Guidance

A guide for parents and carers employing self-employed workers or personal employees (Welsh)

Updated 17 September 2026

Mae’r canllawiau hyn yn berthnasol i wiriadau DBS yng Nghymru, Lloegr, Ynysoedd y Sianel ac Ynys Manaw.

Mae gwybodaeth am wiriadau yn yr Alban ar gael gan Disclosure Scotland. Mae gwybodaeth am wiriadau yng Ngogledd Iwerddon ar gael gan AccessNI.

Pwysig

Mae’r canllawiau hyn ar gyfer gwybodaeth gyffredinol yn unig. Ni all pawb gael pob math o wiriad DBS. Defnyddiwch y canllawiau cymhwysedd DBS ac offeryn cymhwysedd DBS ar GOV.UK i wirio a all y person rydych chi’n edrych i’w gyflogi wneud cais am y math hwn o wiriad DBS.

1. Cyflwyniad

O 21 Ionawr 2026, gall rhai gweithwyr hunangyflogedig a gweithwyr personol wneud cais am wiriad DBS Manwl lle bo hynny’n gymwys.

Mewn rhai sefyllfaoedd, gall hyn hefyd gynnwys gwiriadau o’r Rhestrau Gwahardd Plant a/neu Oedolion.

Nid yw pawb yn gallu gwneud cais am bob math o wiriad DBS. Mae p’un a all rhywun wneud cais yn dibynnu ar y gwaith maen nhw’n ei wneud a gyda phwy maen nhw’n gweithio. Gelwir hyn yn gymhwysedd DBS.

Mae hyn yn golygu, os ydych chi’n ystyried cyflogi rhywun i weithio gyda’ch plentyn, eich hun neu aelod o’r teulu sy’n agored i niwed, gallwch ofyn am weld tystysgrif DBS Manwl cyn gwneud eich penderfyniad. Gall tystysgrif DBS Manwl ddarparu gwybodaeth ddefnyddiol. Fodd bynnag, dim ond un rhan o wneud penderfyniad gwybodus ydyw.

Mae’r canllaw hwn yn egluro sut y gellir defnyddio tystysgrif DBS ochr yn ochr â gwybodaeth arall wrth ddewis rhywun i weithio gyda’ch plentyn neu aelod o’r teulu sy’n agored i niwed.

1.1 Beth yw gwiriad DBS?

Mae gwiriad DBS yn darparu gwybodaeth o gofnodion yr heddlu ac, lle bo hynny’n briodol, gwybodaeth Rhestr Gwahardd a allai eich helpu i wneud penderfyniadau gwybodus wrth gyflogi rhywun i weithio gyda phlentyn neu aelod o’r teulu sy’n agored i niwed.

Nid yw tystysgrif DBS yn brawf pasio neu fethu. Ystyriwch ef ochr yn ochr â geirdaon, cymwysterau, profiad ac argymhellion.

Yn dibynnu ar y rôl, gall tystysgrif DBS hefyd gynnwys gwiriadau o’r Rhestrau Gwahardd Plant neu Oedolion. Mae Rhestr Gwahardd yn cynnwys enwau pobl sydd wedi’u gwahardd yn gyfreithiol rhag cynnal rhai mathau o weithgareddau rheoledig gyda phlant neu oedolion agored i niwed.

2. Beth mae hyn yn ei olygu i fi?

Wrth ddewis rhywun i weithio gyda’ch plentyn neu aelod o’ch teulu sy’n agored i niwed, efallai y byddwch eisoes yn ystyried:

• Cymwysterau

• profiad

• Geirdaon

• hyfforddiant

• argymhellion

Gallwch hefyd ystyried tystaysgrif DBS fel ffynhonnell wybodaeth ddefnyddiol arall lle gall yr unigolyn wneud cais am un.

Yn dibynnu ar y rôl, gall hyn fod yn wiriad DBS Manwl neu wiriad DBS Manwl gyda gwiriad o’r Rhestrau Gwahardd Plant a / neu Oedolion.

Ni ddylai tystysgrif DBS ddisodli’ch gwiriadau a’ch sgyrsiau arferol. Dylid ei ystyried ochr yn ochr â’r wybodaeth arall sydd ar gael i chi.

3. Beth ddylwn i ei ystyried cyn llogi rhywun?

Mae pob sefyllfa yn wahanol.

Wrth benderfynu a yw rhywun yn iawn ar gyfer y rôl, ystyriwch:

• Geirdaon

• Cymwysterau

• Profiad

• Argymhellion

• Tystysgrif DBS Manwl, gan gynnwys gwybodaeth am restr wahardd lle bo’n briodol

• Eich barn eich hun

Gall pob darn o wybodaeth eich helpu i adeiladu darlun llawnach cyn gwneud eich penderfyniad.

4. Gallant gael gwiriad DBS. Gallwch ofyn i’w weld.

Pan fo gweithiwr hunangyflogedig cymwys neu weithiwr personol wedi cael tystysgrif DBS Manwl, gan gynnwys lle bo hynny’n briodol dystysgrif DBS Manwl gyda gwiriad Rhestr Gwahardd Plant neu Oedolion, gallwch ofyn a ydynt yn fodlon ei rhannu gyda chi.

Yn dibynnu ar y gweithgareddau dan sylw, gall hyn gynnwys pobl fel:

• tiwtoriaid

• hyfforddwyr chwaraeon

• athrawon cerddoriaeth

• cynorthwywyr personol

• gofalwyr

Defnyddiwch yr offeryn cymhwysedd DBS ar GOV.UK i wirio a all y person rydych chi’n edrych i’w gyflogi wneud cais am y math hwn o wiriad DBS.

Mae’r dystysgrif yn perthyn i’r unigolyn, a’u dewis nhw yw ei rannu neu beidio.

Ni all rhieni a gofalwyr wneud cais am wiriad DBS ar ran unigolyn. Pan fydd rhywun yn gymwys i gael gwiriad DBS Manwl, rhaid iddyn nhw wneud cais amdano eu hunain trwy Gorff Ymbarél DBS, sefydliad sy’n prosesu ceisiadau DBS ar ran unigolion.

5. Sut alla i ofyn?

Efallai y bydd rhai pobl yn teimlo’n anghyfforddus yn gofyn am wiriadau DBS.

Fodd bynnag, mae gofyn am wybodaeth cyn gwneud penderfyniad yn rhan arferol o ddewis rhywun i weithio gyda’ch plentyn neu aelod o’r teulu sy’n agored i niwed.

Fe allech chi ofyn:

“Cyn i ni fynd ymlaen, byddwn wrth fy modd yn gweld eich tystysgrif DBS. Rwy’n deall y gallwch nawr wneud cais am un Manwl - a fyddech chi’n hapus i’w rhannu?”

Neu, yn syml:

“A allaf weld eich tystysgrif DBS Manwl ochr yn ochr â’ch geirdaon a’ch cymwysterau?”

6. Beth ddylwn i chwilio amdano pan fydd rhywun yn rhannu tystysgrif?

Os bydd rhywun yn dewis rhannu tystysgrif DBS gyda chi, dylech wirio:

• eich bod yn gweld y dystysgrif wreiddiol yn hytrach na chopi neu ffotograff

• bod yr enw ar y dystysgrif yn cyfateb i’r person sy’n ei dangos i chi ac, lle bo’n bosibl, ffurf o adnabod ffotograffig fel trwydded yrru neu basbort

• dyddiad cyhoeddi’r dystysgrif

• a yw’r dystysgrif yn ymwneud â’r gweithlu priodol ar gyfer y rôl (er enghraifft, tystysgrif gweithlu plant ar gyfer rhywun sy’n gweithio gyda phlant dan 18 oed, neu dystysgrif gweithlu oedolion ar gyfer rhywun sy’n gweithio gydag oedolion)

• a yw’r unigolyn wedi’i danysgrifio i’r Gwasanaeth Diweddaru DBS

Os yw’r person wedi tanysgrifio i’r Gwasanaeth Diweddaru DBS, gallwch wirio a yw unrhyw wybodaeth wedi newid ers i’r dystysgrif gael ei chyhoeddi, gyda’u caniatâd.

Nid oes gan dystysgrifau DBS ddyddiad dod i ben swyddogol. Gall dyddiad cyhoeddi’r dystysgrif a’r defnydd o’r Gwasanaeth Diweddaru DBS eich helpu i ddeall a yw gwybodaeth yn parhau i fod yn gyfredol.

Gall rhai tystysgrifau DBS hefyd gynnwys gwybodaeth ynghylch a yw person wedi’i wahardd rhag gweithio gyda phlant neu oedolion agored i niwed.

Os yw tystysgrif yn dangos bod rhywun wedi’i wahardd rhag gweithio gyda phlant neu oedolion agored i niwed, maent wedi’u gwahardd yn gyfreithiol rhag cynnal rhai mathau o weithgaredd rheoledig gyda’r gweithlu hwnnw.

Mae’n drosedd i berson gwaharddedig gynnal gweithgaredd rheoledig gyda’r gweithlu y maent wedi’u gwahardd ohono, ac mae hefyd yn drosedd i rywun eu cyflogi’n fwriadol i wneud hynny.

Os ydych chi’n dod yn ymwybodol bod person gwaharddedig yn cynnal gweithgaredd rheoledig gyda phlant neu oedolion agored i niwed, dylech gysylltu â’r heddlu.

Os yw tystysgrif yn cynnwys gwybodaeth arall a ddatgelwyd, ystyriwch hi’n ofalus ochr yn ochr â phopeth arall rydych chi’n ei wybod am y person, gan gynnwys eu geirdaon, eu cymwysterau, eu profiad a’ch barn eich hun.

Cofiwch mai dim ond un ffynhonnell wybodaeth yw tystysgrif DBS.

Mae geirdaon, cymwysterau, profiad, argymhellion a’ch barn eich hun yn parhau i fod yn rhan bwysig o wneud penderfyniad gwybodus.

7. Beth os nad oes ganddynt un?

7.1 Nid oes ganddynt dystysgrif

Efallai na fydd gan rai gweithwyr hunangyflogedig a gweithwyr personol dystysgrif DBS Manwl ar hyn o bryd.

Os nad yw tystysgrif ar gael, efallai yr hoffech ystyried a oes gennych ddigon o wybodaeth i wneud penderfyniad gwybodus cyn bwrw ymlaen.

Gallwch ystyried gwybodaeth berthnasol arall fel:

• Geirdaon

• Cymwysterau

• profiad

• argymhellion

7.2 Maen nhw’n aros am eu tystysgrif

Efallai bod rhai unigolion wedi gwneud cais am wiriad DBS Manwl ond heb dderbyn eu tystysgrif eto.

Efallai yr hoffech drafod hyn gyda nhw cyn gwneud eich penderfyniad.

7.3 Dydyn nhw ddim eisiau ei rannu

Mae tystysgrif DBS yn perthyn i’r unigolyn.

Eu dewis nhw yw p’un a ydyn nhw’n penderfynu ei rannu.

Efallai yr hoffech ystyried pa wybodaeth arall sydd ar gael i chi wrth benderfynu sut i symud ymlaen.

7.4 Enghraifft: Maen nhw’n dewis peidio â’i rannu

Rydych chi’n gofyn am weld tystysgrif DBS, ond mae’r unigolyn yn penderfynu peidio â’i rhannu.

Efallai yr hoffech ystyried pa wybodaeth arall sydd ar gael i chi, fel geirdaon, cymwysterau, profiad ac argymhellion, cyn penderfynu a ddylid bwrw ymlaen.

8. Sefyllfaoedd enghreifftiol

8.1 Llogi tiwtor

Rydych chi’n chwilio am diwtor mathemateg i’ch plentyn.

Rydych chi’n gofyn am:

• Cymwysterau

• profiad tiwtora blaenorol

• Geirdaon

Mae’r tiwtor hefyd yn dewis rhannu eu tystysgrif DBS Manwl gyda’r Rhestr Gwahardd Plant.

Rydych chi’n ystyried yr holl wybodaeth hon cyn penderfynu a ddylid bwrw ymlaen.

8.2 Llogi hyfforddwr chwaraeon

Rydych chi’n ystyried cyflogi hyfforddwr chwaraeon hunangyflogedig yn uniongyrchol i ddarparu sesiynau hyfforddi preifat i’ch plentyn.

Rydych chi’n trafod:

• Cymwysterau Hyfforddi

• profiad blaenorol

• Geirdaon

Rydych hefyd yn gofyn a oes gan yr hyfforddwr dystysgrif DBS Manwl gyda’r Rhestr Gwahardd Plant ac a ydynt yn fodlon ei rhannu gyda chi.

Rydych chi’n defnyddio’r holl wybodaeth hon i helpu i wneud eich penderfyniad.

8.3 Llogi gofalwr personol

Rydych chi’n chwilio am rywun i gefnogi eich hun neu aelod o’r teulu sy’n agored i niwed.

Rydych chi’n trafod:

• profiad perthnasol

• hyfforddiant

• Geirdaon

Rydych hefyd yn gofyn a oes ganddynt dystysgrif DBS Manwl gyda’r rhestr wahardd briodol ar gael i’w rhannu.

Yn dibynnu ar y gweithgareddau dan sylw, gall hyn gynnwys gwiriad o’r rhestr Gwahardd Oedolion. Os bydd rhywun yn ymddangos ar y Rhestr Gwahardd Oedolion, maent wedi’u gwahardd yn gyfreithiol rhag gwneud rhai mathau o waith gydag oedolion agored i niwed.

Rydych chi’n ystyried hyn ochr yn ochr â phrofiad y person, geirdaon a’ch barn eich hun cyn penderfynu a ddylid bwrw ymlaen.

9. Pethau pwysig i’w cofio

Nid oes unrhyw un gwiriad yn dweud popeth wrthych.

Gall tystysgrif DBS Manwl ddarparu gwybodaeth ddefnyddiol, ond dylid ei ystyried ochr yn ochr â geirdaon, cymwysterau, profiad a’ch barn eich hun.

Y nod yw creu’r darlun llawn posibl cyn penderfynu pwy i ymddiried ynddo i weithio gyda’ch plentyn neu aelod o’r teulu sy’n agored i niwed.

Efallai yr hoffech hefyd ystyried mesurau diogelu eraill lle bo hynny’n briodol, fel bod yn bresennol yn ystod sesiynau cychwynnol, cynnal cyfathrebu agored, a pharhau i fonitro sut mae trefniadau’n gweithio.

10. Rhagor o wybodaeth

Am arweiniad pellach, ewch i:

Unigolion preifat sy’n cyflogi gweithwyr hunangyflogedig neu weithwyr personol

Efallai y byddwch hefyd yn gweld y canlynol yn ddefnyddiol:

• Mae DBS yn gwirio canllawiau ar gyfer cyflogwyr, mudiadau gwirfoddol a thrydydd partïon

• Canllawiau gwirio hunaniaeth DBS

• Gwiriadau DBS ar gyfer pobl hunangyflogedig a gweithwyr personol

• Canllawiau cymhwysedd DBS

• Offeryn cymhwysedd DBS

• Gwasanaeth Diweddaru DBS

• Dod o hyd i gorff ymbarél DBS

11. Cysylltu â’r DBS

Ymholiadau cyffredinol: customerservices@dbs.gov.uk

Ffôn: 0300 020 0190

Llinell Gymraeg: 0300 020 0191

Relay UK (os na allwch glywed na siarad ar y ffôn): 18001 yna 03000 200 192