd nifer o gynlluniau na ellid eu paru - cynrychiolir y rhain gan gelloedd gwag neu’r nodyn “dim sector wedi’i ganfod”. Dangosir diffiniadau’r sectorau a’u llythrennau cysylltiedig yn Nhabl 2, a dangosir rhaniad y sectorau sy’n gweinyddu codau treth Cymru a’r Alban yn Ffigur 6.

Tabl 2: Diffiniadau ar gyfer sectorau a’r llythrennau cysylltiedig â nhw

Disgrifiad	Sector
Amaeth, Coedwigaeth a Physgota	A
Mwyngloddio a Chwarelu	B
Gweithgynhyrchu	C
Cyflenwi Trydan, Nwy, Ager ac Aerdymheru	D
Cyflenwi Dŵr; Carthffosiaeth, Rheoli Gwastraff a Gweithgareddau Adfer	E
Adeiladu	F
Masnach Gyfanwerthu a Manwerthu; Atgyweirio Ceir a Beiciau Modur	G
Cludo a Storio	H
Gweithgareddau mewn perthynas â Gwasanaethau Llety a Bwyd	I
Gwybodaeth a Chyfathrebu	J
Gweithgareddau Ariannol ac Yswiriant	K
Gweithgareddau Eiddo Diriaethol	L
Gweithgareddau Technegol, Gwyddonol a Phroffesiynol	M
Gweithgareddau mewn perthynas â Gwasanaethau Cymorth a Gweinyddol	N
Gweinyddiaeth Gyhoeddus ac Amddiffyn; Nawdd Cymdeithasol Gorfodol	O
Addysg	P
Gweithgareddau mewn perthynas ag Iechyd Dynol a Gwaith Cymdeithasol	Q
Celfyddydau, Adloniant a Hamdden	R
Nid yw’r hen SIC a ddefnyddiwyd fel dalfan ar gyfer gweithgareddau amhenodol bellach yn arfer safonol.	Z

Ffigur 6: Rhaniad canrannol o sectorau sy’n gweinyddu codau treth yr Alban/Cymru ar gyfer y cyfnod hyd at ddyddiad penodol yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Sector	Cyfanswm nifer y swyddi
Gwag	2,330,910
Dim Sector wedi’i Ganfod	845,271
Gweithgareddau Ariannol ac Yswiriant	731,022
Gweithgareddau Proffesiynol, Gwyddonol a Thechnegol	571,334
Gweithgareddau Gwasanaethau Gweinyddol a Chymorth	552,634
Masnach Cyfanwerthu a Manwerthu; Atgyweirio Cerbydau Modur a Beiciau Modur	460,316
Gweithgareddau Eiddo Tiriog	267,537
Cyflenwi Trydan, Nwy, Stêm ac Aerdymheru	254,381
Celfyddydau, Adloniant a Hamdden	231,639
Cludiant a Storio	172,326
Gweinyddiaeth Gyhoeddus ac Amddiffyn; Nawdd Cymdeithasol Gorfodol	149,028
Gweithgareddau Llety a Gwasanaethau Bwyd	130,908
Adeiladu	126,860
Gwybodaeth a Chyfathrebu	104,294
Cyflenwi Dŵr; Carthffosiaeth, Rheoli Gwastraff a Gweithgareddau Adfer	37,803
Amaethyddiaeth, Coedwigaeth a Physgota	26,184
Addysg	12,810
Gweithgynhyrchu	11,783
Mwyngloddio a Chwarela	3,259
Cod SIC hŷn a ddefnyddiwyd fel lle-ddaliwr ar gyfer gweithgareddau heb eu nodi; nid yw hyn yn arfer safonol mwyach	2,066
Gweithgareddau Iechyd Dynol a Gwaith Cymdeithasol	204

Y rhai na chawsant eu pennu i sector oedd yn cyfrif am y nifer fwyaf o anghysondebau ar gyfer NPS Cymru ac NPS yr Alban. Y sector Gweithgareddau Ariannol ac Yswiriant, Sector K, oedd yn cyfrif am yr ail nifer fwyaf o anghysondebau ar gyfer NPS Cymru ac NPS yr Alban. Dangosir hyn yn Ffigurau 7 ac 8.

Ffigur 7: Rhaniad canrannol o sectorau sy’n dangos cyflogaeth fel cod incwm NPS yr Alban ac nad yw’r RTI ar gyfer y cyfnod hyd at y dyddiad presennol (YTD) yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Sector	Cyfanswm nifer y cyflogaethau
Dim sector wedi’i ganfod	43,194
Gweithgareddau Ariannol ac Yswiriant	15,435
Gwag	13,998
Masnach Gyfanwerthu a Manwerthu; Atgyweirio Cerbydau Modur a Beiciau Modur	7,341
Cludiant a Storio	3,828
Gweithgareddau Gwasanaethau Gweinyddol a Chymorth	3,362
Gweinyddiaeth Gyhoeddus ac Amddiffyn; Nawdd Cymdeithasol Gorfodol	3,272
Gweithgareddau Proffesiynol, Gwyddonol a Thechnegol	2,525
Cyflenwi Trydan, Nwy, Stêm ac Aerdymheru	2,135
Adeiladu	1,487
Celfyddydau, Adloniant a Hamdden	1,342
Gweithgareddau Llety a Gwasanaethau Bwyd	1,168
Amaethyddiaeth, Coedwigaeth a Physgota	991
Gweithgareddau Eiddo Tiriog	862
Cod SIC hŷn a ddefnyddiwyd fel lle-ddaliwr ar gyfer gweithgareddau heb eu nodi; nid yw hyn yn arfer safonol mwyach	564
Gwybodaeth a Chyfathrebu	385
Addysg	338
Gweithgynhyrchu	78
Cyflenwi Dŵr; Carthffosiaeth, Rheoli Gwastraff a Gweithgareddau Adfer	56
Mwyngloddio a Chwarela	43
Gweithgareddau Iechyd Dynol a Gwaith Cymdeithasol	5

Ffigur 8: Rhaniad canrannol o sectorau sy’n dangos cyflogaeth fel cod incwm Cymreig NPS ac nad yw’r RTI ar gyfer y cyfnod hyd at ddyddiad (YTD) yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Sector	Cyfanswm nifer y swyddi
Dim sector wedi’i ganfod	40,632
Gweithgareddau Ariannol ac Yswiriant	15,017
Gwag	10,174
Masnach Gyfanwerthu a Manwerthu; Atgyweirio Cerbydau Modur a Beiciau Modur	4,685
Cludiant a Storio	4,153
Gweithgareddau Gwasanaethau Gweinyddol a Chymorth	3,973
Cyflenwi Trydan, Nwy, Stêm ac Aerdymheru	3,693
Gweinyddiaeth Gyhoeddus ac Amddiffyn; Nawdd Cymdeithasol Gorfodol	3,133
Gweithgareddau Proffesiynol, Gwyddonol a Thechnegol	3,048
Adeiladu	2,096
Gweithgareddau Eiddo Tiriog	1,807
Gweithgareddau Llety a Gwasanaethau Bwyd	1,389
Celfyddydau, Adloniant a Hamdden	947
Amaethyddiaeth, Coedwigaeth a Physgota	564
Gwybodaeth a Chyfathrebu	474
Addysg	441
Cyflenwi Dŵr; Carthffosiaeth, Rheoli Gwastraff a Gweithgareddau Adfer	83
Gweithgynhyrchu	35
Mwyngloddio a Chwarela	9
Cod SIC hŷn a ddefnyddiwyd fel lle-ddaliwr ar gyfer gweithgareddau heb eu nodi; nid yw hyn yn arfer safonol mwyach	7
Gweithgareddau Iechyd Dynol a Gwaith Cymdeithasol	3

Trethdalwyr Cyfradd Uwch a Threthdalwyr Cyfradd Is

At ddibenion y dadansoddiad hwn, rhannwyd trethdalwyr yn ddau fand, sef trethdalwyr cyfradd uwch a threthdalwyr cyfradd is. Rhoddir y diffiniadau yn Nhabl 3 isod, a dangosir y rhaniad o fathau o drethdalwyr a gafodd codau treth Cymru/yr Alban yn Ffigur 9.

Tabl 3: Bandiau trethdalwyr cyfradd uwch a chyfradd is

Diffiniad	Unigolyn sydd ag incwm trethadwy sy’n
Trethdalwr ar Gyfradd Uwch yr Alban	£43,000 neu fwy
Trethdalwr ar Gyfradd Is yr Alban	£42,999 neu lai
Trethdalwr ar Gyfradd Uwch Cymru	£50,000 neu fwy
Trethdalwr ar Gyfradd Is Cymru	£49,999 neu lai
Trethdalwr Cymreig / yr Alban	Unigolyn nad yw’n sylweddol agored i dalu treth

Wrth ystyried anghysondebau o ran codau treth incwm Cymru a’r Alban, a ddangosir yn Ffigurau 10 ac 11, trethdalwyr cyfradd is sy’n cyfrif am y rhan fwyaf o’r anghysondebau, sef 87.38% a 89.12% yn y drefn honno.

Ffigur 9: Rhaniad canrannol o fathau o drethdalwyr sydd wedi cael codau treth Albanaidd/Cymreig wedi’u neilltuo ar gyfer 2027 hyd yma (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Categori Trethdalwr	Nifer y Swyddi
Trethdalwr Albanaidd (Cyfradd Isel)	4,291,362
Trethdalwr Cymreig (Cyfradd Isel)	2,302,812
Trethdalwr Albanaidd (NNL)	110,283
Trethdalwr Albanaidd (Cyfradd Isel) - NPS	89,483
Trethdalwr Cymreig (Cyfradd Isel) - NPS	85,878
Trethdalwr Cymreig (NNL)	62,636
Trethdalwr Albanaidd (Cyfradd Uchel)	33,390
Trethdalwr Albanaidd (NNL) - NPS	12,642
Trethdalwr Cymreig (NNL) - NPS	10,355
Trethdalwr Albanaidd (Cyfradd Isel) - RTI	8,941
Trethdalwr Cymreig (Cyfradd Uchel)	7,442
Trethdalwr Cymreig (Cyfradd Isel) - RTI	4,758
Trethdalwr Albanaidd (NNL) - RTI	1,002
Trethdalwr Cymreig (NNL) - RTI	767
Trethdalwr Albanaidd (Cyfradd Uchel) - NPS	284
Trethdalwr Cymreig (Cyfradd Uchel) - NPS	130
Trethdalwr Albanaidd (Cyfradd Uchel) - RTI	128
Trethdalwr Cymreig (NPS) / Albanaidd (RTI) (Cyfradd Isel)	109
Trethdalwr Albanaidd (NPS) / Cymreig (RTI) (Cyfradd Isel)	96
Trethdalwr Albanaidd (NPS) / Cymreig (RTI) (NNL)	26
Trethdalwr Cymreig (NPS) / Albanaidd (RTI) (NNL)	24
Trethdalwr Cymreig (Cyfradd Uchel) - RTI	14
Dim Cod Treth yn Bresennol	6
Trethdalwr Cymreig (NPS) / Albanaidd (RTI) (Cyfradd Uchel)	1

Ffigur 10: Rhaniad canrannol o fathau o drethdalwyr sydd â chod incwm Albanaidd yn NPS ond heb ddata RTI ar gyfer y cyfnod hyd at y dyddiad presennol yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Categori Trethdalwr	Nifer y Swyddi
Trethdalwr Albanaidd NPS (Treth Isel)	89,483
Trethdalwr Albanaidd NPS (NNL)	12,642
Trethdalwr Albanaidd NPS (Treth Uchel)	284

Ffigur 11: Rhaniad canrannol o fathau o drethdalwyr sydd â NPS wedi’i nodi fel y cod incwm Cymreig, ac nad yw’r data RTI yn ymwneud â’r cyfnod hyd at y dyddiad presennol (YTD) ar gyfer 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Categori Trethdalwr	Nifer y Swyddi
Trethdalwr NPS Cymreig (Treth Isel)	85,878
Trethdalwr NPS Cymreig (NNL)	10,355
Trethdalwr NPS Cymreig (Treth Uchel)	130

Dim Atebolrwydd Net

Fel y soniwyd, dechreuodd y gyfarwyddiaeth Rhagoriaeth Weithredol gynnal dadansoddiad trylwyr o’r cyflogwyr a oedd yn achosi’r anghysondebau. Yn ystod y cyfnod samplu hwn, nodwyd y gallai trethdalwyr Dim Atebolrwydd Net (NNL), sef unigolion sydd ddim yn sylweddol agored i dalu treth, fod yn cyfrannu at rai o’r anghysondebau. Felly, ychwanegwyd fflag i nodi’r unigolion hynny er mwyn deall pa gyfran o gyflogaethau NNL oedd yn bodoli. Dangosir y rhain hefyd yn Ffigurau 10 ac 11.

Meddalwedd

Diffinnir meddalwedd fel yr hyn y mae Cyflogwyr, Gweinyddwyr Pensiynau a Thrydydd Partïon yn ei ddefnyddio i gyflwyno data RTI. Gallant wneud hyn drwy ddefnyddio meddalwedd trydydd parti neu, os oes ganddynt 9 neu lai o gyflogeion, gallant ddefnyddio Offer TWE Sylfaenol (Basic PAYE Tools - BPT) CThEF sydd ar gael yn rhad ac am ddim.

Gwybodaeth Ychwanegol

Yn ystod y dadansoddi, nodwyd y gallai cod y wlad a geir ar y System Yswiriant Gwladol a TWE (National Insurance and PAYE System - NPS) fod yn cyfrannu at rai o’r anghysondebau. Comisiynwyd dadansoddiad pellach er mwyn ymchwilio i weld a yw hyn yn un o wir achosion yr anghysondebau.

Yn ogystal, rhoddwyd sampl ar hap o 100 o gyflogwyr a oedd wedi cael cod P6/P9 - a’r cyflogeion cysylltiedig - a oedd yn achosi’r anghysondebau i gydweithwyr o’r gyfarwyddiaeth Rhagoriaeth Weithredol. Dewiswyd grŵp rheoli o 100 o gyflogwyr gwahanol er mwyn galluogi cymhariaeth a dechrau nodi’r achosion sylfaenol. Nid yw’r wybodaeth hon wedi’i chynnwys yn yr adroddiad hwn.

Dadansoddiad yn ôl Cod y Wlad

Mae trethdalwyr yn cael fflag y wlad breswyl ar y system NPS. Mae Ffigur 12 yn dangos canrannau’r cyflogaethau, yn ôl cod y wlad, sydd wedi cael cod treth Cymru/yr Alban.

Ffigur 12: Rhaniad canrannol o swyddi â chod gwlad wedi’i neilltuo iddynt sydd â chodau treth yr Alban/Cymru wedi’u neilltuo ar gyfer cyfnod y flwyddyn hyd yma yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Cod gwlad	Cyfanswm nifer y swyddi
Prydain Fawr	4,052,122
Yr Alban	1,773,526
Cymru	911,314
Lloegr	192,191
Heb ei nodi neu heb ei ddefnyddio	89,853
Arall	3,157
Gogledd Iwerddon	381
Ynys Manaw	25

Mae Ffigur 13 yn dangos canrannau’r cyflogaethau, yn ôl cod y wlad, lle mae NPS yn dangos cod treth yr Alban ond nid yw RTI yn gwneud hynny. Mae’n dangos bod 67.41% o’r cyflogaethau lle’r oedd NPS wedi neilltuo cod treth yr Alban, ond nid oedd RTI wedi gwneud hynny, wedi cael cod gwlad Prydain Fawr. Mae Ffigur 14 yn dangos canrannau’r cyflogaethau, yn ôl cod y wlad, lle mae NPS yn dangos cod treth Cymru ond nid yw RTI yn gwneud hynny. Mae’n dangos bod 66.51% o’r cyflogaethau lle’r oedd NPS yn dangos cod treth Cymru, ond nid oedd RTI yn gwneud hynny, wedi cael cod gwlad Prydain Fawr.

Ni ddylid neilltuo cod gwlad Prydain Fawr na’r Deyrnas Unedig i gyflogaethau, ac mae’r dadansoddiad yn awgrymu y gallai hyn fod wedi achosi rhai o’r anghysondebau.

Ffigur 13: Rhaniad canrannol o swyddi â chod gwlad wedi’i neilltuo iddynt, sy’n dangos NPS fel y cod incwm Albanaidd ac nad yw’r data RTI ar gyfer y cyfnod hyd at y dyddiad hwnnw yn 2027 (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Cod gwlad	Cyfanswm nifer y swyddi
Prydain Fawr	69,031
Yr Alban	27,417
Heb ei nodi neu heb ei ddefnyddio	3,733
Lloegr	2,041
Arall	142
Gogledd Iwerddon	23
Cymru	22

Ffigur 14: Rhaniad canrannol o swyddi â chod gwlad wedi’i neilltuo iddynt sy’n dangos NPS fel cod incwm Cymreig ac nad yw’r RTI ar gyfer y cyfnod o ddechrau’r flwyddyn hyd yma (6 Ebrill 2026 i 6 Awst 2026)

Cod gwlad	Cyfanswm nifer y swyddi
Prydain Fawr	64,087
Cymru	26,133
Lloegr	3,154
Heb ei nodi neu heb ei ddefnyddio	2,854
Arall	80
Yr Alban	44
Gogledd Iwerddon	11

Dadansoddiad Pellach

Mae rhai o’r canfyddiadau a nodwyd o’r cysylltiadau gweithredol â chyflogwyr wedi arwain at ychwanegu hidlyddion at yr adroddiad, ond mae angen rhagor o ddadansoddiad o’r canlynol:

• pa daliadau sy’n achosi’r nifer fwyaf o anghysondebau (megis taliadau untro)
• p’un a yw mwy o anghysondebau’n cael eu hachosi gan gyflogaethau neu bensiynau
• p’un a yw mwy o anghysondebau’n cael eu hachosi gan daliadau ar ôl gadael cyflogaeth
• p’un a yw trethdalwyr Dim Atebolrwydd Net yn achosi’r nifer fwyaf o anghysondebau

Bydd gwelliant i’r broses yn cael ei roi ar waith yn ystod y misoedd nesaf er mwyn atal GB rhag cael ei ddefnyddio fel cod y wlad, er mwyn gweld a fydd hyn yn helpu i ddatrys rhai o’r anghysondebau yn y codau treth.

Diffiniadau

Defnyddir y diffiniadau canlynol drwy gydol yr adroddiad:

NPS	Y System Yswiriant Gwladol a TWE (National Insurance and PAYE System) - a elwid gynt yn NIRS - yw’r llwyfan strategol ar gyfer treth incwm unigolion. Mae’n ymwneud yn bennaf â gweinyddu Yswiriant Gwladol a Threth Incwm drwy’r system Talu Wrth Ennill (TWE), Benthyciadau Myfyrwyr (yr elfennau a weinyddir gan CThEF), achosion Hawliadau, Budd-dal Plant a chymhwystra ar gyfer Gofal Plant sy’n Rhydd o Dreth. Ystyrir mai NPS yw prif ffynhonnell data dinasyddion ar gyfer CThEF.
RTI	Y system Gwybodaeth Amser Real (Real Time Information) yw system CThEF y mae cyflogwyr yn ei defnyddio i gyflwyno data’r gyflogres i CThEF.
Cod Treth Incwm yr Alban	Byddwch yn talu Treth Incwm yr Alban os ydych yn preswylio yn yr Alban am fwy na 183 diwrnod yn ystod blwyddyn (o 6 Ebrill ymlaen yn y flwyddyn dreth berthnasol). Efallai y byddwch hefyd yn talu Treth Incwm yr Alban os ydych yn: symud i’r Alban neu oddi yno; byw mewn cartref yn yr Alban ac un arall yn rhywle arall yn y DU, er enghraifft oherwydd gwaith; heb gartref parhaol ac yn aros yn yr Alban yn rheolaidd, er enghraifft ar osodiadau alltraeth neu mewn gwestai. Dangosir y cyfraddau fan hyn. S1257L.
Cod Treth Incwm Cymru	Byddwch yn talu Treth Incwm Cymru os ydych yn preswylio yng Nghymru am fwy na 183 diwrnod yn ystod blwyddyn (o 6 Ebrill ymlaen yn y flwyddyn dreth berthnasol). Efallai y byddwch hefyd yn talu Treth Incwm Cymru os ydych yn: symud i Gymru neu oddi yno; byw mewn cartref yng Nghymru ac un arall yn rhywle arall yn y DU, er enghraifft oherwydd gwaith; heb gartref parhaol ac yn aros yng Nghymru yn rheolaidd, er enghraifft ar osodiadau alltraeth neu mewn gwestai. Dangosir y cyfraddau fan hyn. C1257L.
Cod Treth yr Alban – Wedi’u Paru	Mae RTI a NPS wedi’u paru - Cod Treth yr Alban.
RTI yr Alban / NPS Cymru	Mae RTI yn dangos Cod Treth yr Alban ac mae NPS yn dangos Cod Treth Cymru.
RTI Cymru / NPS yr Alban	Mae RTI yn dangos Cod Treth Cymru ac mae NPS yn dangos Cod Treth yr Alban.
Cod Treth Cymru – Wedi’u Paru	Mae RTI a NPS wedi’u paru - Cod Treth Cymru.
NPS yr Alban / RTI Ddim	Mae NPS yn dangos Cod Treth yr Alban ac mae RTI yn dangos Cod Treth arferol.
NPS Cymru / RTI Ddim	Mae NPS yn dangos Cod Treth Cymru ac mae RTI yn dangos Cod Treth arferol.
RTI Cymru / NPS Ddim	Mae RTI yn dangos Cod Treth Cymru ac mae NPS yn dangos Cod Treth arferol.
RTI yr Alban / NPS Ddim	Mae RTI yn dangos Cod Treth yr Alban ac mae NPS yn dangos Cod Treth arferol.
Cod Treth Arall	Codau treth ac eithrio rhai Cymru a’r Alban.
Lefel y Taliad / Taliadau	Mae’r data a ddefnyddir drwy gydol yr wybodaeth ar lefel y taliad, gan ddangos y cod treth bob tro y telir unigolyn. Rhennir hyn ar lefel y gyflogaeth. Hynny yw, os yw Dai Jones yn gweithio i ddau gwmni ac yn cael ei dalu’n fisol, bydd yn ymddangos 24 gwaith mewn data sy’n cwmpasu blwyddyn ariannol gyfan.
Lefel y Gyflogaeth / Cyflogaethau	Os yw Dai Jones yn gweithio i ddau gwmni, waeth pa mor aml y caiff ei dalu, cyn belled â’i fod wedi cael taliad am y ddwy swydd, bydd yn ymddangos ddwywaith mewn data sy’n cwmpasu blwyddyn ariannol.
Pensiwn Galwedigaethol (OPCN – Cyfraniad Pensiwn Galwedigaethol)	Fe’i defnyddir pan fydd unrhyw ddarparwr pensiwn yn gwneud taliadau pensiwn.
Trethdalwr ar Gyfradd Uwch yr Alban	Yn ennill £43,000 neu fwy.
Trethdalwr ar Gyfradd Is yr Alban	£42,999 neu lai.
Trethdalwr ar Gyfradd Uwch Cymru	£50,000 neu fwy.
Trethdalwr ar Gyfradd Is Cymru	£49,999 neu lai.

Ar gyfer yr ymarfer hwn, pennwyd maint y cyflogwyr, gweinyddwyr pensiynau a thrydydd partïon yn ôl nifer y staff y maent yn eu cyflogi:

Mawr	250 o gyflogeion neu fwy.
Canolig	50 - 249 o gyflogeion.
Bach	10 - 49 o gyflogeion.
Micro	1 - 9 o gyflogeion.

Atodiad C: Adroddiad Gwybodaeth Busnes Blynyddol 2025 i 2026

Cyswllt Cwsmeriaid: Ffôn

Mae gan CThEF linell ffôn ynghylch CTIC ar linell gymorth Trethi Personol CThEF. Mae’r llinell yn rhoi negeseuon cyffredinol wedi’u recordio ynghylch CTIC i gwsmeriaid cyn iddynt siarad ag ymgynghorydd cwsmeriaid CThEF. Nid yw’r ffigurau hyn yn cynrychioli’r holl alwadau gan drethdalwyr Cymreig i CThEF.

Nifer y Galwadau Ffôn a Gafwyd ac a Atebwyd

Galwadau	2025 i 2026	2024 i 2025	2023-24	2022-23	2021-22	2020-21
Galwadau a gafwyd	6	21	35	87	92	120
Galwadau a atebwyd	5	17	23	63	70	83

Cyswllt Cwsmeriaid: Cwynion

Mae CThEF yn olrhain pob cwyn gan gwsmeriaid CTIC er mwyn sicrhau eu bod yn cael eu prosesu yn unol â thargedau gwasanaethau i gwsmeriaid CThEF. Nid yw’r ffigurau hyn yn cynrychioli pob cwyn sydd wedi dod i law oddi wrth drethdalwyr Cymreig.

Cwynion gan Gwsmeriaid a Thargedau o ran Ymateb

Cwynion a’r targed o ran ymateb	2025 i 2026	2024 i 2025	2023-24	2022-23	2021-22	2020-21
Nifer y cwynion	0	21	35	87	92	120
Targed o ran ymateb cyn pen 15 diwrnod (80%) wedi’i fodloni	0	17	23	63	70	83

Monitro tudalennau gwe

Mae gan CThEF nifer o dudalennau gwe sy’n ymwneud â CTIC ar GOV.UK, ac mae chwiliadau am y tudalennau hyn yn cael eu monitro:

• Treth Incwm yng Nghymru
• Llawlyfr mewnol CThEF: Arweiniad technegol i drethdalwyr Cymreig
• Rhoi gwybod i CThEF am newid mewn amgylchiadau personol, sy’n cael ei ddefnyddio gan gwsmeriaid ar draws y DU

Chwiliadau ar y we

Tudalen we GOV.UK	2025 i 2026	2024 i 2025	2023-24	2022-23	2021-22	2020-21
Treth Incwm yng Nghymru	17,338	32,314	38,953	44,444	39,827	43,337
Llawlyfr mewnol CThEF: Arweiniad technegol i drethdalwyr Cymreig	42	67	75	186	178	283
Rhoi gwybod i CThEF am newid i’ch manylion personol	596,495	754,848	1,072,096	1,307,931	1,332,067	1,530,708

Atodiad D: Geiriadur Metrigau

Mae’r atodiad hwn yn diffinio’r prif fetrigau a ddefnyddir yn yr adroddiad hwn ac yn egluro eu cwmpas, eu ffynhonnell ac unrhyw amodau pwysig. Ei ddiben yw ategu dehongliad cyson o’r ffigurau a gyflwynir yn ‘Cyfradd Treth Incwm Cymru - ar Gip’ ac mewn mannau eraill yn yr adroddiad.

Metrig	Diffiniad	Ffynhonnell	Cyfyngiadau
Trethdalwyr Cymreig wedi’u nodi	Nifer yr unigolion a gofnodwyd gan CThEF fel trethdalwyr Cymreig ar gyfer cyfnod yr adroddiad perthnasol.	Yn deillio o gofnodion gweinyddol CThEF a ddefnyddir i nodi statws trethdalwr Cymreig, gan gynnwys systemau sy’n gysylltiedig â TWE a Hunanasesiad.	Cyfrif gweinyddol yw hwn, yn hytrach na mesur pendant o boblogaeth preswylwyr Cymru. Mae’r statws yn dibynnu ar y cyfeiriad a’r wybodaeth ynghylch preswyliaeth sydd gan CThEF ar adeg yr adroddiad.
Alldro Cyfraddau Treth Incwm Cymru y gellir ei briodoli i gyllideb Llywodraeth Cymru	Swm y Dreth Incwm nad yw’n deillio o Gynilion/Difidendau y gellir ei briodoli i gyllideb Llywodraeth Cymru	Cynhyrchir hyn drwy fethodoleg alldro CThEF gan ddefnyddio data TWE a Hunanasesiad, â chydran amcangyfrifedig fach lle nad yw’r rhwymedigaethau terfynol wedi’u cadarnhau’n llwyr eto.	Dim cyfyngiad
Cyfarfodydd o’r Bwrdd CTIC a gynhaliwyd	Nifer y cyfarfodydd ffurfiol o Fwrdd Treth Incwm Cymru a gynhaliwyd yn ystod blwyddyn yr adroddiad	Yn deillio o gofnodion llywodraethiant CThEF a Llywodraeth Cymru.	Mae’r metrig hwn yn dangos pa mor aml y cynhelir y cyfarfodydd yn unig ac nid yw, ynddo’i hun, yn dangos cwmpas nac effaith gwaith y Bwrdd. Nid yw ychwaith yn cynnwys cyfarfodydd ad hoc ychwanegol.
Llythyrau a anfonwyd fel rhan o’r ymarfer sicrhau data trydydd parti	Nifer y llythyrau a anfonwyd at unigolion yr oedd angen cadarnhau neu ddiweddaru’r wybodaeth am eu cyfeiriad, yn dilyn yr ymarfer sicrhau data trydydd parti.	Yn deillio o’r ymarfer sicrhau data trydydd parti blynyddol a’r gweithgarwch gweithredol dilynol cysylltiedig.	Mae nifer y llythyrau a anfonwyd yn fesur o weithgarwch. Nid yw, ynddo’i hun, yn dangos faint o gofnodion a gywirwyd wedyn na faint o dreth oedd mewn perygl.
Darnau o ddadansoddi data a gyhoeddwyd	Nifer y cyhoeddiadau dadansoddol neu allbynnau dadansoddi ffurfiol ar Dreth Incwm Cymru a gyhoeddwyd yn ystod blwyddyn yr adroddiad.	Yn seiliedig ar allbynnau dadansoddol CThEF a gyhoeddwyd i ategu gwaith llywodraethiant, tryloywder neu bolisi CTIC.	Mae’r metrig hwn yn mesur nifer yr allbynnau, nid y maint cymharol, cymhlethdod nac arwyddocâd polisi pob cyhoeddiad.
Galwadau i linell ffôn Treth Incwm Cymru	Nifer y galwadau i linell ffôn Treth Incwm Cymru.	Yn deillio o ddata gweinyddol CThEF.	Nid yw’r ffigurau yn cynrychioli’r holl alwadau a wnaed gan drethdalwyr Cymreig i CThEF.
Ffurflenni Treth Hunanasesiad Cymreig a ddaeth i law	Nifer y Ffurflenni Treth Hunanasesiad a ddaeth i law oddi wrth drethdalwyr sydd wedi’u cofnodi fel trethdalwyr Cymreig.	Yn deillio o ddata gweinyddol Hunanasesiad CThEF ar gyfer y cylch cyflwyno perthnasol.	Gall nifer y Ffurflenni Treth a gyflwynwyd adlewyrchu effeithiau amseru, cyflwyno’n hwyr a newidiadau o ran statws. Nid ydynt yn cynrychioli poblogaeth lawn trethdalwyr Cymreig oherwydd bod llawer o drethdalwyr yn cael eu trin drwy TWE yn unig.
Arweiniad sydd wedi’i ddiweddaru	Nifer y darnau o arweiniad sydd wedi’u hadolygu a’u diweddaru i adlewyrchu cyfraddau, prosesau neu wybodaeth ategol CTIC sy’n berthnasol ym mlwyddyn yr adroddiad.	Yn deillio o weithgarwch cynnal cynnwys ac arweiniad CThEF, gan gynnwys diweddariadau a wnaed cyn dechrau’r flwyddyn dreth.	Mae’r cyfrif yn mesur cynhyrchion sydd wedi’u diweddaru yn hytrach na maint y newidiadau a wnaed i bob cynnyrch.
Codau post annilys neu wag sydd wedi’u diweddaru	Nifer y cofnodion codau post annilys neu wag a gywirwyd drwy weithgarwch sicrhau cyfeiriadau yn ystod blwyddyn yr adroddiad.	Yn deillio o weithgarwch sganio sicrhau cyfeiriadau CThEF a chywiriadau cysylltiedig o ran ansawdd data.	Mae hwn yn fesur o weithgarwch ansawdd data, ac ni ddylid ei ddehongli fel nifer y trethdalwyr a nodwyd yn anghywir yn gyffredinol.
Nifer y codau post sydd wedi’u diweddaru	Nifer y newidiadau i godau post a ymgorfforwyd ym mhrosesau cyfeirio CThEF ynghylch preswyliaeth a chodau post, gan gynnwys codau post newydd neu ddiwygiedig sydd wedi dod i law oddi wrth y Swyddfa Ystadegau Gwladol.	Yn seiliedig ar ddiweddariadau chwarterol i godau post gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol a diweddariadau i brosesau CThEF.	Mae’r metrig hwn yn adlewyrchu gwaith cynnal data codau post, yn hytrach na newidiadau uniongyrchol i statws preswylio trethdalwyr unigol.

1. Cyfeirnod Dros Dro (TRN) yw rhif sy’n cael ei ddyrannu gan CThEF i gofnodion sydd heb eu paru â rhif Yswiriant Gwladol neu sydd heb rif YG hysbys. Mae gan TRNau y fformat ‘RhRh LlRh RhRh RhRh’ (dau rif, llythyren, pum rhif). Mae TRNau fel arfer yn cael eu disodli pan fydd unigolyn yn gwneud cais am rif YG oddi wrth yr Adran Gwaith a Phensiynau (DWP). Fodd bynnag, mae nifer fach o unigolion yn cadw TRN. ↩