Statutory guidance

Canllawiau statudol Deddf Gwarchodaeth rhag Aflonyddu ar sail Rhyw yn Gyhoeddus 2023 i'r heddlu (Welsh accessible)

Updated 2 April 2026

Applies to England and Wales

Ebrill 1, 2026

    1. Pwrpas y canllawiau

Cyflwyniad

1. Cafodd Deddf Gwarchodaeth rhag Aflonyddu ar sail Rhyw yn Gyhoeddus 2023 (“Deddf 2023”) Gydsyniad Brenhinol ar 18 Medi 2023. Mae Deddf 2023 yn adeiladu ar y drosedd bresennol o achosi aflonyddu, dychryn neu drallod bwriadol a ddarperir ar ei chyfer yn adran 4A o Ddeddf Trefn Gyhoeddus 1986 (“Deddf 1986”) i fewnosod trosedd adran 4B newydd o achosi aflonyddu bwriadol, dychryn neu drallod i berson oherwydd ei ryw, neu ei ryw tybiedig. Nid yw’n troseddu ymddygiadau newydd ond yn hytrach mae ganddo uchafswm dedfryd sydd ar gael na’r drosedd adran 4A. Mae’r drosedd yn cario dedfryd o hyd at ddwy flynedd o garchar.

2. Mae’r canllawiau hyn yn cael eu cyhoeddi yn unol ag adran 2 o Ddeddf 2023 sy’n ei gwneud yn ofynnol i’r Ysgrifennydd Gwladol gyhoeddi canllawiau i’r heddlu am y drosedd.

3. Mae cyflwyno’r drosedd adran 4B newydd yn cyd-fynd â chenhadaeth y Llywodraeth i haneru trais yn erbyn menywod a merched (VAWG) yn y degawd nesaf. Mae aflonyddu rhywiol cyhoeddus yn gyffredin, ac mae menywod yn anghymesur yn fwy tebygol o fod yn ddioddefwyr na dynion. Mae hyn yn gwneud Deddf 2023 yn rhan bwysig o amddiffyn menywod mewn mannau cyhoeddus.

Cynulleidfa

4. Mae’r canllawiau ar gyfer yr heddlu wrth arfer eu swyddogaethau mewn perthynas ag adran 4B o Ddeddf 1986. Mae’n berthnasol i brif swyddogion yr heddlu, prif gwnstabl Heddlu Trafnidiaeth Prydain, prif gwnstabl yr Heddlu Weinyddiaeth Amddiffyn a phrif gwnstabl y Gwnstabliaeth Niwclear Sifil. Gall y wybodaeth yn y canllawiau hyn hefyd fod yn berthnasol i gynorthwyo gwaith asiantaethau cyfiawnder troseddol eraill a chyrff statudol, yn ogystal â sefydliadau anllywodraethol a gwirfoddol a allai fod yn gysylltiedig â dioddefwyr neu eraill yr effeithir arnynt gan y drosedd.

5. Mae’n ofynnol i brif swyddogion yr heddlu neu brif gwnstabliaid perthnasol roi sylw dyledus i’r canllawiau hyn. Mae hyn mewn gwirionedd yn golygu bod yn rhaid iddynt weithredu yn unol â’r canllawiau, oni bai bod rheswm da i beidio â gwneud hynny. Os bydd her gyfreithiol, byddai angen iddynt ddangos eu bod wedi ystyried y canllawiau a bod ganddynt resymau cadarn dros fethu â chadw ato.

6. Gan fod tramgwydd adran 4B yn ymestyn i Gymru a Lloegr yn unig, mae’r canllawiau hyn yn berthnasol yng Nghymru a Lloegr. Mae gan y drosedd adran 4B newydd oblygiadau hefyd ar gyfer datgelu ar dystysgrifau cofnodion troseddol yn yr Alban.

2. Manylion y drosedd

Rhyngweithio rhwng Adran 4A ac Adran 4B o Ddeddf Trefn Gyhoeddus 1986

7. Mae Deddf 2023 yn adeiladu ar ddeddfwriaeth aflonyddu bresennol o fewn adran 4A o Ddeddf Trefn Gyhoeddus 1986 (“Deddf 1986”) drwy gyflwyno trosedd gwaethygu. Mae adran 4A yn darparu bod person yn euog o drosedd os, gyda’r bwriad o achosi aflonyddu, dychryn neu drallod i berson, yn defnyddio geiriau neu ymddygiad bygythiol, sarhaus neu sarhaus neu’n arddangos unrhyw gynrychiolaeth weledol sy’n fygythiol, yn ymosodol neu’n sarhaus, a thrwy hynny achosi aflonyddu, pryder neu drallod i berson.

8. Mae adran 4B yn adeiladu ar y drosedd adran 4A a grybwyllir uchod sy’n darparu dedfryd uwch os cyflawnwyd y drosedd oherwydd rhyw neu ryw tybiedig rhywun. Gall unigolion a gafwyd yn euog o’r drosedd adran 4B waethygu dderbyn uchafswm dedfryd o ddwy flynedd o garchar (yn hytrach na chwe mis ar gyfer adran 4A).

9. Felly, mae unigolyn (A) yn euog o’r drosedd adran 4B os yw’r prawf cyfreithiol dwy ran wedi’i fodloni:

i. Maent wedi cyflawni trosedd adran 4A – h.y. drwy fwriadu achosi aflonyddu, dychryn neu drallod i berson (B), maent -

• a. defnyddio geiriau neu ymddygiad bygythiol, ymosodol neu sarhaus, neu ymddygiad anhrefnus, neu
• b. arddangos ysgrifen, arwydd neu gynrychiolaeth weladwy arall sy’n fygythiol, yn ymosodol neu’n sarhaus,

a thrwy hynny achosi aflonyddu, dychryn neu drallod i’r person hwnnw (B).

ii. ac maent (A) yn cyflawni’r ymddygiad oherwydd rhyw (B) neu ryw tybiedig y person hwnnw.

Mae Atodiad A yn darparu siart llif i gefnogi swyddogion i benderfynu a yw’r elfennau hyn wedi’u bodloni.

10. Fel y nodir uchod, rhaid i swyddogion ystyried tystiolaeth yn gyntaf bod y drosedd adran 4A wedi digwydd. Mae’n gofyn am y bwriad i achosi aflonyddu, dychryn neu drallod. Gellir profi hyn fel arfer lle mae tystiolaeth o gam-drin penodol, wedi’i gyfeirio. Fodd bynnag, nid yw profi bwriad y diffynnydd yn ddigon: rhaid bod tystiolaeth hefyd o rywun yn dioddef aflonyddu, dychryn neu drallod o ganlyniad.

11. Mae’r drosedd hon yn briodol ar gyfer digwyddiadau unigol sy’n cynnwys geiriau neu ymddygiad bygythiol, sarhaus neu sarhaus tuag at unigolyn yn gyhoeddus. Mae canllawiau Gwasanaeth Erlyn y Goron (CPS) ar y drosedd hon i’w gweld yma.

12. Fodd bynnag, pan fo’r ymddygiad yn rhan o gwrs ymddygiad (h.y. wedi digwydd ar ddau achlysur neu fwy) sy’n ymwneud â’r un dioddefwr, gall hyn fod yn stelcian neu aflonyddu, ac felly mae’n debygol bod cyhuddo o dan  Ddeddf Gwarchod rhag Aflonyddu 1997 yn fwy priodol. Pan fydd yr ymddygiad yn digwydd o fewn perthynas agos neu bersonol, dylid ystyried troseddau sy’n gysylltiedig â cham-drin domestig hefyd. Er enghraifft, gellir dod o hyd i ganllawiau Gwasanaeth Erlyn y Goron ar ddewis cyhuddiadau yng nghyd-destun ymddygiad rheoli neu orfodol yma.

13. Er mwyn penderfynu a yw’r drosedd adran 4A neu 4B wedi digwydd, rhaid i swyddogion ystyried amgylchiadau pob achos unigol ac ymgysylltu â’r dioddefwr i ddeall yr effaith arnynt a chasglu digon o dystiolaeth.

Diffiniad ‘Yn gyhoeddus’

14. Mae’r agwedd ‘yn gyhoeddus’ yn cwmpasu ymddygiad ym mhob lleoliad cyhoeddus a gellir ei gyflawni mewn lle preifat ac eithrio nad oes unrhyw drosedd yn cael ei gyflawni lle mae’r troseddwr y tu mewn i annedd ac mae’r person sy’n cael ei aflonyddu, ei ddychryn neu’i ofidio hefyd y tu mewn i annedd (boed hynny’n yr un annedd neu’n un gwahanol).  Enghreifftiau o fannau cyhoeddus yw strydoedd, mannau agored, trafnidiaeth gyhoeddus (gan gynnwys tacsis a cherbydau llogi preifat), ac adeiladau cyhoeddus (gan gynnwys adeiladau sy’n agored i’r cyhoedd fel sinemâu a siopau).

15. Gall y drosedd hon hefyd fod yn berthnasol i ymddygiad ar-lein lle mae’r diffiniad uchod o ‘yn gyhoeddus’ wedi’i fodloni. Fodd bynnag, dylid ystyried troseddau eraill sy’n mynd i’r afael yn benodol ag ymddygiad ar-lein hefyd, er enghraifft, adran 1 o Ddeddf Cyfathrebu Maleisus 1988 ac adran 66A yn Neddf Troseddau Rhywiol 2003 o anfon ffotograff neu ffilm o organau cenhedlu. Cyfeirir at hyn yn aml fel “Fflachio Seibr” neu amlygiad rhithwir.

Bwriad

16. Fel gydag adran 4A, mae’r tramgwydd o dan adran 4B yn gofyn am brawf bod y person (A) yn bwriadu achosi aflonyddu, dychryn neu drallod. Mae bwriad yn cael ei gasglu o’r dystiolaeth, gan gynnwys y geiriau a ddefnyddir, natur a dyfalbarhad yr ymddygiad, p’un a oedd wedi’i gyfeirio at berson penodol, a’r amgylchiadau cyfagos. Yn ogystal, ar gyfer trosedd o dan adran 4B, rhaid i’r dystiolaeth hefyd ddangos bod yr ymddygiad wedi’i gyflawni oherwydd rhyw neu ryw tybiedig y dioddefwr. Nid yw bwriad person yn dibynnu ar eu nodweddiad eu hunain o’u hiaith neu eu hymddygiad. Gellir ei gasglu hefyd o’r ymddygiad ei hun a’r amgylchiadau cyfagos.

Penderfynu ar ofyniad ar sail rhyw y drosedd adran 4B

17. Elfen hanfodol o’r drosedd adran 4B yw bod rhaid i’r ymddygiad fod wedi digwydd oherwydd rhyw neu ryw tybiedig y dioddefwr fel o leiaf un o’r ffactorau ysgogol. Pan fo ymddygiad wedi digwydd sy’n bodloni elfennau’r tramgwydd adran 4A ac mae tystiolaeth bod y drosedd honno wedi digwydd oherwydd rhyw (neu ryw tybiedig) y dioddefwr, dylid ystyried trosedd adran 4B bob amser.

18. Ystyr ‘rhyw tybiedig’ yw lle mae unigolyn A yn tybio bod unigolyn B yn rhyw penodol a dyma’r rheswm dros yr ymddygiad. Mewn achosion o’r fath, does dim ots p’un a oedd unigolyn A yn anghywir o ran rhyw unigolyn B cyn belled â bod A yn  cyflawni’r ymddygiad yn fwriadol gyda’r bwriad o achosi aflonyddu, dychryn neu drallod i B oherwydd rhyw tybiedig B. Er bod ymddygiad sy’n seiliedig ar elyniaeth tuag at hunaniaeth drawsryweddol yn cael ei gwmpasu mewn deddfwriaeth troseddau casineb, bydd achosion lle mae rhywun sy’n uniaethu fel trawsryweddol wedi profi aflonyddu ar sail ei ryw neu ryw tybiedig sydd o fewn cwmpas y drosedd 4B.

19. Efallai na fydd asesiad personol swyddog unigol yn ddigonol i benderfynu a yw trosedd adran 4B wedi’i chyflawni oherwydd elfen hanfodol i’w phrofi yw’r effaith ar y dioddefwr (B). Gan fod y drosedd yn gofyn am brawf bod aflonyddu, dychryn neu drallod wedi’i achosi mewn gwirionedd, dylai swyddogion gymryd pob cam rhesymol i gael tystiolaeth sy’n dangos effaith yr ymddygiad honedig ar y dioddefwr yn uniongyrchol. Ochr yn ochr â hyn, efallai y bydd tystiolaeth ar gael gan dystion a arsylwodd effaith yr ymddygiad.

20. At ddibenion y drosedd hon, nid yw’n angenrheidiol i’r ymddygiad fod wedi’i ysgogi yn unig neu’n bennaf ar ryw y dioddefwr. Gall y drosedd gael ei chyflawni lle roedd rhyw yn un o nifer o ffactorau ysgogol.  Mae hefyd yn amherthnasol a oedd yr ymddygiad wedi’i gyflawni at ddibenion boddhad rhywiol. Y mater allweddol yw a oes tystiolaeth bod yr ymddygiad wedi’i gyflawni oherwydd rhyw y dioddefwr (neu ryw tybiedig).

21. Er mwyn cefnogi swyddogion i benderfynu ar yr elfen ar sail rhyw, mae’r Tabl 1 yn ganllaw nad yw’n gynhwysfawr ar ymddygiadau a allai nodi bod meini prawf y drosedd wedi’u bodloni wrth eu hystyried ochr yn ochr â’r ffactorau penodol ym mhob achos. Mae hyn yn gofyn i swyddogion archwilio cyd-destun y digwyddiad, y math o iaith a ddefnyddir, natur yr ymddygiad a tharged yr ymddygiad gan y gallai’r rhain i gyd nodi bod y gofyniad ar sail rhyw wedi, neu beidio, wedi’i fodloni. Fodd bynnag, ni ddylai swyddogion gyfyngu eu hystyriaeth i’r rhestr hon ond yn hytrach ei defnyddio fel canllaw i lywio gwneud penderfyniadau a chefnogi casglu tystiolaeth.

Codi tâl a Chofnodi Troseddau

22. Gyda dedfryd uchaf o ddwy flynedd o garchar, gellir treialu trosedd adran 4B y naill ffordd neu’r llall. Mae hyn yn golygu y gellir treialu achosion yn y llys ynadon, neu yn Llys y Goron, yn amodol ar y darpariaethau arferol sy’n llywodraethu’r dull treial.

23. I gael y canllawiau diweddaraf ar y dull o gyhuddo’r drosedd adran 4B, edrychwch ar Ganllawiau’r Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus ar Gyhuddo a gyhoeddwyd gan Wasanaeth Erlyn y Goron.

24. Dylid cofnodi’r drosedd hon yn unol â Rheolau Cyfrif y Swyddfa Gartref.

Enghreifftiau o ymddygiadau a ffactorau sy’n seiliedig ar ryw i’w hystyried

Ymddygiadau Enghreifftiol

Nid yw hon yn rhestr gynhwysfawr:

• gwneud sylw neu ystum parhaus, anweddus, rhywiol neu ymosodol tuag at berson;
• rhwystro person sy’n gwneud taith, er enghraifft, gorneli rhywun / eu hatal rhag gadael;
• cyffwrdd bwriadol heb wahoddiad, cusanu, neu oresgyn gofod personol diangen mewn modd bygythiol (ar gyfer ymosodiad rhywiol, ystyriwch adran 3 o Ddeddf Troseddau Rhywiol 2003);
• bygythiad i gyflawni trosedd rywiol (ystyriwch hefyd adran 181 o Ddeddf Diogelwch Ar-lein 2023);
• gwylio neu edrych ar ddeunydd anweddus yn gyhoeddus yn fwriadol yng ngolwg a/neu glywed rhywun gyda’r bwriad o achosi aflonyddu, dychryn neu drallod; ac
• dychryn bwriadol a pharhaus gan grŵp (er enghraifft canu ar unigolyn unigol).

Ffactor

Cyd-destun y digwyddiad

A ddigwyddodd ymddygiad A ar ôl i ymgeisiadau A i ddenu mewn modd rhywiol, agos neu ramantus A beidio â chael eu dychwelyd gan B, neu a ddigwyddodd ar ôl gwrthodiad y gellid ei gysylltu â rhyw B?

A oedd pobl eraill yn bresennol, ac os felly, a gawson nhw eu trin yn wahanol yn seiliedig ar eu rhyw?

Math o iaith a ddefnyddiwyd

A oedd yn ddifrïol ac yn seiliedig ar stereoteipiau niweidiol o ryw benodol?

A yw’n cyfeirio at organau cenhedlu rhyw-benodol neu’n gwneud sylwadau ar nodweddion corfforol B neu A ei hun mewn modd rhywiol?

A wnaeth A unrhyw gyfeiriadau penodol neu ymhlyg at gorff neu ymddangosiad B?

Natur yr ymddygiad

A oedd ystumiau corfforol fel A yn dynwared gweithredoedd rhywiol wedi’u cyfeirio at B?

A oedd cyfeiriad at organau cenhedlu neu nodweddion corfforol rhyw-benodol? Gallai hyn gynnwys, er enghraifft:

• A yn cyffwrdd â’u organau cenhedlu;
• Dynwared rhyw geneuol neu dreiddgar;
• Gwneud synau sy’n dynwared cusanu.

A oedd yr ymddygiad yn fwy ymosodol, dirywiol, neu barhaus tuag at B o’i gymharu ag eraill o ryw wahanol?

A wnaeth A geisio cyfiawnhau eu gweithredoedd gyda stereoteipiau neu gamsyniadau am ryw B?

Targed yr ymddygiad

A oes tystiolaeth i awgrymu   na fyddai A wedi dangos yr ymddygiad tuag at rywun o ryw gwahanol, neu ryw tybiedig, i B?

Cefnogi Dioddefwyr

25. Gall ymddygiadau sy’n gysylltiedig ag aflonyddu cyhoeddus oherwydd rhyw person gael effeithiau difrifol a dinistriol ar fywydau dioddefwyr. Mae’n bwysig bod swyddogion yn ystyried hyn wrth gefnogi’r dioddefwr o’r adroddiad cychwynnol. Mae’r ymddygiadau hyn yn cael eu tanadrodd, gan ei gwneud hi’n bwysicach fyth bod swyddogion yn cofio pan fydd dioddefwyr yn adrodd, mae wedi cymryd dewrder iddynt wneud hynny. Dylai swyddogion hefyd fod yn ymwybodol y gallai dioddefwr fod trafod y digwyddiad yn ofidus.

26. Gall yr ymddygiadau hyn wneud i ddioddefwyr deimlo dan fygythiad neu ofn, a gall hyn eu gwneud yn amharod i adrodd oherwydd ofn cynyddu. Gall hyn gael canlyniadau hirdymor a dinistriol ar eu hymdeimlad o ddiogelwch. O dan y Cod Dioddefwyr, mae gan bob dioddefwr hawl i gael gwybodaeth am wasanaethau cymorth dioddefwyr gan yr heddlu i’w helpu i ymdopi ac adfer o effaith trosedd.

27. Dylai swyddogion gyfeirio dioddefwyr at gymorth o fewn 2 ddiwrnod gwaith i drosedd gael ei riportio, gall hyn gynnwys atgyfeirio at wasanaeth cymorth lleol a/neu at wasanaeth cymorth cenedlaethol, megis:

• Llinell Gymorth Genedlaethol Cymorth i Ddioddefwyr: 08 08 16 89 111 (gan gynnwys eu Gwasanaeth Plant a Phobl Ifanc)
• Llinell Gymorth Trais a Cham-drin Rhywiol 24/7: 0808 500 2222
• Llinell Gyngor Hawliau Menywod Aflonyddu Rhywiol yn y Gwaith: 020 7490 0152
• Llinell Gymorth Byw Heb Ofn (Cymru): 0808 80 10 800

28. Pan fo risg diogelu wedi’i nodi mewn perthynas â’r dioddefwr, dylid ystyried gorchymyn diogelu perthnasol. Mae Ymarfer Proffesiynol Awdurdodedig y Coleg Plismona yn darparu cyngor i swyddogion ar wahanol orchmynion amddiffynnol a allai fod yn berthnasol mewn achosion o aflonyddu cyhoeddus ar sail rhyw:

• Gorchmynion Risg Rhywiol
• Gorchmynion Gwarchod Rhag Stelcian (os oes tystiolaeth o weithredoedd sy’n gysylltiedig â stelcio)
• Gorchmynion amddiffynnol eraill sydd ar gael ar gyfer gwarchod yn gyhoeddus

3. Amddiffyniad Ymddygiad Rhesymol

Prawf Person Rhesymol

29. Mae’r amddiffyniad ymddygiad rhesymol yn asesiad gwrthrychol o a fyddai’r ymddygiad yn cael ei ystyried yn rhesymol gan y person rhesymol cyffredin yn yr un set o amgylchiadau. Rhaid i swyddogion osgoi dibynnu ar farn bersonol; Mae’r penderfyniad terfynol o resymolrwydd yn fater i’r llys.

30. Er mwyn asesu a oedd ymddygiad yn rhesymol, bydd y Llys yn ystyried yr holl ffeithiau yn yr achos ac yn cymharu gweithredoedd A â gweithredoedd “person rhesymol” yn y sefyllfa ac yn penderfynu beth fyddai person rhesymol yn yr un amgylchiadau wedi ei wneud. Mae hwn yn brawf gwrthrychol, ac ni all y diffynnydd bwyntio at ei safonau neu eu credoau eu hunain, neu rai eu grŵp cymdeithasol neu grŵp arall. Mae’r baich cyfreithiol yn gorwedd ar y diffynnydd i sefydlu’r amddiffyniad ar gydbwysedd tebygolrwydd.

31. Bydd ymddygiad wedi’i gyfeirio at berson oherwydd ei ryw yn annhebygol iawn o gael ei ystyried yn rhesymol pan gaiff ei asesu’n wrthrychol, ac yn y rhan fwyaf o achosion ni fydd yn bodloni’r amddiffyniad ymddygiad rhesymol. Fodd bynnag, mae enghreifftiau o ble y gall y llys ystyried ymddygiad rhywun yn rhesymol yn cynnwys:

• Pan fydd y diffynnydd yn gweithredu mewn rôl broffesiynol neu swyddogol, gall y llys ystyried a yw’r ymddygiad yn bodloni’r safon a ddisgwylir gan berson rhesymol sy’n cyflawni’r rôl honno.
• Pan fo’r diffynnydd yn blentyn, gall y llys ystyried oedran ac aeddfedrwydd fel rhan o’r amgylchiadau cyffredinol, ond mae’r prawf yn parhau i fod yn wrthrychol.

32. Mae adran 4A(3) yn nodi ei bod yn amddiffyniad i berson A brofi eu bod y tu mewn i annedd ac nad oedd ganddynt unrhyw reswm i gredu y byddai’r geiriau neu’r ymddygiad a ddefnyddir, neu’r ysgrifen, yr arwydd neu’r gynrychiolaeth weladwy arall a ddangosir, yn cael eu clywed neu eu gweld gan berson y tu allan i’r annedd honno neu unrhyw annedd arall, neu fod eu hymddygiad yn rhesymol.

4. Rhyngweithio â Deddfwriaeth Berthnasol

Rhyngweithio â Deddfwriaeth Troseddau Casineb (Deddf Trosedd ac Anhrefn 1998) a Deddf Dedfrydu 2020)

33. Nid yw’r drosedd adran 4B yn rhan o’r fframwaith deddfwriaethol troseddau casineb. Os yw unigolyn yn cael ei dargedu oherwydd ei hunaniaeth drawsryweddol, hil, crefydd, cyfeiriadedd rhywiol neu anabledd, gall hyn ddod o dan ddeddfwriaeth troseddau casineb. Mae canllawiau gan Wasanaeth Erlyn y Goron ar droseddau casineb i’w gweld yma. Gellir erlyn troseddau fel troseddau casineb pan fydd naill ai:

a. yn syth, cyn, yn ystod neu ar ôl i’r drosedd gael ei chyflawni, dangosodd y troseddwr elyniaeth tuag at y dioddefwr yn seiliedig ar hil, crefydd, cyfeiriadedd rhywiol, anabledd neu hunaniaeth drawsryweddol gwirioneddol neu dybiedig y dioddefwr;

b. Mae tystiolaeth bod y drosedd wedi’i ysgogi’n gyfan gwbl neu’n rhannol gan elyniaeth tuag at aelodau o grŵp ar sail hil, crefydd, cyfeiriadedd rhywiol, hunaniaeth drawsryweddol, neu anabledd.

34. Pan fod ymddygiad yn ymwneud â’r elfen ar sail rhyw o’r drosedd adran 4B a gelyniaeth sy’n gysylltiedig â nodwedd warchodedig at y dibenion trosedd casineb, gellir a dylid adlewyrchu’r ddwy agwedd. Pan gyhuddir trosedd adran 4B a lle mae tystiolaeth hefyd o elyniaeth ar sail hunaniaeth drawsryweddol, hil, crefydd, cyfeiriadedd rhywiol neu anabledd, gall fod codiad yn y ddedfryd o dan adran 66 o Ddeddf Dedfrydu 2020 i adlewyrchu’r gelyniaeth honno. Dylai swyddogion ystyried pa drosedd sy’n adlewyrchu difrifoldeb a maint y drosedd orau ac yn rhoi pwerau digonol i’r llys ddedfrydu.

Gorchmynion Gwahardd Pêl-droed (Deddf Gwylwyr Pêl-droed 1989)

35. Os yw unigolyn yn euog o drosedd adran 4B a bod y drosedd yn cael ei gyflawni mewn gêm bêl-droed reoleiddiedig, neu mewn cysylltiad â hi, rhaid i’r llys wneud gorchymyn gwahardd pêl-droed yn erbyn y troseddwr oni bai bod y llys o’r farn bod amgylchiadau penodol yn ymwneud â’r tramgwydd neu’r troseddwr a fyddai’n ei gwneud hi’n anghyfiawn gwneud hynny. Mae gorchymyn gwahardd pêl-droed yn orchymyn ymddygiad, a osodir gan lys, sy’n atal person rhag mynychu gemau pêl-droed rheoledig yn y DU a thramor am dair i bum mlynedd (chwech i ddeng mlynedd os yw’n ddedfryd o garchar).

Gelyniaeth tuag at ymgeisydd gwleidyddol (Deddf Etholiadau 2022)

36. Pan gafwyd person 18 oed neu’n hŷn yn euog o drosedd a restrir yn Atodlen 9 (gan gynnwys y drosedd adran 4B newydd Deddf Trefn Gyhoeddus 1986), a bod y llys wedi ei fodloni y tu hwnt i amheuaeth resymol bod y drosedd wedi’i gwaethygu gan elyniaeth sy’n gysylltiedig ag ymgeisydd, deiliad swydd etholiadol berthnasol, neu ymgyrchydd (neu berson y tybir gan y troseddwr ei fod o’r fath),  Rhaid i’r llys wneud gorchymyn anghymhwyso oni bai y byddai’n anghyfiawn yn yr holl amgylchiadau i wneud hynny.

37. Mae trosedd yn cael ei gwaethygu gan elyniaeth os yw’r troseddwr (a) wedi dangos gelyniaeth tuag at y dioddefwr ar adeg y drosedd (neu yn union cyn/ar ôl), neu (b) bod y drosedd wedi’i ysgogi, yn gyfan gwbl neu’n rhannol, gan elyniaeth tuag at bersonau yn y rôl honno.  Mae’r gorchymyn yn anghymhwyso’r troseddwr am 5 mlynedd o ddyddiad y gorchymyn rhag cael ei enwebu ar gyfer swydd etholiadol berthnasol, cael ei ethol neu ddal swydd etholiadol berthnasol.

Goblygiadau Cofnodion Troseddol yn yr Alban (Deddf yr Heddlu 1997)

38. Mae hyn yn berthnasol i’r Alban yn unig. Mae adran 4B ar y rhestr o droseddau y bydd euogfarnau treulio amdanynt yn gyffredinol yn cael eu datgelu ar ddatgeliadau Lefel 2 yr Alban (a elwid gynt yn dystysgrifau cofnodion troseddol, tystysgrifau cofnodion troseddol uwch neu gofnodion cynllun PVG), oni bai bod a) bod y ddedfryd yn rhybudd neu’n rhyddhad absoliwt, b) bod y person yn fachgen pan gafodd ei ddedfrydu ac mae o leiaf bum mlynedd a hanner wedi mynd heibio ers dyddiad yr euogfarn neu,  c) roedd y person yn oedolyn pan gafodd ei ddedfrydu ac mae o leiaf 11 mlynedd wedi mynd heibio ers dyddiad yr euogfarn. ^{[footnote 1]}

39. Gall person hefyd wneud cais i Disclosure Scotland i gael gwared ar euogfarn gynharach nag 11 mlynedd o ddyddiad yr euogfarn os gallant ddangos nad yw’n berthnasol mwyach at ddibenion y datgeliad. Bydd euogfarnau plentyndod wedi’u treulio am y drosedd hon yn cael eu hadolygu’n awtomatig a gellir apelio yn erbyn cynnwys gydag adolygydd annibynnol yr Alban.

Atodiad A – Siart Llif ar benderfynu ar y drosedd fwyaf priodol

Nid yw’n ganllaw pendant a bydd angen i swyddogion ystyried ffeithiau ac amgylchiadau pob achos unigol cyn gwneud penderfyniad.

1. Er gwaethaf maint tiriogaethol Deddf Gwarchodaeth rhag Aflonyddu ar sail Rhyw yn Gyhoeddus 2023 yw Cymru a Lloegr, mae’r gwelliant canlyniadol hwn yn nodi, os oes gan unigolyn gollfarn yng Nghymru a Lloegr am drosedd adran 4B, yna byddai’n cael ei ddatgelu ar dystysgrifau cofnodion troseddol yn yr Alban. ↩