Guidance

Working with children in the charity sector and overseas aid organisations (Welsh)

Updated 17 September 2026

Ymwadiad: Nid cyngor cyfreithiol yw hwn. Os oes angen help arnoch i wneud yn siŵr eich bod yn cydymffurfio â’r gyfraith, dylech siarad â chynghorydd cyfreithiol.

1. Cyflwyniad

Mae’r canllawiau hyn yn esbonio cymhwysedd ar gyfer gwiriadau Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS) ar gyfer pobl sy’n gweithio gyda phlant yn y sector elusennol a sefydliadau cymorth tramor. Mae’r canllawiau hyn yn berthnasol p’un a yw’r unigolion yn cael eu talu neu’n ddi-dâl.

Gall unrhyw newidiadau ’’r rôl neu’r gweithgareddau y mae person yn eu cynnal effeithio ar lefel y gwiriad sy’n berthnasol. Am ragor o wybodaeth, gweler DBS eligibility guidance - GOV.UK

Mae 3 sefydliad sy’n cynnal gwiriadau cefndir troseddol yn y DU:

• Gwasanaeth Datgelu a Gwahardd (DBS)

• Disclosure Scotland (DS)

• Access Northern Ireland (ANI)

Mae gwahaniaethau yn y ddeddfwriaeth ar gyfer Cymru a Lloegr, Gogledd Iwerddon, a’r Alban. Mae hyn yn golygu y gall cymhwysedd ar gyfer gwiriadau fod yn wahanol, a gellir datgelu gwybodaeth wahanol ar draws awdurdodaethau.

Os yw unigolyn yn gwneud cais am wiriad Sylfaenol at ddefnydd personol lle nad oes penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud, neu nad yw’r rôl wedi’i lleoli yn y DU, dylent ddefnyddio’r gwasanaeth yn seiliedig ar ble maent yn byw.

Ar gyfer gwiriadau Safonol aManwl, bydd y penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud yn penderfynu pa sefydliad y dylid ei ddefnyddio.

Os yw’r penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud yng Nghymru, Lloegr, Ynysoedd y Sianel neu Ynys Manaw, dylid defnyddio DBS.

Pan fydd y penderfyniad addasrwydd am yr ymgeisydd i gyflawni’r rôl yn cael ei wneud yn yr Alban, yna dylid cyflwyno cais i Disclosure Scotland.

Os yw’r penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud yng Ngogledd Iwerddon, dylid cyflwyno’r cais i Access NI.

Mae’r canllawiau hyn yn berthnasol i wiriadau cofnodion troseddol yng Nghymru, Lloegr, Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw. Gellir cael gwybodaeth am wiriadau sydd ar gael yn yr Alban gan Disclosure Scotland. Gellir cael gwybodaeth am wiriadau sydd ar gael yng Ngogledd Iwerddon gan Access NI.

Ar gyfer rolau sydd wedi’u lleoli dramor lle mae’r penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud yn y DU, dylai sefydliadau ddewis pa ddarparwr i’w ddefnyddio yn seiliedig ar y canllawiau uchod.

Gall rhai troseddau tramor ymddangos o bryd i’w gilydd ar wiriadau DBS, ond nid yw hyn bob amser yn wir, ac nid oes gan DBS fynediad at gofnodion troseddol mewn gwledydd eraill.

Mae DBS yn argymell yn gryf eich bod yn cynnal gwiriadau cofnodion troseddol tramor ar wahân fel Tystysgrifau Cymeriad Da lle bo hynny’n berthnasol.

Pan wneir y penderfyniad addasrwydd dramor, h.y. y tu allan i’r DU, gellir ceisio gwybodaeth drwy gyfundrefnau cofnodion troseddol yn y wlad benodol honno neu dystysgrif ymddygiad da gan wlad gartref yr unigolyn. Yn y DU, byddai hon yn dystysgrif heddlu trwy ACRO.

Gellir dod o hyd i wybodaeth am sut i gael tystysgrif ymddygiad da mewn gwahanol wledydd yma.

Os yw’r rôl yn cynnwys gweithio neu wirfoddoli gyda phlant dramor, ac mae’r penderfyniad recriwtio yn cael ei wneud dramor, gall yr unigolyn hefyd fod yn gymwys i gael Tystysgrif Amddiffyn Plant Ryngwladol (ICPC) os yw’n ddinesydd o’r DU neu wedi byw yn y DU o’r blaen. Mae’r ICPC yn fenter ar y cyd gan yr Asiantaeth Troseddu Genedlaethol a’r uned heddlu genedlaethol, ACRO. Mae’r ICPC yn cadarnhau a oes gan unigolyn hanes troseddol ac yn darparu manylion, gan gynnwys data euogfarn a di-euogfarn perthnasol. Gall y dystysgrif hefyd gynnwys gwybodaeth am euogfarnau troseddol am unrhyw droseddau a gyflawnwyd mewn gwledydd eraill. I gael rhagor o wybodaeth am yr ICPC, cyfeiriwch at Gwybodaeth ICPC i sefydliadau

2. Diffiniad o elusen

Os yw’ch sefydliad wedi’i gofrestru gyda’r Comisiwn Elusennau ac mae ganddo rif elusen gofrestredig, mae’n elusen. Os nad yw’ch sefydliad wedi’i gofrestru gyda’r Comisiwn Elusennau, gall fod yn elusen o hyd. Mae Deddf Elusennau 2011 yn diffinio ‘elusen’ fel sefydliad sydd:

• wedi’i sefydlu at ddibenion elusennol yn unig ac

• yn ddarostyngedig i reolaeth awdurdodaeth cyfraith elusennol yr Uchel Lys

Mae’r Comisiwn Elusennau wedi cyhoeddi rhagor o wybodaeth am ei wefan.

3. Diffiniad o wirfoddolwr

At ddibenion DBS, mae’r diffiniad o wirfoddolwr wedi’i nodi yn Rheoliadau Deddf yr Heddlu 1997 (Cofnodion Troseddol) 2002. Os yw rôl yn gymwys ar gyfer gwiriad DBS Safonol neuFanwl, rhaid i’r elusen sicrhau ei bod yn bodloni’r meini prawf a nodir yn y diffiniad isod cyn cyflwyno cais DBS am ddim:

• person sy’n ymwneud â gweithgaredd sy’n cynnwys treulio amser, heb ei dâl (ac eithrio teithio a threuliau eraill cymeradwy allan o’i boced), yn gwneud rhywbeth sy’n anelu at fudd i rywun trydydd parti heblaw, neu yn ychwanegol at berthynas agos

Os yw’r rôl yn bodloni’r ddwy ran o’r diffiniad hwn, gellir marcio’r blwch ‘gwirfoddoli’ ar y cais a bydd y cais yn rhad ac am ddim.

Nid yw rhywun sy’n cyflawni gwaith di-dâl fel rhan o gwrs astudio a fyddai’n arwain at gymhwyster yn cael ei ystyried yn wirfoddolwr at ddibenion DBS. Nid yw profiad gwaith sydd â’r bwriad o wneud rhywun yn fwy cyflogadwy hefyd yn cael ei ddosbarthu fel gwaith gwirfoddol.

4. Cymhwysedd ar gyfer gwiriadau DBS

Mae mynediad at wiriadau DBS Safonol a Manwl yn cael ei reoli gan y gyfraith.

Nid yw’r gyfraith yn dweud pryd y ‘mae’n rhaid cynnal gwiriad DBS Safonol neu Fanwl’, ond mae’n nodi pryd y gellir gwneud cais am wiriad DBS. Gall sefydliadau gynhyrchu eu canllawiau eu hunain yn nodi pryd y maent am ofyn am wiriadau DBS, ond rhaid i’r canllawiau hyn gydymffurfio â’r gyfraith sy’n caniatáu gwneud cais am wiriad DBS.

Gall unrhyw un wneud cais am eu gwiriad DBS Sylfaenol eu hunain trwy ein gwefan – nid oes rhaid iddo fod at ddibenion recriwtio ac nid oes angen bodloni meini prawf cymhwysedd.

Dim ond pan fydd rhywun yn cyflawni’r gweithgareddau a fyddai’n eu gwneud yn gymwys i gael gwiriad fel rhan o’u cyfrifoldebau bob dydd y dylid gwneud cais am wiriadau DBS Safonol aManwl. Ni ddylid gwneud cais amdanynt oherwydd gallai rhywun wneud y gwaith hwnnw ar ryw adeg yn y dyfodol, neu rhag ofn bod argyfwng yn golygu bod rhaid iddynt.

Mae Deddf Diogelu Grwpiau Hyglwyf 2006 yn nodi, pan fydd plentyn yn 16-17 oed ac mewn unrhyw fath o gyflogaeth â thâl neu ddi-dâl, nad yw’r rhai sy’n addysgu, hyfforddi, addysgu, gofalu amdanynt neu oruchwylio, neu’r rhai sy’n rhoi cyngor ac arweiniad iddynt fel rhan o’u cyflogaeth yn cynnal gweithgaredd rheoledig gyda phlant nac yn gweithio gyda phlant. Mae hyn yn golygu nad ydynt yn gymwys i gael gwiriad DBS Safonol neuFanwl. Os yw’r plentyn o dan 16 oed ac mewn unrhyw fath o gyflogaeth, yna mae unigolyn sy’n eu haddysgu neu’n eu hyfforddi ac ati yn cynnal gweithgaredd rheoledig os yw hyn yn cael ei wneud yn ddigon aml i fodloni’r amod cyfnod.

5. Gweithio neu wirfoddoli i elusen

Nid yw pob rôl sy’n gweithio neu’n gwirfoddoli i elusen yn gymwys ar gyfer gwiriad DBS Safonol neuFanwl.

Mae cymorth ar sut i weithio allan a oes cymhwysedd ar gael ar ein gwefan website.

Dyma rai enghreifftiau o wahanol fathau o rolau elusennol:

5.1 Ymddiriedolwyr elusennau plant

Gellir gofyn i unrhyw ymddiriedolwr elusen blant wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant. Ar gyfer rôl yr ymddiriedolwr, nid oes cymhwysedd ar gyfer gwiriad Rhestr Gwahardd Plant.

At ddibenion DBS, elusen yw elusen plant os yw’r gweithwyr elusen neu’r gwirfoddolwyr yn cynnwys y rhai sy’n gwneud gwaith sy’n dod i’r diffiniad cyfreithiol o weithgaredd rheoledig gyda phlant. Diffinnir gweithgaredd rheoledig gyda phlant yn Atodiad A o’r canllawiau hyn.

Fodd bynnag, gall ymddiriedolwr elusen blant hefyd gyflawni rolau eraill ar gyfer yr elusen honno. Cyn iddynt gael eu penodi, (neu os yw eu rôl yn newid) dylai sefydliadau asesu unrhyw gyfrifoldebau eraill yn erbyn y meini prawf cymhwysedd i weld a yw’r gweithgareddau sy’n cael eu gwneud yn dod o dan y diffiniad o weithgaredd rheoledig gyda phlant. Byddai hyn yn caniatáu iddynt ofyn i’r ymddiriedolwr wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Os yw’r ymddiriedolwr yn cynnal gweithgaredd rheoledig gyda phlant ochr yn ochr â’u cyfrifoldebau ymddiriedolwyr, dylid gwneud y ddwy rôl yn glir yn y maes ‘swydd y ceisir amdani’.

5.2 Gweithwyr manwerthu elusennau

Gall unrhyw un sy’n gweithio ym maes manwerthu, e.e. siopau elusen, wneud cais am wiriad DBS Sylfaenol – ni waeth a ydynt yn gweithio gyda phlant ai peidio. Mae p’un a all sefydliadau wneud cais am wiriadau DBS Safonol neu Fanwl ar eu gweithwyr yn dibynnu ar bwy maen nhw’n gweithio gyda nhw, pa weithgareddau maen nhw’n eu gwneud iddynt a pha mor aml maen nhw’n eu gwneud.

Er mwyn i rywun sy’n gweithio ym maes manwerthu fod yn gymwys i wneud cais am wiriad DBS Safonol neuFanwl, rhaid iddynt fod yn ymgymryd â gweithgareddau sy’n bodloni’r meini prawf cymhwysedd ar gyfer y gwiriadau hynny. Mewn amgylchiadau penodol a ddisgrifir isod, mae oedran y plentyn yn effeithio ar gymhwysedd.

Pan fo gan rywun gyfrifoldeb penodol am:

• addysgu, hyfforddi, addysgu, gofalu am neu oruchwylio plentyn sydd o dan 16 oed mewn perthynas â’u cyflogaeth neu

• darparu cyngor neu arweiniad i blentyn o dan 16 oed ar ei les emosiynol, addysgol neu gorfforol mewn perthynas â’u cyflogaeth a

• maen nhw’n gwneud hyn ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod

mae hyn yn weithgaredd rheoledig.

Pan fo gan rywun gyfrifoldeb penodol am:

• addysgu, hyfforddi, cyfarwyddo, gofalu am, neu oruchwylio plentyn sy’n 16 neu 17 oed mewn perthynas â’u cyflogaeth neu

• rhoi cyngor neu arweiniad i blentyn sy’n 16 neu 17 oed ar ei les emosiynol, addysgol neu gorfforol mewn perthynas â’u cyflogaeth

nid yw hyn yn weithgaredd rheoledig

Mae rheolwr neu oruchwyliwr rheolaidd o ddydd i ddydd gweithiwr siop sydd mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant hefyd mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant. Mae hyn yn golygu y gellir gofyn i’r rheolwr neu’r goruchwyliwr wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant, gan gynnwys gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. 

Cyfeiriwch at ein cyfarwyddyd cyfarwyddyd ar gymhwysedd i unigolion sy’n gweithio yn y Gweithlu Plant ar ein gwefan i gael rhagor o wybodaeth.

Senario 1

Mae gan weithiwr siop elusen y cyfrifoldeb am hyfforddi a goruchwylio plentyn 15 oed sy’n gwirfoddoli yn y siop 2 ddiwrnod yr wythnos fel rhan o leoliad gwobr Dug Caeredin. Mae hi mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant. Mae hyn yn golygu y gellir gofyn iddi wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Yn y senario hwn, byddai goruchwyliwr gweithiwr y siop hefyd mewn gweithgaredd rheoledig a gellir gofyn iddo wneud cais am yr un lefel o wiriad DBS.

Os mai dim ond un diwrnod y mis y mae’r gweithiwr siop elusen yn gwneud hyn, gellir gofyn iddi wneud cais am wiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant, ond byddai hyn heb y gwiriad Rhestr Gwahardd Plant.

Nid yw pobl eraill sy’n gweithio yn y siop ochr yn ochr â’r bachgen 15 oed yn gymwys i gael gwiriad DBS Safonol neuFanwl. Gallant wneud cais am wiriad DBS Sylfaenol.

Senario 2

Mae gan weithiwr siop elusen gyfrifoldeb am hyfforddi a goruchwylio merch 17 oed 2 ddiwrnod yr wythnos. Mae’r gyfraith yn dweud nad yw’r gweithgareddau y mae’n eu gwneud yn weithgareddau rheoledig gyda phlant oherwydd bod yr unigolyn yn 17 oed ac mewn gwaith.

Nid yw’n gwneud unrhyw beth arall a fyddai’n ei gwneud hi’n gymwys i gael gwiriad DBS Safonol neuFanwl. Mae hyn yn golygu y gellir gofyn iddi wneud cais am wiriad DBS Sylfaenol.

5.3 Digwyddiadau Codi Arian

Fel gweithgaredd ei hun, nid yw codi arian ar gyfer elusen yn gyffredinol yn gwneud unigolyn yn gymwys ar gyfer gwiriad DBS Safonol neu Fanwl oni bai bod y meini prawf o fewn adrannau 1, 2, 3, neu 4 o Atodiad A yn cael eu bodloni a bod rhywun arall yn gwneud penderfyniad addasrwydd am y codwr arian. Yn yr achos hwn, byddai codwyr arian mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant ac felly yn gymwys ar gyfer gwiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant gan gynnwys gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Pe baent yn bodloni meini prawf perthnasol adrannau 2, 3 neu 4 ond yn cyflawni’r rôl yn llai aml, ni fyddent mewn gweithgaredd rheoledig, ond byddent yn dal i fod yn gymwys i gael gwiriad DBSManwl, dim ond heb wiriad Rhestr Gwahardd Plant.

Gallai rhywun sy’n trefnu digwyddiad, e.e. taith gerdded noddedig neu redeg 5k lle dim ond plant yn cymryd rhan, fod yn wirfoddolwr neu’n weithiwr i’r elusen, felly efallai y bydd cymhwysedd i’r elusen ofyn am wiriad DBS os ydynt yn cynnal y gweithgareddau a grybwyllir yn Senario Un. Os nad ydynt yn cynnal y gweithgareddau hyn, gall yr elusen ofyn i’r unigolyn wneud cais am wiriad DBS Sylfaenol.

Fel cyfranogwr yn y math hwn o ddigwyddiad, ni fydd unigolyn yn gwirfoddoli i’r elusen nac yn cael ei gyflogi ganddi, felly ni all yr elusen ofyn am wiriadau DBS Safonol neu Fanwl ar yr unigolion hyn.

6. Rolau mewn Ysgolion

6.1 Gwirfoddoli mewn ysgolion

Efallai y bydd y rhai sy’n gwirfoddoli mewn ysgolion yn gymwys i gael gwiriad DBS Safonol neuFanwl, yn dibynnu ar y gweithgareddau y maent yn eu cyflawni.

Os yw’r unigolion sy’n gwirfoddoli mewn ysgolion yn cynnal unrhyw un o’r gweithgareddau yn rhannau 1 i 4 yn y diffiniad yn Atodiad A, maent mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant a gall yr elusen neu’r ysgol ofyn am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant.

6.2 Gweithwyr cyflogedig mewn ysgolion

Gellir gofyn i aelodau o gorff llywodraethu’r ysgol, gan gynnwys y clerc, wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant heb wirio’r Rhestr Gwahardd Plant.

Bydd y rhai sy’n addysgu, hyfforddi, cyfarwyddo, gofalu am, goruchwylio, darparu cyngor neu arweiniad i blant, mewn gweithgaredd rheoledig os ydynt yn cyflawni’r gweithgareddau hyn ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod. Mae hyn yn golygu y gellir gofyn iddynt wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad o’r Rhestr Gwahardd Plant. Os ydynt yn cynnal y gweithgareddau yn llai aml, gallant wneud cais am wiriad DBS Manwl heb wirio’r Rhestr Gwahardd Plant.

Gellir gofyn i bobl eraill mewn ysgolion nad ydynt yn cynnal y gweithgareddau uchod, e.e. glanhawyr a staff gweinyddol hefyd wneud cais am wiriad DBS manwl gyda gwiriad o’r Rhestr Gwahardd Plant os ydynt yn bodloni’r meini prawf yn rhan 4 o Atodiad A.

7. Elusennau sy’n darparu gofal i blant

Mae unrhyw un sy’n darparu gofal personol neu ofal iechyd gan weithiwr gofal iechyd proffesiynol mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant waeth beth pa mor aml y maent yn gwneud hyn. Gellir gofyn iddynt wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad o’r Rhestr Gwahardd Plant.

Y rhai sy’n darparu unrhyw fath o driniaeth neu therapi i blant nad yw’n ofal personol neu ofal iechyd, er enghraifft, therapïau cyflenwol fel aciwbigo, hypnosis, tylino; gellir gofyn iddynt wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant heb wirio’r Rhestr Gwahardd Plant os ydynt yn gwneud y gwaith hwn gyda phlant ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod.

8. Cwnsela a rolau mentora

Bydd unrhyw rôl, boed â thâl neu ddi-dâl, sy’n cynnwys darparu cwnsela neu fentora i blant sy’n ymwneud â’u lles corfforol, emosiynol neu addysgol mewn gweithgaredd rheoledig os caiff ei wneud yn ddigon aml, h.y. ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod, neu unwaith ar unrhyw adeg rhwng 2am a 6am (gyda’r cyfle i gysylltu wyneb yn wyneb â phlant). Mae hyn yn rhoi cymhwysedd ar gyfer gwiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Unwaith eto, byddai unrhyw un sy’n rheoli neu’n goruchwylio cwnselydd yn rheolaidd o ddydd i ddydd hefyd mewn gweithgaredd rheoledig ac yn gymwys ar gyfer yr un gwiriad DBS.

Os yw’r cwnsela neu’r mentora yn cael ei ddarparu yn llai aml, ni fydd y cwnselydd mewn gweithgaredd rheoledig ond gellir gofyn iddo wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant, ond heb wiriad Rhestr Gwahardd Plant. Nid yw hyn yn ymestyn i unrhyw un sy’n rheoli neu’n goruchwylio’r cwnselydd yn y senario hwn.

9. Swyddi ffydd

Fel gyda bron pob swydd elusennol, nid yw rolau ffydd wedi’u henwi mewn deddfwriaeth ac felly nid ydynt yn gymwys yn awtomatig ar gyfer gwiriad DBS Safonol neuFanwl.

Dylai’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau addasrwydd ystyried y gweithgareddau y mae’r bobl sy’n gweithio neu’n gwirfoddoli i sefydliadau ffydd yn eu cynnal, ar gyfer pwy maen nhw’n eu cyflawni, ble maen nhw’n cael eu cynnal a pha mor aml, i benderfynu ar gymhwysedd.

Bydd canllawiau ar ein gwefan gwefan gan gynnwys ein teclyn cymhwysedd electronig a chanllawiau’r gweithlu, yn eich helpu i benderfynu a yw rôl yn gymwys, ac os felly, pa lefel o wiriad DBS sy’n addas.

Senario 3

Gellir gofyn i weithwyr neu wirfoddolwyr sy’n gweithio’n uniongyrchol i crèche sydd wedi’i leoli mewn neuadd eglwys, h.y. gofalu am blant neu oruchwylio plant ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod, wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Mae hyn yn unol â chyfundrefn gofrestru’r Swyddfa Safonau mewn Addysg (Ofsted).

Ni ellir gofyn i bobl eraill sy’n gweithio neu’n gwirfoddoli ar safle’r eglwys tra bod y crèche ar agor, ond nad ydynt yno i weithio i’r crèche wneud cais am wiriad DBS Safonol neu Fanwl dim ond oherwydd eu bod yno ar yr un pryd â’r plant, ond gall yr eglwys ofyn iddynt wneud cais am wiriad DBS Sylfaenol os ydynt yn teimlo bod hyn yn angenrheidiol.

Mae hyn hefyd yn berthnasol i gyfleusterau gofal plant sydd wedi’u lleoli mewn adeiladau eraill, e.e. crèches mewn swyddfa neu gampfa.

Senario 4

Hyd yn oed os yw côr yn cynnwys plant ac oedolion, os yw arweinydd y côr yn bodloni’r meini prawf yn rhan 2 neu ran 4 o Atodiad A, oherwydd bod disgwyl i blant fynychu, maent mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant.

Mae hyn yn golygu y gall yr eglwys wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Ni ddylent ofyn am wiriad DBS yn y gweithlu oedolion oni bai bod y meini prawf perthnasol a nodir yn y canllawiau Gweithio gydag Oedolion yn y Sector Elusennau yn cael eu bodloni.

Senario 5

Gall elusennau sy’n darparu addysg mewn lleoliadau crefyddol ofyn i’r rhai sy’n gyfrifol am addysgu, hyfforddi, cyfarwyddo, gofalu am, goruchwylio, neu ddarparu cyngor neu arweiniad i blant wneud cais am wiriad DBSManwl.

Os ydynt yn darparu’r gweithgareddau hyn ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod, neu unwaith ar unrhyw adeg rhwng 2am a 6am (gyda’r cyfle i gysylltu wyneb yn wyneb â phlant), maent mewn gweithgaredd rheoledig a gallant hefyd ofyn am wiriad o’r Rhestr Gwahardd Plant.

10. Gyrru i elusen neu fel gwirfoddolwr

Dim ond mewn amgylchiadau penodol iawn y mae gyrwyr yn gymwys i gael gwiriadau DBS Safonol neuFanwl. Nid yw p’un a yw’r gwaith yn cael ei dalu neu’n ddi-dâl yn newid pa lefel o wiriad DBS sydd ar gael. Ym mhob achos, rhaid i’r gyrru gael ei wneud fel rhan o drefniant ffurfiol trydydd parti, er enghraifft, gwasanaeth bws ysgol, ac nid trefniant personol rhwng ffrindiau neu gymdogion.

Mae gyrwyr yn cynnal gweithgaredd rheoledig gyda phlant os ydynt yn gyrru cerbyd sy’n cael ei ddefnyddio ar gyfer cludo plant yn unig, gan gynnwys eu gofalwyr neu oruchwylwyr, ac yn gwneud hyn ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod. Os yw’r gyrrwr yn bodloni’r meini prawf hyn, gellir gofyn iddynt wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant.

Os ydynt yn gyrru cerbyd sy’n cael ei ddefnyddio ar gyfer cludo plant yn unig, gan gynnwys eu gofalwyr neu oruchwylwyr ond yn llai aml, nid ydynt mewn gweithgaredd rheoledig, ond maent yn dal i fod yn gymwys i gael gwiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant, dim ond heb wiriad Rhestr Gwahardd Plant.

11. Gweithwyr llinell gymorth ffôn

Gall trinwyr galwadau llinell gymorth fod yn gymwys i gael gwiriad DBS Safonol neu Fanwl yn dibynnu ar a ydynt yn darparu cyngor neu arweiniad fel rhan o’u rôl, i bwy maen nhw’n ei ddarparu, a pha mor aml maen nhw’n ei ddarparu. Nid yw p’un a yw’r rôl yn daledig neu’n ddi-dâl yn effeithio ar ba lefel o wiriad DBS y gellir gofyn iddynt wneud cais amdano.

Senario 6

Mae llinell gymorth elusen wedi’i sefydlu’n gyfan gwbl neu’n bennaf ar gyfer plant ac mae’n darparu cyngor i blant ar eu lles emosiynol, corfforol ac addysgol. Os yw’r trinwyr galwadau llinell gymorth yn darparu’r cyngor a’r canllawiau hyn ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod, yna mae hyn yn weithgaredd rheoledig gyda phlant. Gall yr elusen wneud cais am wiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant ar gyfer unrhyw driniwr galwadau llinell gymorth sy’n gwneud y gwaith hwn.

Os yw’r triniwr galwadau llinell gymorth yn darparu cyngor ac arweiniad i blant yn llai aml, maent yn dal i fod yn gymwys i gael gwiriad DBSmanwl, ond mae hyn heb wiriad Rhestr Gwahardd Plant.

Gall llinellau cymorth sydd wedi’u sefydlu i unrhyw aelod o’r cyhoedd gael mynediad iddynt, h.y. nad ydynt wedi’u hanelu’n benodol at blant, ddim ond gofyn i’w gweithwyr neu wirfoddolwyr wneud cais am wiriad DBS Sylfaenol.

12. Cymedrolwyr ystafell sgwrsio Rhyngrwyd

Gellir gofyn i gymedrolwyr ystafelloedd sgwrsio sydd wedi’u sefydlu i gael eu defnyddio’n bennaf gan blant wneud cais am wiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant os ydyn nhw’n gwneud hynny at ddibenion diogelu’r plant ac os ydyn nhw’n gwneud hyn yn ddigon aml.

Rhaid i’r cymedrolwyr hyn wneud un neu fwy o’r canlynol:

• bod yn monitro cynnwys y gwasanaeth

• gallu dileu neu atal ychwanegu cynnwys at y gwasanaeth

• rheoli mynediad i’r gwasanaeth

Rhaid i gymedrolwyr hefyd:

• cael mynediad at gynnwys y gwasanaeth

• cael cyswllt â’r plant sy’n defnyddio’r gwasanaeth, boed hyn ar-lein neu wyneb yn wyneb

• gwneud hyn ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod

Os nad ydynt yn gwneud hyn yn ddigon aml ond yn bodloni’r holl amodau eraill, gellir gofyn iddynt wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant, dim ond heb y gwiriad Rhestr Gwahardd Plant.

Nid oes cymhwysedd i bobl sy’n adeiladu’r ystafelloedd sgwrsio neu’r gwefannau gael eu gofyn i wneud cais am wiriad DBS Safonol neuFanwl. Gellir gofyn i bobl yn y rolau hyn wneud cais am wiriad DBS Sylfaenol.

13. Elusennau maethu a mabwysiadu

13.1 Mabwysiadu

Nid yw mabwysiadu plentyn yn weithgaredd rheoledig, ond gall y rhai sy’n trefnu’r mabwysiadu ofyn i ddarpar rieni mabwysiadu ac unrhyw aelodau o’r aelwyd 18 oed a throsodd wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant.

13.2 Gofalwr maeth

Gellir gofyn i ofalwyr maeth wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Mae hyn oherwydd bod gofal maeth wedi’i enwi yn y Ddeddf Diogelu Grwpiau Hyglwyf (SVGA) 2006 fel gweithgaredd rheoledig gyda phlant. Mae’r gofalwr maeth yn cael ei dalu ac felly nid oes ganddo hawl i wiriad am ddim.

13.3 Maethu aelodau’r aelwyd

Gan eu bod yn byw gyda rhywun sy’n cyflawni gweithgaredd rheoledig yn eu cartref, mae aelodau’r aelwyd 18 oed a hŷn yn gymwys i gael eu gofyn I wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Nid yw aelodau’r aelwyd mewn gweithgaredd rheoledig. Oherwydd bod y gofalwr maeth yn cael ei dalu, ni fydd y cais hwn yn rhad ac am ddim. Mewn amgylchiadau maethu preifat, gellir gofyn am wiriad DBS ar aelodau o’r aelwyd 16 oed a hŷn.

13.4 Gofalwyr seibiant a rolau cymorth wrth gefn

Os ydynt yn cael eu henwi a’u hasesu fel rhan o’r trefniant cofrestru maethu cyffredinol ac yn bodloni gofynion gweithgaredd rheoledig (gweler Atodiad A), gellir gofyn i ofalwyr seibiant a’r rhai mewn rolau cymorth wrth gefn wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Oherwydd bod y gofalwr maeth yn cael ei dalu, nid yw’r ceisiadau hyn yn rhad ac am ddim. Mae hyn waeth beth a yw’r ymgeiswyr yn cael eu talu i ddarparu’r seibiant neu’r rolau cefnogol.

Os nad yw’r rolau hyn yn cael eu henwi a’u hasesu fel rhan o’r cofrestriad maethu ac mai dim ond trefniant personol gyda’r rhieni maeth ydyw, yna nid oes cymhwysedd ar gyfer gwiriad DBS Safonol neuFanwl.

13.5 Staff gwasanaeth neu asiantaeth maethu neu fabwysiadu

Gellir gofyn i’r rhai sy’n gweithio ym maes maethu neu fabwysiadu sydd â chyswllt â’r plant neu fynediad at wybodaeth sensitif neu bersonol am blant wneud cais am wiriad DBS Safonol.

13.6 Aelodau’r panel maethu neu fabwysiadu

Gellir gofyn i aelodau panel maethu neu fabwysiadu wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant heb wirio’r Rhestr Gwahardd Plant.

14. Elusennau a sefydliadau cymorth sy’n gweithio dramor

Pan fydd rhywun yn cael ei gyflogi neu’n gwirfoddoli i weithio dramor i elusen, efallai y byddant yn gymwys i gael gwiriad DBS os yw’r penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud yng Nghymru neu Loegr.

Gellir gofyn am wiriad DBS Sylfaenol ar gyfer unrhyw waith cymorth tramor ac efallai y bydd rhai rolau yn gymwys ar gyfer lefel wahanol o wiriad.

Os yw unigolyn yn byw ar hyn o bryd, neu wedi byw o’r blaen, y tu allan i’r DU, efallai na fydd gwiriad DBS yn darparu golwg gyflawn o’u cofnod troseddol oherwydd nad yw DBS yn gallu cael mynediad at gofnodion troseddol a gedwir dramor.

Gelwir gwiriadau cofnodion troseddol tramor yn ‘Dystysgrifau Cymeriad Da’. Mae’r broses ar gyfer cael y gwiriadau hyn yn amrywio o wlad i wlad a bydd yn rhaid i chi wneud cais yn y wlad ei hun neu i’r Llysgenhadaeth berthnasol yn y DU. I gael rhagor o wybodaeth am sut i gael gwiriad cofnodion troseddol dramor, cyfeiriwch at: Gwiriadau cofnodion troseddol ar gyfer ymgeiswyr tramor.

Os yw sefydliad yn gofyn am dystysgrif o gymeriad da ar gyfer unigolyn o’r DU, cyfeirir at hyn fel tystysgrif heddlu a gellir ei chael trwy ACRO.

Senario 7

Mae sefydliad yn recriwtio meddygon i ddarparu gofal iechyd i blant yn Zambia. Bydd y penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud yn Llundain. Os ydynt yn recriwtio unigolion o Gymru, Lloegr, Ynysoedd y Sianel neu Ynys Manaw, gallant ofyn iddynt wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Mae hyn oherwydd bod darparu gofal iechyd fel gweithiwr gofal iechyd proffesiynol rheoledig yn weithgaredd rheoledig. Os yw’r penderfyniad yn cael ei wneud dramor, gellir gofyn am ICPC yn lle gwiriad DBS. Os yw’r unigolyn wedi byw neu weithio mewn gwledydd eraill o’r blaen, gellid gofyn am dystysgrif ymddygiad da gan y gwledydd perthnasol hynny hefyd.

Senario 8

Mae’r un sefydliad hefyd yn recriwtio meddygon yn Zambia i ddarparu gofal iechyd i blant. Mae’r penderfyniad addasrwydd yn dal i gael ei wneud yn Llundain fel y gall y sefydliad ofyn iddynt wneud cais am wiriad DBS manwl yn y gweithlu plant gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Mae hyn oherwydd bod darparu gofal iechyd fel gweithiwr gofal iechyd proffesiynol rheoledig yn weithgaredd rheoledig. Os nad yw’r unigolyn yn Zambia erioed wedi ymweld â’r DU, mae’n annhebygol y bydd gwiriad DBS yn darparu golwg gywir o’i gofnod troseddol. Felly, argymhellir gofyn am dystysgrif o gymeriad da o’u gwlad enedigol.

Senario 9

Mae sefydliad yn Lloegr yn recriwtio gwirfoddolwyr i helpu i adeiladu canolfan gymunedol yn Belize. Os yw’r penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud yng Nghymru, Lloegr, Ynysoedd y Sianel neu Ynys Manaw, gellir gofyn iddynt gael gwiriad DBS Sylfaenol gan nad yw’r gwaith y byddant yn ei wneud yn caniatáu gwiriad DBS Safonol neu Fanwl. Os yw’r penderfyniad addasrwydd yn cael ei wneud yn Belize, yna gallant ofyn am dystysgrif heddlu trwy ACRO os yw’r unigolyn yn dod o’r DU neu dystysgrif o gymeriad da o’i wlad enedigol.

15. ATODIAD A – Diffiniad o weithgaredd rheoledig gyda phlant

Mae gweithgaredd rheoledig yn rhywbeth na ddylid ei wneud gan berson sydd wedi’i wahardd. Os yw rhywun wedi’i gynnwys ar y Rhestr Gwahardd Plant, rhaid iddynt beidio â gwneud cais i weithio mewn rôl sy’n cynnwys gweithgaredd rheoledig gyda phlant.

Os yw rhywun sy’n gwybod eu bod wedi’u gwahardd rhag gweithgaredd rheoledig gyda phlant yn gwneud cais am waith sy’n bodloni’r diffiniad o weithgaredd rheoledig isod, maent yn cyflawni trosedd; fel y mae unrhyw un sy’n caniatáu iddynt weithio mewn rôl sy’n cynnwys gweithgaredd rheoledig gan wybod eu bod wedi’u gwahardd. Gallai’r ddau fod yn atebol am hyd at 5 mlynedd o garchar a/neu ddirwy.

Gelwir sefydliad sydd ag unrhyw nifer o rolau sy’n bodloni’r diffiniad o weithgaredd rheoledig yn ‘ddarparwr gweithgaredd rheoledig’. Mae gan y sefydliadau hyn ddyletswydd gyfreithiol i wneud atgyfeiriadau at DBS pan fyddant yn credu bod person wedi achosi niwed neu yn peri risg o niwed i grwpiau agored i niwed, gan gynnwys plant. Rhaid iddynt hefyd ddarparu gwybodaeth i DBS pan ofynnir gennym ni am wneud hynny a gallant gael eu dirwyo oni bai bod ganddynt esgus rhesymol dros beidio â darparu’r wybodaeth.

Gall gweithgaredd rheoledig syrthio i un o 4 rhan isod:

15.1 Rhan 1

Dim ond unwaith y mae angen cynnal y gweithgareddau canlynol i gael eu rheoleiddio gyda phlant:

• darparu gofal personol – sef:

  • cymorth corfforol gyda, neu annog ac yna goruchwylio plentyn mewn cysylltiad â bwyta neu yfed oherwydd bod ei angen ar y plentyn oherwydd ei salwch neu anabledd neu

  • darparu unrhyw fath o hyfforddiant, cyfarwyddyd neu arweiniad i blentyn mewn perthynas â bwyta neu yfed oherwydd bod ei angen ar y plentyn oherwydd ei salwch neu anabledd neu

  • cymorth corfforol gyda, neu annog ac yna goruchwylio plentyn mewn cysylltiad â defnyddio’r toiled, ymolchi neu wisgo oherwydd bod ei angen ar y plentyn oherwydd ei oedran, salwch, neu anabledd neu

  • darparu unrhyw fath o hyfforddiant, cyfarwyddyd neu arweiniad i blentyn mewn perthynas â defnyddio’r toiled, ymolchi neu wisgo oherwydd bod ei angen ar y plentyn oherwydd ei oedran, salwch neu anabledd

• darparu gofal iechyd gan, neu o dan gyfarwyddyd neu oruchwyliaeth gweithiwr gofal iechyd proffesiynol rheoledig.

15.2 Rhan 2

Mae angen cynnal y gweithgareddau canlynol ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod, neu unwaith ar unrhyw adeg rhwng 2am a 6am (gyda’r cyfle i gysylltu wyneb yn wyneb â phlant) i olygu gweithgareddau rheoledig gyda phlant:

• addysgu, hyfforddi, neu gyfarwyddo plant, oni bai ei fod yn gysylltiedig ag addysgu, hyfforddi neu gyfarwyddo pobl nad ydynt yn blant.

• gofalu am neu oruchwylio plant, oni bai bod y gofal neu’r goruchwyliaeth yn gysylltiedig â gofalu am neu oruchwylio pobl nad ydynt yn blant

• darparu unrhyw fath o gyngor neu arweiniad yn gyfan gwbl neu’n bennaf i blant sy’n ymwneud â’u lles corfforol, emosiynol neu addysgol. Nid yw hyn yn cynnwys unrhyw un sy’n darparu cyngor cyfreithiol i blant

Nid oes angen i unigolion fod mewn cysylltiad â’r un plant dros y cyfnod hwn – gall fod gydag unrhyw nifer o wahanol grwpiau neu unigolion.

15.3 Rhan 3

Mae angen i’r gweithgareddau canlynol gael eu cynnal ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod i gael eu hystyried yn weithgareddau rheoledig gyda phlant:

• cymedroli ystafell sgwrsio ar y rhyngrwyd sy’n debygol o gael ei defnyddio’n gyfan gwbl neu’n bennaf gan blant

• gyrru cerbyd yn benodol ar gyfer plant, gan gynnwys unrhyw un sy’n goruchwylio neu’n gofalu am y plant, fel rhan o drefniant ffurfiol trydydd parti.

Mae’r gweithgareddau canlynol hefyd yn cael eu rheoleiddio gyda phlant:

• rheoli neu oruchwylio person sy’n cyflawni gweithgaredd rheoledig gyda phlant

• bod yn ofalwr maeth

15.4 Rhan 4

Os nad yw gweithwyr elusen neu wirfoddolwyr yn cyflawni unrhyw un o’r gweithgareddau a esbonnir yn rhannau 1-3, gallent barhau i fod yn cynnal gweithgareddau rheoledig gyda phlant os ydynt yn gwneud eu gwaith mewn sefydliadau penodol ac yn bodloni meini prawf penodol.

Y sefydliadau yw:

• sefydliad addysgol yn unig neu’n bennaf ar gyfer darparu addysg amser llawn plant

• uned atgyfeirio disgyblion

• academi darpariaeth amgen yn Lloegr yn unig

• darparwr addysg feithrin

• canolfan gadw i blant

• gwasanaeth llety diogel i blant yng Nghymru yn unig

• cartref plant neu gartref a ddarperir o dan Ddeddf Plant 1989

• cartref gofal yn gyfan gwbl neu’n bennaf ar gyfer plant yng Nghymru yn unig

• canolfan blant (a reolir gan neu ar ran awdurdod lleol yn Lloegr, neu o dan drefniadau a wnaed gydag awdurdod lleol yn Lloegr, lle mae gwasanaethau plentyndod cynnar ar gael, a lle darperir gweithgareddau i blant ifanc, drwy ddarpariaeth blynyddoedd cynnar neu fel arall)

• Adeiladau gofal plant perthnasol

Os yw’r gweithwyr elusen yn gweithio yn unrhyw un o’r sefydliadau a restrir uchod, rhaid iddynt hefyd fodloni’r holl feini prawf isod:

• maent yn gweithio yno ar fwy na 3 diwrnod mewn unrhyw gyfnod o 30 diwrnod, neu unwaith dros nos rhwng 2am a 6am gyda’r cyfle i gysylltu wyneb yn wyneb â’r plant a

• maent yn cael y cyfle, oherwydd eu swydd/rôl, i gael cyswllt â’r plant yn y sefydliad a

• maent yn gweithio yno at ddibenion y sefydliad a

• nid yw’n waith dros dro neu achlysurol ac

Mae’r meini prawf hyn wedi’u hanelu at rolau ategol, e.e. staff gweinyddol, glanhawyr ac ati.

15.5 Gweithio gyda phlant

Pan nad yw unigolyn mewn gweithgaredd rheoledig ond yn dal i fod â chysylltiad â phlant, gallant fod yn gymwys i gael gwiriad DBS manwl heb wiriad Rhestr Gwahardd Plant. Disgrifir hyn fel gwaith gyda phlant. Mae hyn yn cynnwys sefyllfaoedd lle byddai’r unigolyn mewn gweithgaredd rheoledig ond nid yw’n gwneud y gweithgaredd yn ddigon aml. Gallwch ddysgu rhagor am hyn ar ein gwefan gwefan.

16. Dolenni a Chysylltiadau

Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar wefan DBS. Efallai y bydd y tudalennau canlynol yn ddefnyddiol:

www.gov.uk/find-out-dbs-check (ein teclyn cymhwysedd)

www.gov.uk/government/publications/dbs-workforce-guidance

Mae gwybodaeth am weithgaredd rheoledig gyda phlant hefyd ar gael gan yr Adran Addysg (DfE)

Keeping children safe in education - GOV.UK

Mae gwybodaeth am weithgaredd rheoledig gydag oedolion hefyd ar gael gan yr Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol (DHSC)

www.gov.uk/government/publications/new-disclosure-and-barring-services

Mae cyflogwyr y GIG yn darparu ystod o ganllawiau penodol i’r sector ar eu gwefan ac mae ganddynt offeryn cymhwysedd ar gyfer rolau’r GIG

www.nhsemployers.org/case-studies-and-resources/2017/04/dbs-eligibility-toll

Cysylltiadau gwasanaeth allgymorth DBS ar gyfer sefydliadau sydd eisiau cefnogaeth a chydweithio:

www.gov.uk/guidance/the-dbs-regional-outreach-service

Ymholiadau cyffredinol: customerservices@dbs.gov.uk

Ffôn: 0300 020 0190

Llinell Gymraeg: 0300 020 0191

Gwefan: www.gov.uk/dbs