Ymgynghoriad agored

Cyflwyno profion golwg gorfodol i yrwyr hŷn

Cyhoeddwyd 16 Chwefror 2026

Mae’r Adran Drafnidiaeth (DfT) yn ceisio barn ar y cynigion ar gyfer cyflwyno profion golwg gorfodol i yrwyr hŷn.

Nid yw’r ymgynghoriad hwn yn cyflwyno opsiwn a ffefrir, gan ganiatáu i randdeiliaid roi barn ar amrywiaeth o ddulliau posibl.

Rhagair y gweinidog

Mae diogelwch ffyrdd yn hanfodol i bopeth y mae’r llywodraeth hon yn ei gynrychioli. Mae ffyrdd mwy diogel yn sail i’n cenadaethau cenedlaethol — ysgogi twf economaidd, galluogi teithiau mwy gwyrdd drwy deithio llesol, lleddfu’r pwysau ar y GIG a sicrhau y gall pawb deithio’n ddiogel. 

Mae pob marwolaeth a gwrthdrawiad difrifol yn drasiedi. Ar ôl cyfarfod â theuluoedd a ffrindiau rhai o’r rhai sydd wedi cael eu lladd neu eu hanafu’n ddifrifol, mae gen i rywfaint o ymdeimlad o’r dinistr y mae difrod ffyrdd wedi’i gael ar eu bywydau. Fel Gweinidog Trafnidiaeth Leol, mae diogelwch pob defnyddiwr ffyrdd yn flaenoriaeth allweddol. Mae ein ffyrdd ymhlith y rhai mwyaf diogel yn y byd, ond mae unrhyw farwolaeth ar y ffyrdd yn drasiedi. Yn 2024, roedd 1,224 o yrwyr ceir hŷn wedi’u lladd neu eu hanafu’n ddifrifol, gostyngiad o 3% o’i gymharu â 2023, ond cynnydd o 7% o’i gymharu â 2014.

Rwyf wedi gwrando ar y galwadau i ystyried y broses bresennol o hunan-ddatgan ar adeg adnewyddu trwyddedau i yrwyr hŷn, gan gynnwys argymhellion gan grwneriaid yn dilyn gwrthdrawiadau ffordd angheuol. Rwyf hefyd yn ymwybodol o’r heriau a achosir gan boblogaeth sy’n heneiddio, lle gall rhai cyflyrau, gan gynnwys cyflyrau golwg, ddod yn fwy cyffredin. Mae angen i ni ddod o hyd i’r cydbwysedd cywir rhwng sicrhau y gall pobl hŷn gymryd rhan weithredol yn y gymdeithas a chadw eu hannibyniaeth, ac ar yr un pryd gynnal gyrru diogel ar y ffyrdd. 

Mae’r ymgynghoriad hwn yn ceisio barn ar gyflwyno profion golwg gorfodol ar gyfer gyrwyr hŷn. Mae dirywiad golwg yn rhan gyffredin o heneiddio oherwydd newidiadau naturiol yn strwythur a swyddogaeth y llygad, gyda chyflyrau llygaid fel glawcoma a dirywiad macwlaidd yn dod yn fwy cyffredin yn y blynyddoedd diweddarach.  

Er bod yr ymgynghoriad hwn yn canolbwyntio ar brofion golwg gorfodol ar gyfer gyrwyr 70 oed a throsodd, rydym hefyd yn cydnabod y bydd angen gwneud mwy i fynd i’r afael â chyflyrau iechyd ehangach sy’n gysylltiedig â phoblogaeth sy’n heneiddio a’r cynnydd a ragwelir mewn gyrwyr hŷn. Rhoddir ystyriaeth yn y dyfodol i fesurau addasrwydd i yrru eraill, megis asesiadau gwybyddol.  

Rwyf am gefnogi gyrwyr wrth iddyn nhw fynd yn hŷn. Rwy’n cydnabod bod cael trwydded yrru yn hanfodol i lawer ac yn darparu annibyniaeth a rhyddid. Fodd bynnag, mae angen i ni sicrhau y gall gyrwyr hŷn barhau i yrru’n ddiogel cyn belled â’u bod yn ffit ac yn iach i wneud hynny.

Lilian Greenwood AS

Gweinidog Trafnidiaeth Leol

Cyflwyniad

Wrth i boblogaeth Prydain Fawr heneiddio, mae cyfran y gyrwyr hŷn ar y ffyrdd yn parhau i gynyddu. Er bod gyrru’n rhoi annibyniaeth a symudedd i bobl hŷn, mae hefyd yn cyflwyno heriau i ddiogelwch ar y ffyrdd wrth wynebu problemau sy’n rhan o’r broses heneiddio naturiol, fel dirywiad gwybyddol, golwg sy’n dirywio a mwy o fregusrwydd.  

Mae gwrthdrawiadau ffordd yn rhoi baich sylweddol ar y GIG. Yn 2024, amcangyfrifir bod gwrthdrawiadau wedi arwain at £3 biliwn mewn costau meddygol ac ambiwlans i’r GIG. Bydd costau gofal parhaus hefyd i’r rhai sydd ag anafiadau a fydd yn newid bywydau. Mae gwrthdrawiadau ffyrdd hefyd yn cael effaith enfawr ar yr economi.

Yn 2024, amcangyfrifwyd bod y golled allbwn oherwydd gwrthdrawiadau yn £6.9 biliwn – dyna bobl a fyddai wedi gallu gweithio a chyfrannu at gymdeithas ond na allant oherwydd effaith gwrthdrawiad traffig ffordd.

Ym Mhrydain Fawr, mae’r hawl i yrru yn dod i ben yn 70 oed. Unwaith y bydd gyrwyr yn cyrraedd 70 oed, rhaid iddynt adnewyddu eu trwydded yrru ac, ar y mwyaf, bob 3 blynedd wedi hynny. I adnewyddu eu hawl, rhaid iddynt wneud datganiad cyfreithiol eu bod yn gallu bodloni’r safonau golwg sy’n ofynnol i yrru a chadarnhau a oes ganddynt unrhyw gyflyrau meddygol rhestredig.

Mae achosion proffil uchel, gan gynnwys Ymchwiliad i Ddamwain Angheuol (FAI) yn yr Alban a gwrandawiadau cwest crwner yn Lloegr lle roedd gyrwyr hŷn yn rhan o wrthdrawiadau traffig ffyrdd angheuol, wedi arwain at bryderon cyhoeddus dealladwy ynghylch y risgiau posibl a achosir gan yrwyr hŷn, gan gynnwys y rhai â chyflyrau golwg ac wedi codi pryderon ynghylch digonolrwydd y system hunan-ddatgan bresennol.

Yn 2023, cynhaliodd yr Asiantaeth Trwyddedu Gyrwyr a Cherbydau (DVLA) alwad am dystiolaeth ynghylch trwyddedu gyrwyr ar gyfer pobl â chyflyrau meddygol. Roedd yr alwad am dystiolaeth yn ceisio barn ar y sail ddeddfwriaethol bresennol ar gyfer sefydlu a yw unigolyn yn feddygol addas i yrru a beth y gellid ei wella a’i newid.

Fel rhan o’r gwaith hwn, rhoddir ystyriaeth i’r argymhellion a wnaed fel rhan o’r FAI a chwestau’r crwner a’r heriau a achosir gan boblogaeth sy’n heneiddio, lle gall rhai cyflyrau, gan gynnwys cyflyrau golwg, ddod yn fwy cyffredin.

Gallai sawl opsiwn wella canlyniadau diogelwch ffyrdd i yrwyr hŷn a defnyddwyr ffyrdd eraill a allai fod mewn gwrthdrawiadau â gyrwyr hŷn. Mae’r rhain yn cynnwys profion golwg gorfodol neu asesiadau gwybyddol wrth adnewyddu trwydded, asesiadau meddygol, cynyddu cyfranogiad gweithwyr gofal iechyd proffesiynol yn y broses, neu ei gwneud yn rhwymedigaeth gyfreithiol i weithwyr gofal iechyd proffesiynol roi gwybod am eu cleifion i’r DVLA pan nad ydynt bellach yn addas i yrru.

Mae golwg yn elfen hanfodol o yrru’n ddiogel ac mae sicrhau y gall gyrwyr hŷn fodloni’r safonau lleiaf sy’n ofynnol ar gyfer gyrru yn mynd i’r afael yn uniongyrchol â ffactor allweddol mewn diogelwch ar y ffyrdd. Felly, mae’r ymgynghoriad hwn yn ceisio barn ar y posibilrwydd o symud i ffwrdd o’r system bresennol o hunan-ddatgan am safonau golwg ar gyfer gyrwyr 70 oed a throsodd a chyflwyno profion golwg gorfodol ar gyfer gyrwyr hŷn fel rhan o’r broses adnewyddu trwydded yrru. 

Mae’r cynnig hwn yn targedu agwedd benodol a mesuradwy ar gymhwysedd gyrru ac yn anelu at gyflawni’r amcan o sicrhau y gall gyrwyr hŷn barhau i fodloni’r safonau golwg sy’n ofynnol ar gyfer gyrru’n ddiogel.  

Er bod yr ymgynghoriad hwn yn canolbwyntio ar brofion golwg gorfodol gyrwyr 70 oed a throsodd, rydym hefyd yn cydnabod, wrth i’r boblogaeth heneiddio, y bydd angen gwneud mwy i fynd i’r afael â’r heriau y mae hyn yn eu peri a bydd ystyriaeth hefyd yn cael ei rhoi yn y dyfodol i fesurau addasrwydd i yrru eraill, megis asesiadau gwybyddol.  

Mae trwyddedu gyrwyr yn fater a gedwir yn ôl mewn perthynas â Chymru a’r Alban (ond nid Gogledd Iwerddon), felly byddai unrhyw newidiadau trwyddedu a gyflwynir yn berthnasol i Loegr, yr Alban a Chymru.

Cost yswiriant

Mae’r llywodraeth eisiau cefnogi gyrwyr ac mae wedi ymrwymo yn ei maniffesto i fynd i’r afael â chostau uchel yswiriant modur. Er mwyn cyflawni’r ymrwymiad hwn, fe wnaethom ffurfio tasglu trawslywodraethol ar yswiriant moduron, dan gyd-gadeiryddiaeth yr Adran Drafnidiaeth (DfT) a Thrysorlys Ei Fawrhydi.  

Fodd bynnag, mae’n bwysig egluro bod yswirwyr moduron yn gyfrifol am osod telerau ac amodau’r polisïau maen nhw’n eu cynnig, a’u bod nhw i benderfynu ar lefel y risg maen nhw’n ei chymryd wrth gyhoeddi unrhyw bolisi i ymgeisydd penodol. Mae premiymau yswiriant modur yn cael eu gosod yn ôl y risgiau sy’n gysylltiedig ag ymgeisydd penodol.

Fel rhan o’r asesiad hwnnw, mae yswirwyr yn ystyried oedran a phrofiad yr ymgeisydd, cofnod hawliadau’r ymgeisydd a’r math o gerbyd a fydd yn cael ei yrru. Os bydd nifer y gwrthdrawiadau sy’n cynnwys gyrwyr hŷn yn lleihau’n gyffredinol, gallai hyn gyfrannu at ostyngiad mewn premiymau yswiriant ar gyfer gyrwyr hŷn.

Cefndir polisi

Mae gan Brydain Fawr boblogaeth sy’n heneiddio gyda mwy o bobl yn debygol o yrru am hirach. O fis Tachwedd 2012 i fis Mai 2025, cynyddodd nifer y bobl 70 oed a throsodd sy’n dal trwydded yrru lawn (y cyfeirir atynt drwyddi draw fel ‘gyrwyr hŷn’) 60% (o 3.9 miliwn i 6.3 miliwn).

Mae nifer y gyrwyr dros 70 oed yn y DU wedi bod yn cynyddu’n sydyn dros y degawd diwethaf, gan adlewyrchu newidiadau demograffig, disgwyliad oes cynyddol a hirhoedledd gyrru.

Mae Ffigur 1 yn dangos cynnydd sydyn yn nifer y gyrwyr trwyddedig ym Mhrydain Fawr sy’n 70 oed a hŷn o 2012 i 2025. Mae’r data’n cynnwys is-grwpiau ar gyfer gyrwyr 80 oed neu hŷn, 90 oed neu hŷn a 100 oed neu hŷn.

Yn 2025, roedd ychydig dros 6.3 miliwn o ddeiliaid trwydded yrru ceir a beiciau modur llawn (grŵp 1) 70 oed a throsodd ym Mhrydain Fawr, gyda thua 2 filiwn o yrwyr dros 70 oed yn adnewyddu eu trwydded bob blwyddyn. O’r duedd o 2012 i 2025, mae’n edrych fel y bydd nifer y gyrwyr trwyddedig 70 oed neu hŷn yn parhau i gynyddu.

Ffigur 1: Cynnydd yn nifer y deiliaid trwydded yrru lawn ym Mhrydain Fawr sydd dros 70 oed, 2012 i 2025

[IMAGE]

Mae datblygiadau mewn meddygaeth ac ymwybyddiaeth iechyd yn golygu bod pobl yn byw ac yn gweithio’n hirach ac mae llawer yn rhesymol yn disgwyl parhau i yrru ymhell i mewn i fywyd hŷn er mwyn cynnal annibyniaeth, yn enwedig mewn ardaloedd gwledig. Fodd bynnag, rhaid cydnabod bod heneiddio yn naturiol yn cynyddu’r risg o gyflyrau meddygol a allai effeithio ar y galluoedd gwybyddol, corfforol neu weledol sydd eu hangen ar gyfer gyrru’n ddiogel.

Er bod gyrwyr 17 i 24 oed yn cynrychioli cyfran uchel o wrthdrawiadau ym Mhrydain Fawr, mae gyrwyr ceir hŷn yn fwy tebygol o gael eu lladd neu eu hanafu’n ddifrifol fesul trwydded a ddelir, o leiaf yn rhannol oherwydd eu eiddilwch.

At ei gilydd, yn 2024, roedd tua 24% o’r holl yrwyr ceir a laddwyd yn yrwyr 70 oed neu’n hŷn, gyda 11% o’r holl anafusion mewn gwrthdrawiadau ceir mewn gwrthdrawiadau yn cynnwys gyrwyr hŷn. Yn 2024, roedd 1,224 o anafusion gyrwyr ceir hŷn wedi’u lladd neu eu hanafu’n ddifrifol, gostyngiad o 3% o’i gymharu â 2023, a chynnydd o 7% o’i gymharu â 2014.

Mae cyfraddau anafusion gyrwyr ceir wedi’u lladd neu eu hanafu’n ddifrifol fesul biliwn o filltiroedd a yrrir yn uwch ar gyfer gyrwyr gwryw a benyw 76 oed a hŷn na’r cyfraddau ar gyfer pob grŵp oedran gyrwyr arall, ac eithrio gyrwyr 29 oed ac iau.

Nifer rhagamcanol o yrwyr hŷn

Rydym yn disgwyl, wrth i’r boblogaeth heneiddio, y byddwn yn debygol o weld mwy o yrwyr dros 70 oed. Ar hyn o bryd, mae tua 77% o ddeiliaid trwydded yrru lawn yn adnewyddu eu trwydded yrru yn 70 oed, gweler Tabl 1 isod. Mae’r ffigur hwn yn seiliedig ar ddata trwyddedau gyrru Prydain Fawr a nifer y gyrwyr 69 oed yn y blynyddoedd 2019 i 2024, a adnewyddodd eu trwydded yrru yn 70 oed.

Tabl 1: Nifer rhagamcanol o yrwyr hŷn

Blwyddyn	69 Oed	Adnewyddwyd yn 70 oed	Canran adnewyddu
2019 i 2020	633,039	496,826	78%
2020 i 2021	615,426	444,614	72%
2021 i 2022	609,672	469,493	77%
2022 i 2023	622,970	483,368	77%
2023 i 2024	621,791	481,727	77%

Mae Ffigur 2 yn darparu nifer y deiliaid trwyddedau 70 oed a throsodd ym mis Awst 2025 a’r niferoedd rhagolygol ar gyfer y 5 mlynedd nesaf.  Mae’r niferoedd rhagolygol yn seiliedig ar y twf a welwyd yn nifer y deiliaid trwyddedau 70 oed a hŷn o Awst 2023 i Awst 2025 (cynnydd cyfartalog o 1.94% y flwyddyn) ac ar nifer y trwyddedau a ddelir gan bobl 70 oed a hŷn ym mis Awst 2025.

Ar gyfer cyd-destun ehangach, mae data gan yr ONS yn awgrymu y bydd cynnydd o 16% yn nifer y bobl 70 oed a throsodd yn y DU rhwng 2024 a 2032, cyfradd twf flynyddol gyfansawdd o 1.86% yn y boblogaeth y flwyddyn.

Ffigur 2: Nifer gwirioneddol a rhagolygol deiliaid trwyddedau gyrru dros 70 oed, 2025 i 2030

Niferoedd gwirioneddol neu ragolygol o ddeiliaid trwyddedau gyrru dros 70 oed	Nifer y deiliaid trwydded sy’n 70 oed neu’n hŷn
Gwir nifer deiliaid trwyddedau 70 oed neu hŷn ym mis Awst 2025	6,347,364
Nifer rhagolygol o drwyddedau a ddelir gan bobl 70 oed neu hŷn 2026	6,470,503
Nifer rhagolygol o drwyddedau a ddelir gan bobl 70 oed neu hŷn 2027	6,596,031
Nifer rhagolygol o drwyddedau a ddelir gan bobl 70 oed neu hŷn 2028	6,723,994
Nifer rhagolygol o drwyddedau a ddelir gan bobl 70 oed neu hŷn 2029	6,854,439
Nifer rhagolygol o drwyddedau a ddelir gan bobl 70 oed neu hŷn 2030	6,987,415

Ffynhonnell: Daeth y data hyn o ddata trwydded yrru Prydain Fawr, Awst 2025. Mae’r niferoedd rhagolygol yn seiliedig ar gynnydd o 1.94% flwyddyn ar flwyddyn fel y gwelwyd rhwng Awst 2023 ac Awst 2025

Ein nod yw lleihau marwolaethau ac anafiadau gyrwyr hŷn (a defnyddwyr ffyrdd eraill a allai fod mewn gwrthdrawiadau â gyrwyr hŷn) heb gyfyngu ar symudedd a chysylltedd gyrwyr hŷn o fewn cymdeithas.

Gofynion trwyddedu cyfredol

Grŵp 1: gyrwyr ceir a beiciau modur

Mae’n ofynnol yn ôl y gyfraith i yrwyr ceir a beiciau modur (grŵp 1) sydd â thrwydded cerdyn llun ei hadnewyddu bob 10 mlynedd nes eu bod yn cyrraedd 70 oed. Cyfeirir at y cyfnod adnewyddu 10 mlynedd fel cyfnod dilysrwydd gweinyddol y drwydded yrru a’r pwrpas yw sicrhau bod y ddogfen adnabod â llun yn gyfredol. Yn 70 oed, a bob 3 blynedd ar y mwyaf wedi hynny, rhaid i yrwyr adnewyddu eu hawl drwy wneud datganiad cyfreithiol eu bod yn gallu bodloni’r safonau golwg a chadarnhau a oes ganddynt unrhyw gyflyrau meddygol rhestredig.

I adnewyddu hawl i yrru yn 70 oed, rhaid i yrwyr grŵp 1 wneud datganiad cyfreithiol y gallant fodloni’r safonau golwg sy’n ofynnol i yrru a chadarnhau a oes ganddynt unrhyw gyflyrau meddygol rhestredig. Nid oes gofyniad i weithiwr gofal iechyd proffesiynol (meddyg teulu, optometrydd, ac ati) lofnodi, ond mae’n drosedd gwneud datganiad ffug, a gall hefyd wneud yswiriant modur yn annilys. Bydd y DVLA yn ymchwilio i’r gyrwyr hynny sy’n eu hysbysu am gyflwr meddygol a dim ond os gall yr ymgeisydd fodloni’r safonau meddygol priodol o ran addasrwydd i yrru y bydd yn rhoi trwydded yrru.

Er bod y rhwymedigaeth gyfreithiol i hysbysu DVLA am gyflwr meddygol perthnasol ar y gyrrwr, gall y DVLA dderbyn hysbysiadau am yrwyr gan drydydd partïon, ac mae’n gwneud hynny. Yn fwyaf cyffredin, yr heddlu, gweithwyr gofal iechyd proffesiynol, ffrindiau, perthnasau neu gymdogion yw hyn. Gellir gwneud hysbysiadau o’r fath ar ran y gyrrwr neu heb eu gwybodaeth.

Ar ôl cael hysbysiad, bydd DVLA yn cynnal ymchwiliad meddygol. Mae hyn fel arfer yn cynnwys casglu gwybodaeth gan y gyrrwr, gwneud ymholiadau gyda’u meddyg, yn ogystal ag ystyried canlyniadau unrhyw archwiliad meddygol.

Grŵp 2: gyrwyr bysiau a lorïau

Rhaid i yrwyr bysiau a lorïau (grŵp 2) ddal trwydded yrru grŵp 1 lawn a rhaid iddynt hefyd fodloni safonau iechyd llymach er budd diogelwch ar y ffyrdd. Mae archwiliad meddygol D4 (a gwblheir gan feddyg sydd wedi’i gcofrestru gyda’r Cyngor Meddygol Cyffredinol sydd wedi’i drwyddedu i ymarfer yn y Deyrnas Unedig neu wedi’i gofrestru o fewn yr UE) yn ofynnol pan fydd unigolyn yn gwneud cais am ei drwydded Grŵp 2 gyntaf ac wrth ei hadnewyddu yn 45 oed a phob 5 mlynedd wedi hynny tan 65 oed, ac o’r adeg honno mae gyrwyr yn destun adnewyddu blynyddol.

Pwrpas yr adroddiad meddygol D4 yw gwirio bod yr ymgeisydd/gyrrwr yn bodloni’r safonau addasrwydd i yrru ar gyfer cerbydau grŵp 2. Rhaid llofnodi a dyddio ffurflen D4 o leiaf 4 mis cyn i’r drwydded ddod i rym.

Golwg a gyrru

Mae gan bob gyrrwr gyfrifoldeb cyfreithiol parhaus i sicrhau eu bod yn bodloni’r safonau golwg cyfreithiol ar gyfer gyrru. Mae’r rhain yn ei gwneud yn ofynnol bod gan rywun graffter golwg (eglurder golwg) o leiaf 6 allan o 12 ar raddfa Snellen (siart llythrennau) a’u bod yn gallu darllen plât rhif o 20 metr i ffwrdd (gyda sbectol neu lensys cyffwrdd os oes angen).

Rhaid iddyn nhw hefyd gael maes golwg arferol. Mae maes golwg yn cyfeirio at gyfanswm yr arwynebedd y gall person ei weld wrth ganolbwyntio’n syth ymlaen, gan gynnwys golwg ymylol (ochr). Fe’i mesurir gan ddefnyddio profion fel prawf maes binocwlar Esterman neu berimetreg Goldmann, sy’n mapio maint ac ansawdd y golwg ar draws y maes.

Fodd bynnag, wrth i bobl heneiddio, mae golwg yn aml yn dirywio o ran craffter neu eglurder golwg, mae cyflyrau meddygol sy’n effeithio ar faes golwg yn fwy tebygol o ddatblygu ac mae’r gallu i adfer o lewyrch hefyd yn lleihau. Gall y dirywiad hwn ddigwydd yn raddol, weithiau heb i berson sylwi. Heb gywiriad neu driniaeth golwg, gall gynyddu’r risg o wrthdrawiadau i yrwyr hŷn a defnyddwyr ffyrdd eraill.

Mae profion golwg rheolaidd nid yn unig yn helpu sicrhau bod gyrwyr yn bodloni’r safonau golwg ond maent hefyd yn chwarae rhan hanfodol wrth helpu canfod amrywiol gyflyrau meddygol eraill a chlefydau llygaid yn gynnar. Mae canfod cynnar yn caniatáu triniaeth amserol, a all arwain at ganlyniadau iechyd gwell a helpu gyrwyr hŷn i aros ar y ffordd yn ddiogel, am hirach, nag os na chânt eu canfod na’u trin.

Mae hyn yn cynnig manteision hirdymor posibl i iechyd a gofal cymdeithasol drwy leihau costau yn y dyfodol, a dyna pam mae’r llywodraeth yn cefnogi argymhelliad y GIG y dylai oedolion gael prawf llygaid o leiaf bob 2 flynedd.

Mae profion golwg am ddim y GIG ar gael ledled Prydain Fawr i oedolion 60 oed a throsodd, yn ogystal ag unigolion â chyflyrau meddygol penodol fel diabetes, glawcoma neu 40 oed a throsodd sydd â hanes teuluol agos o glawcoma. Mae pobl eraill yn gymwys i gael profion golwg am ddim gan y GIG lle maent yn bodloni gofynion penodol.

Mae’r profion hyn yn cynnwys:

• prawf craffter golwg
• asesiad iechyd llygaid
• adolygiad presgripsiwn, ag atgyfeiriadau ar gyfer profion pellach yn cael eu darparu os oes angen clinigol

Er nad yw profion maes gweledol yn cael eu cynnwys fel mater o drefn, cânt eu cynnal os oes angen clinigol amdanynt. Gall unigolion nad ydynt yn gymwys i gael profion golwg am ddim gan y GIG dalu am eu prawf golwg preifat eu hunain, sy’n costio tua £25 i £35, gyda phrofion golwg manwl yn costio tua £10 yn ychwanegol.

Yn wahanol i drwyddedu gyrwyr, mae gwasanaethau iechyd a’r GIG wedi’u datganoli yng Nghymru a’r Alban ac mae pob gwlad yn rheoli ei system gofal iechyd ei hun. Er bod egwyddorion craidd y GIG yn parhau i fod yn gyson gan ei fod yn rhad ac am ddim ar y pwynt defnyddio ac yn cael ei ariannu’n gyhoeddus, mae gwahaniaethau yn y ffordd y darperir profion golwg am ddim y GIG.

Yn yr Alban, mae gan bob preswylydd hawl i archwiliad llygaid am ddim gan y GIG bob blwyddyn neu ddwy flynedd, yn dibynnu ar oedran ac angen clinigol, waeth beth fo’u hincwm neu eu hanes meddygol.

Yng Nghymru, mae profion golwg am ddim y GIG ar gael i’r rhai sy’n 60 oed a throsodd, y rhai â chyflyrau meddygol penodol, ac unigolion mewn grwpiau penodol sydd mewn perygl, gyda chymhwysedd ychwanegol ar gyfer gofal llygaid brys trwy wasanaeth Archwiliadau Iechyd Llygaid Cymru.

Yn Lloegr, mae cymhwysedd yn fwy cyfyngedig ac yn seiliedig ar oedran, cyflyrau meddygol a budd-daliadau sy’n gysylltiedig ag incwm.

Ymchwiliadau meddygol DVLA

Ar hyn o bryd, nid oes gofyniad i bob gyrrwr gael prawf golwg at ddibenion trwyddedu gyrwyr. Fodd bynnag, lle mae gyrwyr yn hysbysu’r DVLA am gyflwr meddygol neu olwg a allai effeithio ar yrru’n ddiogel, bydd y DVLA yn ymchwilio a gall gomisiynu prawf, archwiliad neu asesiad gyrru. 

Bydd gofyn i yrwyr sy’n hysbysu am rai cyflyrau llygaid, er enghraifft, glawcoma yn y ddau lygad, gael prawf ffurfiol o’u maes gweledol. Mae’r gyfraith yn nodi bod y DVLA yn talu unrhyw ffioedd sy’n gysylltiedig ag ymchwiliadau meddygol.  

Mae’n ofynnol i’r rhai sy’n ail-ymgeisio am drwydded yrru, ar ôl methu â darllen plât rhif o 20 metr naill ai yn ystod prawf golwg ar ochr y ffordd gan yr heddlu neu yn eu prawf gyrru, gael prawf plât rhif a gynhelir gan yr Asiantaeth Safonau Gyrwyr a Cherbydau (DVSA) cyn y bydd trwydded yn cael ei chyhoeddi.

Profion golwg gorfodol a weithredir yn rhyngwladol

Mae’r rhan fwyaf o wledydd Ewropeaidd yn ei gwneud yn ofynnol i ymgeiswyr am drwydded yrru gael asesiad golwg naill ai ar adeg eu cais cyntaf neu wrth adnewyddu. Fel arfer, optometryddion, offthalmolegwyr neu feddygon teulu sy’n cynnal yr asesiadau hyn, yn dibynnu ar reoliadau cenedlaethol.

Ar y cais cyntaf, mae gwledydd sy’n gofyn am brawf o graffter golwg a/neu brofion maes golwg yn cynnwys:

• Awstria
• Iwerddon
• Portiwgal
• Sbaen
• Denmarc
• Y Ffindir
• Latfia
• Gwlad Pwyl

Yn ogystal, mae sawl gwlad wedi gweithredu profion golwg gorfodol wrth adnewyddu trwydded, gan gynnwys:

• Sbaen
• Yr Eidal
• Denmarc
• Y Ffindir
• Norwy
• Gwlad yr Iâyr Iseldiroedd

Mae’r oedran y mae angen tystiolaeth o brawf golwg arno yn amrywio rhwng gwledydd.

Er enghraifft, yn Sbaen, mae’n ofynnol i yrwyr ddarparu prawf o brofion golwg wrth wneud cais cyntaf ac wrth adnewyddu trwyddedau bob 10 mlynedd. Unwaith y bydd gyrrwr yn cyrraedd 65 oed, mae’n ofynnol iddo adnewyddu ei drwydded am 5 mlynedd a disgwylir iddo gael archwiliad meddygol, sy’n cynnwys prawf golwg.

Yn 70 oed a throsodd, mae amlder adnewyddu trwyddedau gyrru yn cynyddu a disgwylir i yrwyr:

• gael archwiliad meddygol a phrawf golwg bob 2 flynedd
• yn yr Eidal, rhaid i yrwyr dros 70 oed adnewyddu eu trwyddedau bob 3 blynedd ac mae angen tystysgrif feddygol sy’n cynnwys prawf golwg
• yn Nenmarc, rhaid i yrwyr ddarparu tystysgrif feddygol sy’n cynnwys prawf llygaid yn 70 oed, 75 oed ac yna bob 2 flynedd

Mae’r holl gostau sy’n gysylltiedig â phrofion golwg annibynnol yn cael eu hysgwyddo gan y gyrrwr ac maent yn amrywio o tua 6 i 35 Ewro, ac eithrio Sweden, lle mae’r gost hon wedi’i hymgorffori yn ffi gyffredinol y drwydded yrru.

Effeithiau diogelwch profion golwg gorfodol

Yn 2019, cyhoeddodd yr Adran Drafnidiaeth y datganiad diogelwch ffyrdd: oes o ddiogelwch ffyrdd, a oedd yn cynnwys cam gweithredu i ‘asesu’r argymhellion gan y tasglu gyrwyr hŷn’ (ODTF).

Ariannodd yr Adran Drafnidiaeth adolygiad o adroddiad yr ODTF yn 2016 a fersiwn wedi’i diweddaru o’r adroddiad hwnnw, a gynhyrchwyd ym mis Tachwedd 2021, ‘cefnogi gyrru’n ddiogel wrth heneiddio’. Mae adroddiad 2021 yn gwneud argymhellion ar newidiadau y gellid eu gwneud i wella diogelwch gyrwyr hŷn, gan gynnwys:

• cyflwyno profion golwg gorfodol
• asesiad addasrwydd i yrru (dewis arall yn lle cynllun erlyn ar gyfer troseddau gyrru diofal i’w gyflwyno’n genedlaethol)
• gwerthusiadau/asesiadau gyrru gwirfoddol (dylid ymestyn cynnwys craidd ar gyfer gwerthusiadau gyrru a’r cwrs hyfforddi ar gyfer hyfforddwyr gyrru cymeradwy (ADIs) i greu cronfa fawr o hyfforddwyr ardystiedig a hyfforddedig

Canfu’r ODTF dystiolaeth sylweddol bod golwg yn newid ag oedran a bod newidiadau sylweddol i swyddogaeth weledol a gwybyddol, ac i berfformiad gyrru. Ar adeg diweddaru adroddiad 2016, adolygodd yr ODTF dystiolaeth ochr yn ochr â’r data diweddaraf gan Heddlu Hampshire, a ddangosodd fod angen cywiriad golwg ar 51% o yrwyr 70 oed a hŷn yn Hampshire, a gafodd gynnig asesiad fel dewis arall yn lle erlyniad ar ôl cael eu stopio am yrru heb ofal a sylw dyladwy.

Maent hefyd yn cyfeirio at astudiaeth o ddata’r heddlu gan Goleg yr Optometryddion, a ganfu fod gan 77% o sampl fawr o adroddiadau gwrthdrawiadau yn ymwneud â phobl dros 60 oed ‘olwg diffygiol, heb ei gywiro’ fel ffactor cyfrannol (PDF).

Ym mis Rhagfyr 2019, comisiynodd yr Adran Drafnidiaeth ScotCen Social Research (is-gwmni i NatCen) i gynnal asesiad tystiolaeth cyflym, a’i brif amcan oedd deall i ba raddau y mae problemau golwg neu broblemau gwelededd gyrwyr yn peri risg diogelwch ffyrdd yn y DU. Mae’r dystiolaeth yn cael ei defnyddio i lywio penderfyniadau sy’n ymwneud â’r drefn profi golwg, gofynion profi golwg a safonau addasrwydd i yrru sy’n ymwneud ag anhwylderau gweledol, gan gynnwys llywio pa ymchwil bellach sydd ei hangen cyn y gellir gwneud penderfyniadau.

Fel asesiad tystiolaeth cyflym, roedd yr asesiad yn blaenoriaethu astudiaethau yn seiliedig ar berthnasedd ac nid oedd yn adolygiad systematig. Roedd hyn yn briodol i nodi tystiolaeth allweddol yn y cyd-destun hwn, ac mae’r dull wedi’i egluro’n glir yn yr adroddiad.

 Casgliad cyffredinol yr awduron oedd bod tystiolaeth, wedi’i chefnogi gan adolygiadau tystiolaeth ac astudiaethau ymchwil cynradd, o gysylltiad rhwng cataractau a chyfradd uwch o wrthdrawiadau cerbydau modur. Roedd tystiolaeth gymysg ar y berthynas rhwng sensitifrwydd i gyferbyniad, maes golwg, glawcoma, dirywiad macwlaidd a chyfradd gwrthdrawiadau cerbydau modur.

Ar gyfer yr holl namau gweledol eraill a drafodwyd yn y llenyddiaeth flaenoriaethol, roedd naill ai tystiolaeth gymysg neu ddim tystiolaeth o gwbl i gefnogi cysylltiad. Ni chanfuwyd unrhyw dystiolaeth ynghylch tiwmor serebral, camffurfiad rhydweli-wythiennol na diplopia (‘golwg dwbl’) yn yr astudiaethau a gynhwyswyd. Daeth awduron yr adroddiad i’r casgliad y gallai’r diffyg tystiolaeth fod oherwydd cyfuniad o ddiffyg ymchwil a wnaed a gyrwyr yn gwneud iawn am eu nam ar eu golwg drwy addasu eu hymddygiad gyrru (peidio gyrru yn y tywyllwch) a/neu ddefnyddio patrymau gwahanol o symudiadau llygaid ac ymddygiad sganio cynyddol.

Cynhyrchodd Coleg yr Optometryddion adroddiad ym mis Medi 2022 (PDF) a ddaeth i’r casgliad nad yw gyrwyr o bosibl yn deall yn llawn eu cyfrifoldeb cyfreithiol i sicrhau eu bod yn bodloni’r safonau golwg ar gyfer gyrru a’u risgiau personol sy’n gysylltiedig â golwg a gyrru.

Awgrymodd optometryddion a gafodd eu cyfweld fel rhan o’r ymchwil y dylai fod yn orfodol i bobl sydd â thrwydded gael gwiriadau golwg rheolaidd. Byddai hyn yn normaleiddio’r sgwrs am yrru a golwg, yn ogystal â gwneud y ffyrdd yn fwy diogel i bawb.

Daeth yr adroddiad i’r casgliad y gallai optometryddion chwarae rhan effeithiol iawn wrth gefnogi eu cleifion i wneud dewisiadau mwy gwybodus am eu hymddygiad gyrru. Fodd bynnag, mae hyn yn ei gwneud yn ofynnol i unigolion gael profion golwg rheolaidd yn y lle cyntaf, a phan fyddant yn gwneud hynny, i optometryddion drafod a rhoi cyngor yn rhagweithiol ar olwg a gyrru.

Ym mis Tachwedd 2024, cynhyrchwyd yr adroddiad is your vision roadworthy, sy’n crynhoi canlyniadau arolwg sgrinio golwg ar ochr y ffordd yn y DU.

Cynhaliodd heddluoedd ledled Cymru a Lloegr brofion platiau rhif ar 3,010 o yrwyr a beicwyr modur. O’r 3,010 a brofwyd:

• roedd 83% yn yrwyr ceir
• roedd 1% yn feicwyr modur
• roedd y 17% sy’n weddill yn yrwyr cerbydau eraill, fel faniau a cherbydau nwyddau ysgafn

Gofynnwyd i swyddogion heddlu gynnal prawf platiau rhif 20 metr ar bob cyfle, naill ai:

• yn benodol ar gyfer yr ymgyrch nos dywyll ac a yw eich golwg yn addas i’r ffordd (ODNIYVR)
• pan oedd amheuaeth bod gan yrrwr olwg ddiffygiol
• ar ôl cyflawni trosedd traffig
• yn dilyn gwrthdrawiad traffig ffordd

Canfuwyd y canlynol gan ganlyniadau’r arolwg:

• methodd 1.7% o yrwyr a stopiwyd y prawf
• derbyniodd 3.2% o yrwyr a stopiwyd rybuddion heddlu neu di-rymwyd eu trwydded
• cafodd trwydded yrru 1.4% o yrwyr a stopiwyd eu dirymu, gan gynnwys 38 o ddirymiadau ar unwaith

Tynnodd yr arolwg sylw hefyd at gyfradd fethu uwch ymhlith gyrwyr hŷn, gyda 10.2% o fodurwyr rhwng 81 a 90 oed yn methu’r prawf.

Dewisiadau ar gyfer newid

Ein prif amcan yw lleihau marwolaethau ac anafiadau ffyrdd i yrwyr hŷn (a defnyddwyr ffyrdd eraill a allai fod mewn gwrthdrawiadau â gyrwyr hŷn) gan ddiogelu eu hannibyniaeth, eu symudedd a’u cysylltedd cymdeithasol. Credwn, drwy sicrhau bod gyrwyr hŷn yn parhau i fodloni’r safonau golwg gofynnol ar gyfer gyrru’n ddiogel, y gallai fod effaith gadarnhaol ar ddiogelwch ffyrdd. 

I gyflawni hyn, mae yna amrywiaeth o ffactorau y mae angen eu hystyried o ran sut y gellir ymgorffori profion golwg yn y broses adnewyddu trwydded yrru.

Oedran cychwyn

Mae ystyriaethau cyfredol yn cynnwys cyflwyno profion golwg gorfodol i yrwyr 70 oed a hŷn a phob adnewyddiad wedi hynny. Gellid ystyried hefyd ddechrau yn iau (i’w benderfynu). 

Mae angen dull cymesur i gydbwyso diogelwch ffyrdd ag ymreolaeth unigol. Mae gallu gweledol yn hanfodol i yrru’n ddiogel ac mae cyflyrau llygaid sy’n gysylltiedig ag oedran yn aml yn datblygu’n raddol ac yn datblygu heb i yrwyr sylwi.

Amlder profi

Mae’r meysydd sy’n cael eu harchwilio yn cynnwys cynnal profion golwg bob 3 blynedd i yrwyr dros 70 oed yn unol ag adnewyddu trwyddedau cyfredol, neu gynyddu’r amlder wrth i yrwyr gyrraedd trothwyon oedran uwch, er enghraifft, 75, 80, 85, ac ati.

Gan y gall nifer yr achosion o gyflyrau llygaid a chyfradd dirywiad gweledol gyflymu wrth i bobl fynd yn hŷn. Rhoddir ystyriaeth i alinio amseriad y prawf golwg a chyfnod adnewyddu’r drwydded.

Math o brawf

Mae ystyriaethau’n cynnwys defnyddio prawf golwg presennol y GIG (er mai dim ond un elfen o’r safonau golwg ar gyfer gyrru sydd ynddo (craffter, nid maes)) neu ddatblygu prawf pwrpasol i asesu a yw gyrrwr yn bodloni’r safonau golwg ar gyfer gyrru.

Rhoddir ystyriaeth i ddeiliad trwydded yn darparu tystiolaeth eu bod wedi mynychu prawf llygaid, a fyddai’n cynnwys cadarnhau’r canlyniad gan bwy bynnag a gynhaliodd y prawf.

Gweinyddu’r prawf

Mae ystyriaethau’n cynnwys cael profion wedi’u gweinyddu gan optegwyr, y GIG neu drwy ganolfannau prawf pwrpasol ar gyfer profion golwg gyrru. Byddem angen tystiolaeth o ganlyniad y prawf o fewn amserlen benodol ym mhob adnewyddiad trwydded. Gallai hyn gael ei ddarparu gan ddeiliad y drwydded, y sawl sy’n cynnal y prawf neu’r ddau. Gallai prawf o’r fath gael ei weinyddu gan ddarparwyr gofal llygaid preifat neu, er mwyn gwella’r y gallu i dyfu yn unol â’r anghenion, ei gyflwyno gan bersonél hyfforddedig y tu allan i leoliadau clinigol (nad ydynt yn weithwyr gofal iechyd proffesiynol), a allai leihau costau a dibyniaeth ar argaeledd arbenigwyr. 

Ochr yn ochr â hyn, gallem ystyried cyflwyno rhwymedigaeth gyfreithiol ar y sawl sy’n cynnal y prawf i adrodd canlyniadau profion yn uniongyrchol i’r DVLA. Byddai cyflwyno gofyniad adrodd gorfodol yn rhoi sicrwydd bod deiliad trwydded yn bodloni’r safonau golwg gofynnol ac yn cefnogi ymyrraeth ragweithiol lle gallai golwg beri risg diogelwch ffyrdd.

Trefniadau ariannu

Gallem ddefnyddio prawf golwg rhad ac am ddim presennol y GIG, a fydd â chost i’r llywodraeth (yn ôl pob tebyg cynnydd llai mewn costau i’r Alban, lle mae prawf golwg y GIG eisoes ar gael i bob oed) neu ei gwneud yn ofynnol i yrwyr dalu am brawf golwg. 

Gellid ystyried hefyd rannu’r gost rhwng y llywodraeth a deiliad y drwydded. Mae hyn yn rhywbeth a fydd yn cael ei ystyried yn dilyn yr ymgynghoriad.

Sut i ymateb

Gweler yr adran Ffyrdd i ymateb ar dudalen yr ymgynghoriad ar GOV.UK i ddysgu sut allwch chi ymateb i’r ymgynghoriad hwn.

Dechreuodd y cyfnod ymgynghori ar 9am ar 7 Ionawr 2026 a bydd yn parhau tan 11:59pm ar 11 Mai 2026. Sicrhewch fod eich ymateb yn ein cyrraedd cyn y dyddiad cau.

Beth fydd yn digwydd nesaf

Byddwn yn cyhoeddi crynodeb o’r ymatebion ac ymateb y llywodraeth ar yr hafan ar gyfer yr ymgynghoriad / galwad am dystiolaeth hwn. Bydd copïau papur ar gael ar gais.

Os oes gennych gwestiynau am yr ymgynghoriad hwn, cysylltwch â:

Yr Is-adran diogelwch ffyrdd (Road safety divison)
Yr Adran Drafnidiaeth (Department for Transport)
33 Horseferry Road
London, SW1P 4DR
United Kingdom

Fel arall, gallwch anfon e-bost at: MandatoryEyesightTestingConsultation@dft.gov.uk.

Rhestr lawn o gwestiynau

Mae’r cwestiynau hyn wedi’u rhestru yma i roi trosolwg i chi o’r hyn rydym yn ei ofyn. Gallai’r ffurflen ymateb i’r ymgynghoriad gynnwys mwy o gwestiynau, er enghraifft, cwestiynau am bwy ydych chi.

Gweler yr adran Ffyrdd o ymateb ar hafan GOV.UK ar gyfer yr ymgynghoriad hwn i ddarllen rhestr lawn o gwestiynau a dysgu sut allwch chi ymateb iddynt.

Cwestiwn 1: Pwy ydych chi’n meddwl ddylai fod yn gyfrifol am hysbysu’r DVLA pan fydd deiliad trwydded yn cael diagnosis o gyflwr meddygol a allai effeithio ar ei allu i fodloni’r safonau golwg ar gyfer gyrru?

Cwestiwn 2: Ydych chi’n cytuno neu’n anghytuno y dylid cyflwyno profion golwg gorfodol ar gyfer gyrwyr hŷn?

Cwestiwn 3: Ydych chi’n cytuno neu’n anghytuno mai 70 oed yw’r oedran priodol ar gyfer dechrau profion golwg gorfodol?

Cwestiwn 4: Yn eich barn chi, pa mor aml y dylid ei gwneud yn ofynnol i yrwyr hŷn gael prawf golwg gorfodol?

Cwestiwn 5: Pam ydych chi’n meddwl bod yr amledd hwn yn gywir?

Cwestiwn 6: Yn eich barn chi, a ddylai amlder profion golwg gorfodol gynyddu wrth i yrwyr fynd yn hŷn?

Cwestiwn 7: Ar ba oedran, yn eich barn chi, y dylid cynyddu amlder profion golwg gorfodol?

Cwestiwn 8: Pam ydych chi’n meddwl y dylid cynyddu amlder profion golwg gorfodol yn yr oedran hwn?

Cwestiwn 9: Beth, yn eich barn chi, ddylai’r prawf golwg gorfodol ei gynnwys?

• craffter golwg (mesur o allu’r llygaid i weld eglurder golwg. Fel arfer, mesurir hyn trwy ddarllen llythrennau ar siart o bellter penodol, gyda sbectol neu lensys cyffwrdd os oes angen)
• maes gweledol (caiff hyn ei fesur gan ddefnyddio peiriannau sy’n profi eich golwg ganolog ac ochrol ac yn nodi a oes gennych broblemau golwg)
• adnabod cyflwr gweledol
• cadarnhad bod gyrwyr yn bodloni’r safonau golwg cyfreithiol ar gyfer gyrru
• prawf arall

Cwestiwn 10: Pwy, yn eich barn chi, ddylai fod yn gyfrifol am gynnal y prawf golwg gorfodol?

Cwestiwn 11: Pwy, yn eich barn chi, ddylai fod yn gyfrifol am hysbysu’r DVLA o ganlyniad y prawf golwg gorfodol?

Cwestiwn 12: Ar wahân i unrhyw ofynion profi golwg gorfodol posibl, pwy ydych chi’n meddwl ddylai fod yn gyfrifol am hysbysu’r DVLA pan nad yw deiliad trwydded bellach yn bodloni’r safonau golwg ar gyfer gyrru?

Cwestiwn 13: Oes gennych chi sylwadau pellach?

Gwybodaeth bellach

Rhyddid gwybodaeth

Gellir cyhoeddi neu ddatgelu gwybodaeth a ddarperir mewn ymateb i’r ymgynghoriad hwn, yn cynnwys gwybodaeth bersonol, yn unol â’r Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth 2000 neu’r Rheoliadau Gwybodaeth Amgylcheddol 2004.

Os ydych am i wybodaeth a ddarparwch aros yn gyfrinachol, dylech fod yn ymwybodol fod yna god ymarfer dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth y mae’n rhaid i awdurdodau cyhoeddus gydymffurfio ag o ac sy’n delio â rhwymedigaethau cyfrinachedd, ymysg pethau eraill.

O ganlyniad, byddai’n ddefnyddiol pe gallech esbonio i ni pam yr ydych yn ystyried fod yr wybodaeth yr ydych wedi darparu i ni yn gyfrinachol. Os byddwn yn derbyn cais i ddatgelu’r wybodaeth, byddwn yn rhoi ystyriaeth lawn i’ch esboniad, ond ni allwn roi sicrwydd y gellir cynnal cyfrinachedd dan bob amgylchiad. Ni ystyrir ymwadiad cyfrinachedd awtomatig a gynhyrchir gan eich system TG, ynddo’i hun, i fod yn rhwymol i’r adran.

Diogelu data

Mae eich ymateb i’r ymgynghoriad a phrosesu data personol a ddaw gyda hyn yn angenrheidiol ar gyfer arfer ein swyddogaethau fel adran o’r llywodraeth. O dan gyfraith diogelu data, yr Adran Drafnidiaeth fydd y rheolwr ar gyfer y wybodaeth hon.

Caiff eich data personol a gesglir drwy’r ymgynghoriad hwn eu prosesu yn unol â’n hysbysiad preifatrwydd ar gyfer ffurflenni, arolygon ac ymgyngoriadau ar-lein.

Mae polisi preifatrwydd yr Adran Drafnidiaeth yn cynnwys rhagor o wybodaeth am eich hawliau mewn perthynas â’ch data personol, sut i gwyno a sut i gysylltu â’r Swyddog Diogelu Data.