Guidance

Definition of work with children (Welsh)

Updated 17 September 2026

Ymwadiad: Nid cyngor cyfreithiol yw hwn. Os oes angen help arnoch i wneud yn siŵr eich bod yn cydymffurfio â’r gyfraith, dylech siarad â chynghorydd cyfreithiol.

1. Cyflwyniad

Mae’r canllawiau hyn yn esbonio beth sydd wedi’i gynnwys yn y diffiniad cyfreithiol o ‘waith gyda phlant’, gan ddisgrifio’r gweithgareddau a’r swyddi penodol sy’n gymwys ar gyfer gwiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant. Mae’r canllawiau hyn yn berthnasol p’un a yw’r unigolion yn cael eu talu neu heb eu talu.

Os yw’ch sefydliad yn cyflogi pobl yn y rolau hyn sydd â dyletswyddau ychwanegol i’r rhai a amlinellir yn y canllawiau hyn, efallai y byddant yn gymwys i gael lefel wahanol o wiriad. Bydd angen i chi gyfeirio at ein canllawiau ar-lein canllawiau cymhwysedd i wirio hyn. Os yw’ch sefydliad yn cyflogi pobl mewn rolau gwahanol sy’n cyflawni dyletswyddau tebyg i’r rhai yn y canllawiau hyn, dylech gyfeirio at ein canllawiau ar-lein gan y gallent fod yn gymwys i gael yr un lefel o wiriad.

Gall unrhyw newidiadau ’’r rôl, neu’r gweithgareddau y mae person yn eu cyflawni, effeithio ar lefel y gwiriad sy’n berthnasol. Gellir dod o hyd i ragor o wybodaeth yn ein canllawiau cymhwysedd ar ein gwefan gwefan.

Mae’r canllawiau hyn yn berthnasol i wiriadau cofnodion troseddol (gwiriadau DBS) yng Nghymru, Lloegr, Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw. Gellir cael gwybodaeth am wiriadau sydd ar gael yn yr Alban gan Disclosure Scotland. Gellir cael gwybodaeth am wiriadau sydd ar gael yng Ngogledd Iwerddon gan Access NI.

Rydym wedi defnyddio rhai senarios yn y canllawiau hyn i’ch helpu i ddeall sut mae hyn yn gweithio yn ymarferol.

2. Diffiniad

Mae’r diffiniad cyfreithiol o ‘waith gyda phlant’ yn rhestru gweithgareddau penodol sy’n cael eu darparu’n uniongyrchol i blant neu sy’n ymwneud â phlant.

Os yw’ch sefydliad yn cyflogi unrhyw un sy’n gwneud unrhyw beth sydd wedi’i gynnwys yn y diffiniad o waith gyda phlant, maent yn gymwys i gael gwiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant.

Mae adrannau penodol o waith gyda phlant hefyd wedi’u cynnwys yn y darn o ddeddfwriaeth sy’n caniatáu mynediad at wiriad Rhestr Gwahardd Plant. Mae gweithio gyda phlant yn cynnwys gweithgaredd rheoledig gyda phlant, felly os yw’ch sefydliad yn cyflogi rhywun sy’n cyflawni gweithgaredd rheoledig, gallwch ofyn am wiriad DBS Manwl gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant. Mae rhai rolau penodol nad ydynt yn weithgaredd rheoledig gyda phlant hefyd yn gymwys ar gyfer gwiriad Rhestr Gwahardd Plant.

Cyhoeddir rhagor o wybodaeth am hyn yn ein canllawiau canllawiau’r gweithlu.

Gellir dod o hyd i fanylion am yr hyn sy’n digwydd o ran gweithgaredd rheoledig gyda phlant yn ein canllawiau gweithgaredd rheoledig gyda phlant.

3. Cymhwysedd ar gyfer gwiriadau DBS Manwl

Mae unrhyw rolau sy’n cynnwys y gweithgareddau a restrir isod yn gymwys ar gyfer gwiriad DBS Manwl. Nid oes mynediad at wiriad Rhestr Gwahardd Plant ar gyfer y gweithgareddau hyn. Mae’r rhestr hon yn cynnwys gweithgareddau a rolau a oedd yn arfer bod mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant cyn 2012, pan wnaeth Deddf Diogelu Rhyddid 2012 eu dileu – cyfeirir at hyn yn y Canllaw Gweithlu Plant.

Os yw unigolyn yn cyflawni unrhyw un o’r gweithgareddau a restrir isod fwy nag unwaith, maent yn bodloni’r diffiniad o waith gyda phlant:

• darparu cyngor cyfreithiol i blant

• unrhyw fath o waith mewn ysbyty plant yn Lloegr, lle mae gan y person sy’n gwneud y gwaith gyfle i gysylltu â’r plant sy’n cael eu trin yno a bod y gwaith at ddibenion yr ysbyty plant

• gwaith sy’n bodloni’r diffiniad o weithgaredd rheoledig gyda phlant ond nad yw’n cael ei wneud yn ddigon aml (mwy nag unwaith, ond llai na 4 diwrnod mewn cyfnod o 30 diwrnod)

• darparu triniaeth neu therapi i blant, er enghraifft, therapyddion cyflenwol – oni bai bod y gwaith yn cael ei gwmpasu gan ddarparu gofal iechyd, gofal neu oruchwyliaeth, cyngor neu arweiniad yn y diffiniad o weithgaredd rheoledig gyda phlant

• unrhyw waith cyflogedig neu ddi-dâl dan gontract mewn sefydliad penodol sy’n bodloni’r diffiniad o weithgaredd rheoledig gyda phlant y mae’r sefydliad yn ystyried ei fod yn cael ei wneud dros dro neu’n achlysurol

Senario 1

Mae clwb chwaraeon yn cyflogi Xavier fel masseur chwaraeon ar gyfer eu timau plant ac mae’n dod i’r clwb i wneud hyn bob yn ail ddydd Sadwrn. Gall y clwb chwaraeon ofyn i Xavier wneud cais am wiriad DBS Manwl heb wiriad Rhestr Gwahardd Plant. Mae hyn oherwydd bod ei waith yn darparu triniaeth neu therapi i blant.

Nid oes angen cynnal y gweithgareddau canlynol nifer penodol o weithiau. Os yw rôl yn ymgymryd â’r gweithgareddau hyn, maent yn gymwys i gael gwiriad DBS Manwl yn y gweithlu plant:

• cofrestru i redeg asiantaeth gwarchod plant

• gweithio i asiantaeth gwarchod plant mewn rôl sy’n cynnwys naill ai:

  • ymweliadau sicrhau ansawdd ag adeiladau gofal dydd neu gwarchod plant

  • mynediad at wybodaeth sensitif neu bersonol am y plant sy’n derbyn gofal gan yr asiantaeth

• unrhyw waith mewn sefydliad addysg bellach neu academi 16-19 lle mae dyletswyddau arferol yn cynnwys cyswllt rheolaidd â phobl dan 18 oed

• unrhyw un sy’n 16 oed a hŷn sy’n byw yn aelwyd rhywun sy’n cael ei asesu i weithio mewn unrhyw un o’r gweithgareddau neu’r lleoedd canlynol, lle mae’r ddau yn byw yn y fangre lle bydd y gwaith yn digwydd:

  • sefydliad addysg bellach

  • academi 16-19

  • unrhyw un o’r gweithgareddau gwaith gyda phlant a restrir uchod

• unrhyw un sy’n dal y swyddi penodol canlynol:

• aelodau o, neu glercod i, gorff llywodraethu neu bwyllgor rheoli sefydliad addysgol

• perchnogion neu reolwyr ysgolion annibynnol

• Y rolau awdurdodau lleol canlynol:

• Prif Weithredwr awdurdod sydd â swyddogaethau addysg neu wasanaethau cymdeithasol

• Aelodau (gan gynnwys aelodau’r pwyllgor) sy’n ymwneud â’r swyddogaethau uchod

• Cyfarwyddwr gwasanaethau plant neu oedolion

• Prif swyddog addysg awdurdod lleol yng Nghymru

• Swyddogion y Gwasanaeth Cynghori a Chynorth Llys I Blant a Theuluoedd (Cafcass), Prif Weithredwr ac aelodau

• Swyddog trafodion teulu Cymreig

• swyddogaethau arolygu penodol yn Lloegr fel arolygwyr y Comisiwn Ansawdd Gofal, ond mae mwy

• aelodau’r panel mabwysiadu a maethu

• ymddiriedolwyr elusennau plant

• aelodau o fyrddau diogelu lleol

• aelodau o Fwrdd Cyfiawnder Ieuenctid Cymru a Lloegr

• Comisiynydd Plant a’r Dirprwy yng Nghymru a Lloegr

• Dirprwy Galluedd Meddyliol wedi’i benodi ar gyfer plentyn

• unigolion sy’n ceisio rheoli asiantaeth neu sefydliad rheoledig ar gyfer gofal, llety neu wasanaethau i blant

• cyfarwyddwr arweiniol gwasanaethau plant a phobl ifanc yng Nghymru neu Gyfarwyddwr Hawliau Plant yn Lloegr

Senario 2

Mae Samina yn ymddiriedolwr elusen plant leol. Gan ei bod hi’n dal y teitl hwn, gall yr elusen ofyn iddi wneud cais am wiriad DBS Manwl heb wiriad Rhestr Gwahardd Plant.

Senario 3

Mae Harry yn 17 oed ac yn byw gyda’i rieni a’i frawd iau. Mae mam Harry yn diwtor mewn coleg addysg bellach nad yw’n sefydliad penodedig ac mae’r teulu’n byw mewn tŷ ar dir y coleg. Gan fod Harry dros 16 oed a’i fam yn gweithio i’r coleg, gall y coleg ofyn iddo ef a’i dad wneud cais am wiriad DBS Manwl heb wiriad Rhestr Gwahardd Plant.

4. Cymhwysedd ar gyfer gwiriadau DBSManwl gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant

Nid oes angen cynnal y gweithgareddau isod nifer penodol o weithiau. Er y gall y gweithgareddau hyn gael eu cwmpasu gan wiriad Rhestr Gwahardd Plant, nid ydynt mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant.

• unrhyw un sy’n 16 oed a hŷn sy’n byw yn aelwyd rhywun sy’n cael ei asesu i weithio mewn gweithgaredd rheoledig gyda phlant lle mae’r ddau yn byw ar y fangre lle bydd y gweithgaredd rheoledig yn digwydd

• unrhyw un sy’n 16 oed a hŷn sy’n byw neu’n gweithio ar ofal dydd, gofal plant, neu gartref gwarchod plant lle mae ganddynt gyfle i gysylltu â’r plant sy’n derbyn gofal yn y safle hwnnw

• unrhyw un sy’n 16 oed a throsodd sy’n byw mewn aelwydydd maethu a phreifat lle mae cyfle i gysylltu â’r plant maeth – mae’r Rheoliadau Maethu yn nodi bod yn rhaid gwneud hyn i unrhyw un sy’n 18 oed a hŷn ond mae mynediad i bobl ifanc 16 a 17 oed hefyd

• darpar rieni mabwysiadu neu warcheidwaid arbennig gan gynnwys unrhyw un sy’n 18 oed a throsodd sy’n byw yn yr aelwyd

Senario 4

Mae Talia yn 19 oed ac yn dal i fyw yn y cartref maeth y cafodd ei magu ynddo wrth iddi fynd i’r brifysgol. Mae ei rhieni maeth yn parhau i faethu plant eraill. Mae Talia bellach yn cael ei hystyried yn aelod sy’n oedolyn o’r aelwyd maethu - oherwydd hyn, gall yr asiantaeth faethu ofyn i Talia wneud cais am wiriad DBS Manwl gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant.