Correspondence

Adolygiad Timms: diweddariad cyd-gadeiryddion, Medi 2026

Published 9 September 2026

Annwyl bawb,

Mae’r Adolygiad Timms bellach yn symud o gasglu tystiolaeth am yr hyn sydd angen ei newid i brofi sut y gallai’r newid hwnnw ymddangos.

Heddiw rydym yn rhannu set o argymhellion sy’n dod i’r amlwg. Mae’r grŵp llywio wedi eu datblygu drwy ddefnyddio’r dystiolaeth yr ydym wedi’i chlywed hyd yma gan bobl fyddar ac anabl, pobl sydd â chyflyrau iechyd hirdymor, sefydliadau ac arbenigwyr pwnc.

Nid dyma ein hargymhellion terfynol. Maent yn fan cychwyn yr ydym bellach eisiau i bobl eu profi, eu herio a’n helpu i wella.

Mae’r argymhellion sy’n dod i’r amlwg wedi’u hatodi i’r llythyr hwn ac maent yn cael eu rhannu gyda chyfranogwyr cyn ein gweithdai llunio argymhellion, sy’n dechrau ar 15 Medi.

Yn dilyn ein cais am gymryd rhan yn y gweithdai, cofrestrodd bron i 4,000 o bobl eu diddordeb mewn cymryd rhan. Rydym yn hynod ddiolchgar i bawb a gynigiodd eu hamser, eu profiad a’u harbenigedd i’r Adolygiad.

O dystiolaeth i argymhellion sy’n dod i’r amlwg

Mae meddwl y grŵp llywio wedi’i lunio gan dystiolaeth a gasglwyd drwy gydol yr Adolygiad, gan gynnwys tystiolaeth gan bobl fyddar ac anabl a phobl sydd â chyflyrau iechyd hirdymor, sefydliadau, arbenigwyr pwnc, ein cais am dystiolaeth, a’r broses gweithdy mewn blwch. Mae’r dystiolaeth honno wedi dweud wrthym yn gyson bod angen newid sylweddol.

Fel y nodwyd yn ein Hadroddiad Interim, dywedodd llawer o bobl wrthym fod eu profiad o’r asesiad PIP presennol a’r broses penderfyniadau yn straen ac yn dad-ddyneiddiol. Mae ein tystiolaeth hyd yn hyn yn dweud wrthym, er bod PIP yn cael ei werthfawrogi’n eang fel budd-dal, nid yw bellach yn addas i’r diben.

Gwnaethom hefyd weld, er bod llawer o bobl anabl yn dweud bod PIP yn hanfodol i’w helpu i dalu costau ychwanegol anabledd a chymryd rhan mewn bywyd bob dydd, dywedodd eraill fod PIP yn creu rhwystrau i gymryd rhan lawn mewn bywyd gwaith, cymdeithasol a chymunedol. 

Mae’r argymhellion sy’n dod i’r amlwg felly yn cynnwys cynigion ar gyfer diwygio’r system PIP bresennol, ochr yn ochr ag egwyddorion a allai fod yn sail i ddiwygio mwy sylfaenol.

Mae’r Adolygiad yn glir y dylai PIP barhau i fod yn fudd-dal hyblyg, nad yw’n brawf modd sy’n darparu cyfraniad ariannol tuag at y costau ychwanegol sy’n wynebu pobl fyddar ac anabl a phobl sydd â chyflyrau iechyd hirdymor.

Mae’n rhaid i’n hargymhellion hefyd weithredu o fewn cylch gorchwyl yr Adolygiad, gan gynnwys aros o fewn rhagamcanion y Swyddfa Cyfrifoldeb Cyllidebol ar gyfer gwariant PIP yn y dyfodol.

Llunio ein hargymhellion sy’n dod i’r amlwg

Nid yw cam nesaf ein gwaith yn ymwneud â gofyn a yw pobl yn cytuno neu’n anghytuno â’n cynigion. Rydym eisiau deall sut y byddent yn gweithio ym mywydau pobl.

Ar draws 15 o weithdai llunio argymhellion yng Nghymru, Lloegr, Yr Alban, a Gogledd Iwerddon, gofynnir i gyfranogwyr archwilio’r argymhellion sy’n dod i’r amlwg. Gofynnir iddynt beth allai weithio, beth efallai na fyddai’n gweithio, lle gallai fod canlyniadau anfwriadol, a beth fyddai angen ei newid er mwyn i’r cynigion weithio’n deg yn ymarferol.

Bydd yr hyn a glywwn yn cael ei ystyried ochr yn ochr â’r dystiolaeth ehangach a gasglwyd gan yr Adolygiad a bydd yn helpu’r grŵp llywio i fireinio ei feddwl, cyn cytuno ar ei argymhellion terfynol i’r Ysgrifennydd Gwladol.

Clywed gan ystod o arbenigedd

Mae’r gweithdai yn rhan bwysig o’r cam nesaf hwn, ond nid nhw yw’r unig ffordd y byddwn yn profi ein meddwl.

Mae pobl sydd â phrofiad uniongyrchol o PIP yn dod â gwybodaeth am sut mae’r system yn gweithio mewn bywyd go iawn. Mae Sefydliadau Pobl Anabl (DPOs) ac elusennau, sefydliadau ac arbenigwyr eraill yn dod â phrofiad ar y cyd, tystiolaeth a gwybodaeth arbenigol. Mae angen i ni ddod â’r gwahanol fathau hyn o wybodaeth at ei gilydd os ydym am ddeall yr holl effeithiau y gall ein cynigion eu cael a pha mor dda y byddant yn mynd i’r afael â’r materion gyda’r system bresennol.

Ochr yn ochr â’r gweithdai, byddwn felly yn cynnal byrddau crwn llunio argymhellion gyda DPOs, elusennau a sefydliadau eraill sydd ag arbenigedd perthnasol, tystiolaeth neu gysylltiadau uniongyrchol â phobl fyddar ac anabl a phobl sydd â chyflyrau iechyd hirdymor. Bydd gwahoddiadau yn ceisio adlewyrchu ehangder y profiadau, materion, tystiolaeth a safbwyntiau sydd wedi dod i’r amlwg drwy gydol yr Adolygiad.

Bydd y byrddau crwn yn rhoi cyfle pellach i brofi’r argymhellion sy’n dod i’r amlwg, nodi bylchau a chanlyniadau anfwriadol, ac archwilio’r hyn y byddai ei angen er mwyn i gynigion weithio yn ymarferol.

Yn ystod yr Adolygiad, rydym wedi clywed gan ystod eang o unigolion, sefydliadau ac arbenigwyr. Hoffem ddiolch i bawb sydd wedi cyfrannu, am ddyfnhau ein dealltwriaeth o’r problemau gyda’r budd-dal presennol ac am ein helpu i feddwl am yr hyn a allai wneud y gwahaniaeth mwyaf. Daeth ein harolwg meintiol, a gomisiynwyd gan y grŵp llywio, i ben ar 17 Awst gyda thua 2,000 o ymatebion. Mae dadansoddiad o’r ymatebion hynny bellach ar y gweill.

Yr hyn sy’n digwydd nesaf

Ein tasg dros yr wythnosau nesaf yw profi a yw’r argymhellion sy’n dod i’r amlwg yn deg, ymarferol ac yn gallu gwella profiad pobl o PIP a chefnogi pobl i gymryd rhan mewn bywyd bob dydd.

Byddwn yn gwrando’n ofalus ar yr hyn y mae pobl yn ei ddweud wrthym ac yn nodi lle mae angen newid neu angen gwaith pellach, gan roi hyn yn ôl i’r grŵp llywio wrth i ni symud tuag at ein hadroddiad terfynol yn ddiweddarach yr hydref. Bydd hygyrchedd, tegwch ac atebolrwydd yn parhau i fod yn ganolog i’r argymhellion a ddatblygwn a’r ffordd yr ydym yn eu datblygu.

Yn gywir,

Dr Clenton Farquharson CBE

Sharon Brennan  

Gwir Anrhydeddus

Syr Stephen Timms AS

Cyd-gadeiryddion Adolygiad Timms

Atodiad – argymhellion sy’n dod i’r amlwg

Gwelliannau i’r budd-dal presennol

Grŵp 1 - gwella’r profiad i bobl sy’n gwneud cais am PIP ac sy’n ei gael

Lleihau adolygiadau dyfarniadau diangen i bobl sydd â chyflyrau gydol oes neu ddirywiol a gwella prosesau a chyfathrebu i leihau pryder am adolygiadau dyfarniadau.

Gwneud newidiadau i’r broses adolygu dyfarniadau i sicrhau nad yw pobl sydd â chyflyrau gydol oes neu ddirywiol yn destun adolygiadau dyfarnu lle nad oes disgwyl gwelliant yn eu cyflwr dros amser.

Gwella’r ffurflen PIP2W a chanllawiau i sicrhau ei bod yn haws i’w gwblhau a chofnodi cyflyrau amrywiol yn well.

Gwneud newidiadau i’r ffurflen PIP2W (Sut mae’ch anabledd yn effeithio arnoch) a’r canllawiau cysylltiedig i’w gwneud mor hawdd â phosibl i lenwi’r ffurflen ac egluro pa dystiolaeth sydd fwyaf perthnasol, gan sicrhau ar yr un pryd ei bod yn dal i gasglu’r wybodaeth angenrheidiol i gefnogi proses gwneud penderfyniadau effeithiol.

Gwella tôn ac iaith cyfathrebiadau’r Adran Gwaith a Phensiynau (DWP) i fod yn fwy parchus ac yn haws i’w ddeall.

Adolygu’r iaith a ddefnyddir mewn cyfathrebu adrannol, gan gynnwys llythyrau penderfyniadau, i sicrhau eu bod yn gliriach, yn fwy hygyrch a pharchus.

Gwella nodi, gweithredu a monitro addasiadau rhesymol i sicrhau bod anghenion unigol yn cael eu diwallu’n gyson.

Gwella’r broses ar gyfer gofyn am addasiadau rhesymol ar draws DWP a Darparwyr Asesu, gan sicrhau bod addasiadau’n cael eu nodi, eu cyflwyno a’u monitro yn fwy effeithiol fel bod anghenion unigol yn cael eu diwallu’n gyson. Mae’n ofynnol i Ddarparwyr Asesu sicrhau bod pobl sy’n cael PIP yn gallu gofyn am addasiadau rhesymol i ymgysylltu â’r broses PIP ar sail gydradd, er mwyn bodloni eu rhwymedigaethau o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010.

Sicrhau bod pobl sydd angen help i lywio’r broses PIP yn gallu cael mynediad at wasanaethau eiriolaeth.

Cyflwyno gwasanaeth eiriolaeth i gefnogi pobl sy’n cael trafferth mynegi effeithiau eu cyflwr trwy gydol y broses gwneud cais.

Cyflwyno dull mwy personol a chydweithredol o reoli ceisiadau pobl sydd angen cymorth ychwanegol.

Diwygio’r broses DWP ar gyfer rheoli ceisiadau PIP pobl, gan alluogi unigolion â’r anghenion cymorth uchaf i gael mynediad at gymorth wedi’i deilwra. Gallai hyn gynnwys timau cymorth dynodedig i ddarparu parhad.

Grŵp 2 - diwygio asesiadau a phenderfyniadau

Cyflwyno fframwaith ar draws y broses asesu PIP i lywodraethu sut mae penderfyniadau’n cael eu gwneud, apelio a’u cywiro i wella ansawdd, cysondeb a thryloywder asesiadau.

Datblygu a chyflwyno proses i lywodraethu sut mae penderfyniadau’n cael eu gwneud a’u herio. Cryfhau trefniadau llywodraethu, archwilio a sicrwydd ar draws Darparwyr Asesu, i ddiwygio cyflwyno a gweinyddu asesiadau PIP i adeiladu ymddiriedaeth a hyder yn y broses.

Cryfhau mecanweithiau adborth i gymhwyso dysgu o Ailystyriaethau Gorfodol (MRs) ac apeliadau ar draws y broses PIP i wella cysondeb wrth wneud penderfyniadau ac atebolrwydd i aseswyr.

Gweithredu mecanweithiau adborth i sicrhau bod dysgu o MRs ac apeliadau yn cael ei nodi a’i gymhwyso i wella cysondeb mewn canlyniadau a phenderfyniadau asesu a sicrhau bod mesuriadau perfformiad darparwyr yn adlewyrchu profiad pobl trwy ddata cwynion.

Adolygu sut mae tystiolaeth ategol yn cael ei defnyddio a chryfhau prosesau ar gyfer casglu, rhannu ac ystyried tystiolaeth berthnasol.

Gwella’r defnydd o dystiolaeth ategol a chryfhau prosesau ar gyfer casglu, rhannu ac ystyried tystiolaeth berthnasol, i gefnogi gwell penderfyniadau, gan gynnwys defnyddio penderfyniadau ar bapur lle bo hynny’n briodol.

Adolygu’r rheol aros mewn ysbyty am 28 diwrnod i leihau straen a sicrhau bod pobl yn cael y cymorth sydd ei angen arnynt.

Adolygu gweithrediad y rheol aros mewn ysbyty am 28 diwrnod a’r canllawiau sy’n ymwneud â hi i leihau straen diangen i bobl sy’n cael eu derbyn i’r ysbyty, yn enwedig yn ystod cyfnodau o salwch difrifol neu adferiad.

Gwella sut mae PIP yn asesu ac yn cyfrif am amodau amrywiol.

Gwneud newidiadau i’r ffordd y mae PIP yn asesu ac yn cyfrif am amodau amrywiol, er mwyn sicrhau ei fod yn dal effaith cyflyrau sy’n amrywio dros amser ac nid yn cymryd golwg ciplun yn unig.

Sicrhau bod gan bobl fynediad at y dull asesu cywir i ddiwallu eu hanghenion, gan gynnwys mwy o gapasiti ar gyfer asesiadau wyneb yn wyneb.

Mewn achosion lle mae tystiolaeth yn gyfyngedig, yn wrthgyferbyniol neu y byddai’n elwa o archwilio pellach, sicrhau bod asesiadau wyneb yn wyneb ar gael i gefnogi penderfyniadau cyson. Sicrhau bod amrywiaeth o fformatau asesu ar gael i ddiwallu anghenion gwahanol.

Grŵp 3 - adeiladu sylfaen gadarn ar gyfer budd-dal yn y dyfodol

Cynyddu argaeledd gwasanaethau digidol hygyrch ar draws taith PIP i symleiddio’r broses a gwella hygyrchedd, gan gynnwys datblygu porth ar-lein.

Cynyddu argaeledd opsiynau digidol i bobl sy’n gwneud cais am PIP ac yn ei gael, er mwyn gwneud y broses yn fwy hygyrch i bawb, gan gynnwys datblygu porth ar-lein, gyda data personol yn eiddo i’r unigolyn. Rhaid hefyd fod dewisiadau amgen all-lein i osgoi allgau digidol.

Gwella casglu data ac adrodd ar bobl sy’n gwneud cais am PIP, i ddeall a mynd i’r afael ag anghydraddoldebau yn y profiad a’r canlyniadau ar gyfer gwahanol grwpiau o bobl

Casglu data mwy cynhwysfawr am bobl sy’n gwneud cais am PIP, gan gynnwys nodweddion gwarchodedig a data iechyd y tu hwnt i gyflyrau sylfaenol, i gefnogi gwell dealltwriaeth o sut mae gwahanol grwpiau o bobl yn profi’r system. Rhaid adeiladu mesurau diogelu priodol ar gyfer diogelu data.

Egwyddorion ar gyfer budd-dal diwygiedig

Grŵp 1 – gweledigaeth gyffredinol

bydd y budd-dal diwygiedig yn cefnogi byw’n annibynnol, dewis a rheolaeth, gan helpu pobl anabl a’r rhai sydd â chyflyrau iechyd hirdymor i gymryd rhan lawn mewn cymdeithas

bydd arian parod yn parhau i fod yn sylfaen i’r dyfarniad

bydd y dyfarniad yn cefnogi cyfranogiad a chyfleoedd ar draws bywyd bob dydd, gan gynnwys gwaith, gwirfoddoli, gofal a gweithgareddau ystyrlon eraill

bydd budd-dal diwygiedig yn darparu cyfraniad heb brawf modd tuag at y costau ychwanegol sy’n deillio o anabledd neu gyflwr iechyd hirdymor

bydd y person yn ganolog i broses deg, gyda hawliau cyson ond cymorth wedi’i deilwra i anghenion unigol

bydd y broses yn cael ei hymddiried ac yn gefnogol, gan helpu pobl i esbonio eu hanghenion a llenwi bylchau tystiolaeth lle bo angen

bydd y budd-dal diwygiedig yn hyrwyddo urddas, dewis a rheolaeth i bobl anabl a’r rhai sydd â chyflyrau iechyd hirdymor

bydd y budd-dal diwygiedig yn cael ei gynllunio gyda phobl anabl a’r rhai sydd â chyflyrau iechyd hirdymor, a’i brofi i wneud yn siŵr ei fod yn gweithio cyn iddo gael ei gyflwyno

Grŵp 2 – fframwaith asesu

bydd asesiad cychwynnol ysgafn i ddechrau deall amgylchiadau person a’u cyfeirio at y llwybr asesu mwyaf priodol – bydd hyn mor syml â phosibl i leihau’r baich gweinyddol

bydd gwahanol lwybrau asesu ar gyfer gwahanol grwpiau o bobl, gan leihau asesiadau diangen lle mae tystiolaeth yn glir wrth ddarparu sgyrsiau manylach lle bo angen i ddeall amgylchiadau’r unigolyn yn well - gallai pobl sydd â chyflyrau difrifol tystiolaeth dda, gan gynnwys y rhai sy’n cael gofal diwedd oes, elwa o lwybr cyflym

bydd llwybrau asesu yn hyblyg, er enghraifft darparu mynediad at gyfweliad sy’n seiliedig ar y person lle caiff cymhlethdod, bylchau tystiolaeth neu gymorth ychwanegol eu nodi

bydd pob llwybr asesu yn ystyried effeithiau cronnus amrywiol, yn hytrach na dibynnu ar gipolwg ar amgylchiadau’r person

Grŵp 3 – tystiolaeth a chymorth

bydd addasiadau rhesymol yn cael eu hymgorffori ar draws y daith gyfan, yn unol â Deddf Cydraddoldeb 2010

bydd y broses yn dilyn egwyddor “Dywedwch Wrthym Unwaith”. Gyda’u caniatâd, bydd gan bob person un proffil digidol sy’n cofnodi tystiolaeth berthnasol am eu hamgylchiadau, gan ddechrau gyda’r asesiad cychwynnol ac a ddatblygir trwy gydol y broses. Bydd y wybodaeth hon yn cael ei hailddefnyddio fel nad oes gofyn i bobl ddarparu’r un wybodaeth dro ar ôl tro.

gyda chaniatâd y person, bydd tystiolaeth berthnasol sydd eisoes yn cael ei chadw gan DWP, GIG neu’r gwasanaethau gofal cymdeithasol yn cael ei defnyddio i lywio’r penderfyniad

bydd ystod eang o dystiolaeth yn cael ei derbyn, gan gynnwys adroddiadau arbenigol gan weithwyr iechyd meddwl proffesiynol neu weithwyr cymdeithasol a thystiolaeth gan ofalwyr, teulu, ffrindiau a phobl eraill sy’n adnabod y person

ni fydd hawl yn dibynnu ar wybod beth i ofyn amdano neu ddarparu’r holl dystiolaeth heb gymorth; bydd y broses yn helpu i fynd i’r afael â bylchau tystiolaeth a nodi pa gymorth sydd ei angen ar unigolyn

bydd unigolion a allai gael trafferth mynegi eu hanghenion, er enghraifft pobl sydd ag anableddau dysgu, yn gallu cael mynediad at gymorth ac eiriolaeth trwy gydol y broses

Grŵp 4 – y dyfarniad

ni chaiff y dyfarniad ei seilio ar brawf modd bydd arian parod yn parhau i fod yn sylfaen i’r dyfarniad bydd rhai dyfarniadau hefyd yn cynnwys gwasanaethau, ac yn cynnig cymorth arall nad yw’n ariannol bydd y dyfarniad yn cyfrannu’n deg at y costau ychwanegol sy’n deillio o anabledd a chyflyrau iechyd hirdymor ac yn adlewyrchu effeithiau amrywiol a chronnus gallai categorïau cost a ddefnyddir i drafod amgylchiadau’r person, ac felly pennu eu dyfarniad, gynnwys offer a chymhorthion; symudedd a thrafnidiaeth; dillad a dillad gwely. bydd pobl yn cael eu cyfeirio at fwy o wybodaeth a chymorth perthnasol