Policy paper

Y Bil Swyddi Cyhoeddus (Atebolrwydd): Mesurau Camymddwyn mewn Swydd Gyhoeddus

Updated 16 March 2026

Applies to England and Wales

Cefndir

Mae’r Llywodraeth yn glir na ddylai’r hyn a ddigwyddodd yn dilyn trychineb Hillsborough fyth ddigwydd eto:

• Swyddogion yr heddlu’n dweud celwyddau ac yn newid datganiadau tystion i ddiogelu enw da;
• Teuluoedd mewn profedigaeth oherwydd trychineb mawr sy’n wynebu proses cwest heb gyllid am gynrychiolaeth gyfreithiol - tra bu cyrff cyhoeddus yn rhydd i benodi nifer o dimau cyfreithiol i ddiogelu eu buddiannau eu hunain;
• Brwydr 25 mlynedd i gael cwest i ddod i’r casgliad cywir; ac
• Ymchwiliadau sy’n cael eu tanseilio gan ddiffyg dyletswydd gonestrwydd.

Mae’r Bil hwn yn becyn newydd pwerus o fesurau i fynd i’r afael â’r methiannau hyn a methiannau eraill a welwyd yn sgil Tŵr Grenfell, yn y sgandalau gwaed heintiedig a Horizon - ac mewn gormod o enghreifftiau eraill dros ormod o flynyddoedd.

Fel rhan o frwydr y Llywodraeth yn erbyn llygredigaeth a drwgweithredu difrifol mewn swydd gyhoeddus, bydd y Bil hefyd yn diddymu’r drosedd bresennol yn y gyfraith gyffredin o gamymddwyn mewn swydd gyhoeddus ac yn rhoi dwy drosedd statudol newydd yn ei lle. Mae hyn yn dilyn argymhellion a wnaed gan Gomisiwn y Gyfraith yn dilyn adolygiad trylwyr, a ddaeth i’r casgliad bod sawl problem yn deillio o’r drosedd bresennol, gan gynnwys eglurder ei elfennau a’i defnydd cynyddol mewn cyd-destunau dadleuol.

Bydd y mesurau newydd hyn yn rhoi mwy o sicrwydd ynghylch i bwy mae’r troseddau’n berthnasol a pha fath o ymddygiad sy’n cael ei gofnodi – gan sicrhau y bydd y rheini sy’n camddefnyddio eu swydd neu’n methu â chyflawni’r ymddygiad a ddisgwylir gan y rheini sy’n dal swydd gyhoeddus yn parhau i wynebu sancsiynau difrifol, gan gynnwys amser dan glo.

Diwygio Camymddwyn mewn Swydd Gyhoeddus

Beth rydym am ei wneud?

Cyflawnir y drosedd bresennol yn y gyfraith gyffredin o gamymddwyn mewn swydd gyhoeddus gan ddeiliad swydd gyhoeddus. Tra bydd yn gweithredu yn rhinwedd ei swydd fel deiliad swydd gyhoeddus, bydd yn fwriadol yn esgeuluso ei ddyletswyddau neu’n camymddwyn i’r fath raddau fel ei fod yn gyfystyr â bradychu ymddiriedaeth y cyhoedd yn y swydd honno. Y ddedfryd fwyaf y gellir ei rhoi yw carchar am oes. Nid oes rhestr o ddeiliaid swyddi cyhoeddus at ddibenion y drosedd – penderfynir a yw rhywun yn cael ei ddal gan y drosedd gan brawf a sefydlwyd gan gyfraith achosion, sy’n canolbwyntio ar a oedd yn cyflawni un o swyddogaethau’r llywodraeth yn ei rôl.

Er mwyn mynd i’r afael â’r problemau a nodwyd, argymhellodd Comisiwn y Gyfraith y dylid diddymu’r drosedd bresennol a’i disodli gan ddwy drosedd statudol newydd sy’n atgynhyrchu’r gyfraith gyffredin yn fras, gan ei gwneud yn gliriach ac yn haws ei defnyddio a’i deall.

Sut rydym am wneud hyn?

Cynigiodd Comisiwn y Gyfraith ddwy drosedd i atgynhyrchu’r gyfraith gyffredin yn fras, a dyna’r dull y mae’r Bil hwn yn ei ddefnyddio. Y cyntaf yw trosedd i gwmpasu cwmpas trosedd gyfredol yn y gyfraith gyffredin wrth fynd i’r afael â ‘chamymddwyn bwriadol’ - gwneir hyn drwy’r drosedd “gweithredoedd amhriodol difrifol”. Yr ail yw trosedd “torri dyletswydd i atal marwolaeth neu anaf difrifol”, sy’n cynnwys ‘esgeulustod bwriadol’ y drosedd gyfredol yn y gyfraith gyffredin. Ar ben hynny, fel yr argymhellwyd gan Gomisiwn y Gyfraith, mae’r Bil yn nodi rhestr sy’n nodi pwy sy’n “ddeiliad swydd gyhoeddus” at ddibenion y ddwy drosedd newydd hyn. Mae’r naill drosedd a’r llall hefyd yn cynnwys “prawf swyddogaethol” sy’n sicrhau mai dim ond camau sy’n cael eu cymryd mewn cysylltiad â’u rôl fel deiliad swydd gyhoeddus sy’n cael eu hystyried, ac mae hyn yn cael eu dal gan y troseddau.

Nid yw’r ddwy drosedd newydd yn y Bil yn ehangu nac yn newid cwmpas y drosedd yn y gyfraith gyffredin fel y mae’n bodoli ar hyn o bryd, na’r math o ymddygiad y mae’n ei chofnodi. Bwriad y troseddau newydd yw disodli’r drosedd yn y gyfraith gyffredin a pharhau i gofnodi drwgweithredu ar y lefel fwyaf difrifol.

Er mwyn sicrhau bod y gosb ar gyfer y troseddau hyn yn gymesur â throseddau eraill sy’n ymwneud â llygredigaeth fel twyll neu lwgrwobrwyo, bydd y cosbau ar gyfer y troseddau newydd rhwng 10 a 14 mlynedd o garchar ar y mwyaf, yn hytrach nag uchafswm oes y drosedd yn y gyfraith gyffredin ar hyn o bryd.

Yn olaf, er mwyn sicrhau bod yr achosion cywir yn cael eu herlyn ac i atal erlyniadau preifat blinderus yn erbyn swyddogion cyhoeddus, gan gynnwys y rheini sydd yn llygad y cyhoedd yn rheolaidd fel gwleidyddion, bydd angen caniatâd y Cyfarwyddwr Erlyniadau Cyhoeddus i erlyn am y naill drosedd neu’r llall. Bydd hyn yn sicrhau mai dim ond yr achosion hynny sy’n ddifrifol eu natur ac sy’n cyfiawnhau troseddoli sy’n cael eu herlyn.

Trosedd Gweithredoedd Amhriodol Difrifol

Beth rydym am ei wneud?

Cyflawnir y drosedd newydd hon pan fydd unigolyn sy’n dal swydd gyhoeddus yn defnyddio’r swydd hon i gael manteision (ar ei gyfer ei hun neu rywun arall); neu i achosi niwed i rywun arall. Rhaid iddo hefyd wybod (neu dylai wybod) bod ei ymddygiad yn amhriodol iawn. Ystyr “defnyddio” swydd gyhoeddus yw defnyddio, a methu â defnyddio, pŵer neu swydd sydd ganddo (neu yr honnir sydd ganddo) drwy ei rôl.

Bwriedir i’r mathau o ymddygiad a gofnodir fod yn eang, er mwyn sicrhau y bydd y drosedd yn parhau i gwmpasu’r ystod lawn o ymddygiad sy’n dod o dan y drosedd yn y gyfraith gyffredin ar hyn o bryd. Gall “manteision” a “niwed” olygu elw neu golled ariannol; diogelu neu wella enw da unigolyn neu ddifrod i enw da unigolyn; yn ogystal â manteision neu anfanteision o natur gorfforol neu rywiol. Bwriad cynnwys “diogelu neu wella enw da unigolyn neu ddifrod i enw da unigolyn” yw cofnodi ymddygiad amhriodol iawn gan swyddog cyhoeddus gyda’r nod o ddiogelu enw da unigolyn neu sefydliad – yn debyg iawn i’r math o ymddygiad a welir mewn ymchwiliadau cyhoeddus fel Hillsborough.

Sut rydym am wneud hyn?

Mae gweithred o dan y drosedd hon yn amhriodol iawn os byddai person rhesymol yn ystyried bod hynny’n wir, ac os yw’r drosedd yn nodi rhestr o ffactorau y mae’n rhaid i reithgor eu hystyried wrth benderfynu a yw gweithred yn amhriodol iawn. Lluniwyd hyn i adlewyrchu cysyniad trosedd yn y gyfraith gyffredin o weithred sy’n “bradychu ymddiriedaeth y cyhoedd”. Mae’r trothwy difrifoldeb hwn yn sicrhau mai dim ond ymddygiad sy’n deilwng o gosb droseddol y mae’r drosedd yn ei gynnwys, ac nad yw’n cynnwys, er enghraifft, penderfyniadau arferol a wneir gan ddeiliaid swyddi cyhoeddus wrth gyflawni eu dyletswyddau swyddogol – gan gynnwys gwneud penderfyniadau sy’n gweithredu mandad gwleidyddol – oni bai fod yr ymddygiad hwnnw’n ddifrifol amhriodol.

Bydd amddiffyniad ar gyfer y drosedd hon lle gall person a gyhuddir ddangos bod ganddo esgus rhesymol dros weithredu. Gallai hyn gynnwys amgylchiadau anodd neu anarferol sy’n ei gwneud yn ofynnol i swyddog cyhoeddus, er enghraifft, ddiystyru mân achosion o dorri rheolau wrth ymchwilio i droseddau mwy difrifol – fel peidio â chymryd camau ar unwaith ar fân droseddau budd-daliadau er mwyn datgelu twyll budd-daliadau ar raddfa fwy.

Dim ond trosedd dditiadwy y bydd hon, a bydd yn cario dedfryd o hyd at 10 mlynedd o garchar.

Trosedd o Dorri Dyletswydd i Atal Marwolaeth neu Anaf Difrifol

Beth rydym am ei wneud?

Cyflawnir y drosedd newydd hon pan fydd dyletswydd ar berson sy’n dal swydd gyhoeddus i atal, neu atal risg o, berson arall rhag dioddef niwed difrifol; a’i fod yn torri’r ddyletswydd honno’n fwriadol neu’n ddi-hid drwy achosi, neu greu risg sylweddol o achosi, niwed difrifol i berson arall. Felly, dim ond deiliad swydd gyhoeddus sy’n gyfrifol yn ei hanfod am ddyletswydd i atal niwed difrifol i eraill sy’n gallu cyflawni’r drosedd – fel aelodau o’r lluoedd arfog, diffoddwyr tân, plismona neu unrhyw rôl arall sy’n wynebu’r cyhoedd lle mae aelod o’r cyhoedd yn dibynnu arnynt i’w hamddiffyn rhag niwed difrifol (neu’r risg o hynny). Felly, nid yw’n berthnasol i ddeiliaid swyddi cyhoeddus nad yw eu rolau’n eu rhoi o dan ddyletswydd i ddiogelu’r cyhoedd rhag niwed difrifol.

Sut rydym am wneud hyn?

Dim ond os yw’r swyddog cyhoeddus yn gwybod, neu os dylai wybod, ei fod o dan ddyletswydd i atal niwed difrifol y cyflawnir y drosedd hon. Nid oes gofyniad bod unrhyw niwed critigol yn digwydd – mae’n ddigonol bod risg sylweddol o’r niwed yn dod i’r amlwg yn cael ei achosi gan y swyddog cyhoeddus yn torri dyletswydd. Ond ni fydd y drosedd yn cael ei chyflawni pan mai dim ond risg fach iawn sy’n cael ei chreu – mae hyn yn sicrhau mai dim ond yr ymddygiad a’r achosion o dorri amodau mwyaf difrifol sy’n cael eu dal.

Mae trothwy difrifoldeb y mae’n rhaid ei fodloni i sefydlu’r drosedd – rhaid i weithredoedd y sawl sy’n dal swydd gyhoeddus ddisgyn yn is o lawer na’r safon y gellid yn rhesymol ei disgwyl ganddo o dan yr amgylchiadau.  Ni fydd camgymeriadau gonest, na phenderfyniadau gweithredol cytbwys iawn, a wneir mewn amgylchiadau heriol, yn cael eu cofnodi.

Ceir amddiffyniad hefyd ar gyfer y drosedd hon lle gall person a gyhuddir ddangos bod ganddo esgus rhesymol dros naill ai gymryd – neu fethu â chymryd – y camau sy’n torri ei ddyletswydd.

Dim ond trosedd dditiadwy y bydd hon, a bydd yn cario dedfryd o hyd at 14 mlynedd o garchar.