Publication

Cerbydau awtomeiddiedig: diogelu termau marchnata – canlyniadau’r ymgynghoriad

Updated 30 July 2026

Lansiwyd yr ymgynghoriad cerbydau awtomeiddiedig: diogelu termau marchnata ar 10 Mehefin 2025 gan gau ar 1 Medi 2025. Mae canlyniad yr ymgynghoriad hwn yn crynhoi’r ymatebion a dderbyniwyd ac yn nodi ymateb y llywodraeth.

Mae’n cynnwys:

• y cefndir i’r ymgynghoriad
• dadansoddiad o’r ymatebwyr yn ôl grŵp rhanddeiliaid
• y fethodoleg dadansoddi
• crynodeb o’r ymatebion
• ymateb y llywodraeth
• camau nesaf
• cwestiynau a dderbyniom yn ystod yr ymgynghoriad

Cefndir

Mae’r gwahaniaeth rhwng systemau gyrru hunan-yrru/awtomeiddiedig (ADS) a systemau cymorth gyrwyr uwch (ADAS) yn hanfodol. Mae’r gyfraith yn nodi proses asesu diogelwch i benderfynu a all cerbyd yrru ei hun yn ddiogel heb gael ei reoli na’i fonitro gan fod dynol. Byddai’r broses hon yn cael ei thanseilio pe bai busnesau’n gallu honni bod eu cerbydau’n hunan-yrru heb gael eu cerbydau wedi’u hawdurdodi na’u rhestru.

Ar ben hynny, rhaid i yrwyr ddeall galluoedd y cerbyd a’u cyfrifoldebau cyfreithiol. Mae marchnata sy’n disgrifio nodwedd ADAS fel un hunan-yrru neu sy’n creu dryswch ynghylch ei galluoedd yn beryglus: gall gamarwain gyrwyr i feddwl nad oes angen iddynt roi sylw i’r ffordd.

Mae marchnata camarweiniol hefyd yn peryglu tanseilio ymddiriedaeth y cyhoedd mewn technolegau hunan-yrru a chystadleuaeth deg gyda busnesau y mae eu cerbydau wedi mynd trwy’r broses asesu diogelwch hunan-yrru yn llwyddiannus.

Mae Deddf Cerbydau Awtomeiddiedig 2024 (deddf 2024) yn cynnwys 2 drosedd marchnata newydd i atal busnesau rhag camarwain defnyddwyr terfynol ym GB i feddwl y gall cerbyd heb awdurdod yrru ei hun yn ddiogel ac yn gyfreithlon ^{[footnote 1]}:

• Mae’r drosedd ‘termau gwarchodedig’ (adran 78) yn cyfyngu’r defnydd o dermau penodol i gerbydau awtomeiddiedig awdurdodedig (AVs). Rhaid nodi’r rhestr o dermau mewn deddfwriaeth eilaidd, yn dilyn ymgynghoriad. Gall gynnwys geiriau, ymadroddion, symbolau neu farciau. Dyma oedd pwnc yr ymgynghoriad diweddar.
• Mae’r drosedd ‘dryswch’ (adran 79) yn ehangach: mae’n berthnasol i unrhyw gyfathrebiadau masnachol sy’n debygol o ddrysu defnyddwyr terfynol i feddwl y gall cerbyd heb awdurdod deithio’n awtonomaidd. Nid oes angen deddfwriaeth eilaidd ar gyfer y drosedd hon ac nid oedd yn destun yr ymgynghoriad diweddar. Fodd bynnag, mae’n ategu’r drosedd gyntaf: gall y marchnata fod yn drosedd os yw’n debygol o ddrysu, hyd yn oed os nad yw’n defnyddio termau ar y rhestr warchodedig.

Bydd deddf 2024 yn cyflwyno gweithdrefn newydd i awdurdodi cerbydau a all yrru eu hunain yn ddiogel ac yn gyfreithlon. Mae hyn yn adeiladu ar Ddeddf Cerbydau Awtomeiddiedig a Thrydanol 2018 (deddf 2018) y mae’n rhaid rhestru cerbydau o’r fath oddi tani. Unwaith y bydd y weithdrefn awdurdodi yn dod i rym, bydd yn disodli’r weithdrefn restru o dan ddeddf 2018. Dim ond pan nad yw’r cerbyd wedi’i restru nac wedi’i awdurdodi y bydd y drosedd termau gwarchodedig yn berthnasol.

Dadansoddiad o’r ymatebwyr

Derbyniwyd cyfanswm o 71 ymateb. Ymatebodd 48 o gyfranogwyr ar ran sefydliadau a derbyniwyd 23 o ymatebion gan unigolion preifat. Mae dadansoddiad o’r ymatebwyr wedi’i nodi yn Nhabl 1.

Tabl 1: Dadansoddiad o’r ymatebwyr yn ôl grŵp rhanddeiliaid

Grŵp rhanddeiliaid	Nifer yr ymatebwyr	Canran o ymatebwyr (%)
Unigolion	23	32%
Grwpiau diogelwch a defnyddwyr ffyrdd	9	13%
Sector cyhoeddus (gan gynnwys llywodraeth leol, gwasanaethau brys a phriffyrdd)	7	10%
Ymchwil, ymgynghoriaeth ac academia	7	10%
Yswiriant	7	10%
Gwneuthurwyr cerbydau a datblygwyr technoleg	6	8%
Cyfreithiol	5	7%
Cyrff masnach (diwydiant cerbydau)	4	6%
Cyrff masnach (eraill)	3	4%
Cyfanswm	71	100%

Gofynnwyd i ymatebwyr unigol a oeddent yn dymuno darparu manylion am eu cefndir gwaith. O’r rhai a wnaeth:

• roedd 4 o unigolion yn yrwyr tacsi
• roedd 3 unigolyn yn gweithio yn y byd academaidd
• roedd 2 unigolyn yn gweithio yn y sector cyhoeddus
• roedd 2 unigolyn yn gweithio ym maes ymchwil ac ymgynghoriaeth
• roedd 1 unigolyn yn gweithio ym mhob un o’r mathau canlynol o sefydliadau: gwasanaethau brys, llywodraeth leol, cyfreithiol, gweithredwr cerbydau a datblygwr technoleg cerbydau

Methodoleg dadansoddi

Roedd arolwg yr ymgynghoriad yn cynnwys cyfanswm o 28 o gwestiynau ac yn cynnwys ymatebion testun caeedig a thestun rhydd. Dadansoddwyd yr holl ymatebion a dderbyniwyd gan swyddogion yr Adran Drafnidiaeth (DfT). Rydym yn ddiolchgar i’r holl sefydliadau ac unigolion a ymatebodd i’r ymgynghoriad gyda’u barn a’u hawgrymiadau.

O’r cyfanswm o 71 o ymatebion a dderbyniwyd, ymatebodd 37 o gyfranogwyr yn uniongyrchol drwy’r arolwg ar-lein ac ymatebodd 34 o gyfranogwyr drwy e-bost. Ni atebodd pob cyfranogwr yr holl gwestiynau. Mae’r data a’r dadansoddiad a gyflwynir yn seiliedig ar yr ymatebion i bob cwestiwn.

Nid oedd rhai ymatebion e-bost yn dilyn union fformat y cwestiwn ac yn cyflwyno eu hymateb yn wahanol i’r arolwg. Lle bo’n briodol, mae’r ymatebion hyn wedi’u categoreiddio fel ‘cytuno/anghytuno/ddim yn gwybod’ neu ‘ydw/na/ddim yn gwybod’ ac wedi’u cynnwys yn nata’r arolwg. Ystyriwyd unrhyw sylwadau a ddarparwyd fel rhan o’r ymatebion hyn hefyd.

Defnyddiodd swyddogion hefyd offeryn dadansoddi ymgynghoriadau (CAT) deallusrwydd artiffisial yr DfT i gefnogi dadansoddiad thematig o 13 o ymatebion testun rhydd.

Gweler adran offeryn dadansoddi ymgynghoriadau’r DfT.

Crynodeb o ymatebion

A ddylid diogelu termau?

Tabl 2: Cwestiwn: Yn gysyniadol, a ydych chi’n cytuno neu’n anghytuno y dylid diogelu rhai termau ar gyfer y cerbydau hyn?

Ateb	Canran o ymatebwyr (%)
Cytuno	68%
Anghytuno	13%
Ddim yn gwybod/ni atebwyd	20%

Sylfaen: pob ymatebwr (71).

Nodyn: efallai na fydd y ffigurau canrannol yn y tabl hwn yn cyfateb i 100% oherwydd talgrynnu.

Cytunodd mwyafrif clir o’r holl ymatebwyr y dylid diogelu rhai termau ar gyfer cerbydau hunan-yrru awdurdodedig.

Nododd un sefydliad ymchwil:

Ydym, rydym o’r farn y dylid diogelu termau penodol pan gânt eu defnyddio mewn perthynas â cherbydau awtomeiddiedig. Mae tystiolaeth ymchwil yn dangos yn gyson nad yw’r cyhoedd yn deall y gwahaniaeth rhwng systemau cymorth gyrwyr a thechnoleg hunan-yrru yn dda. Yn ein barn ni, mae diogelu terminoleg benodol yn gam angenrheidiol i sicrhau cyfathrebu clir ynghylch ymarferoldeb a chyfyngiadau’r technolegau hyn, a thrwy hynny gefnogi dealltwriaeth wybodus gan ddefnyddwyr a gwella diogelwch ffyrdd cyffredinol.

Ar ôl trafod canfyddiadau sawl astudiaeth i agweddau’r cyhoedd ac ymddiriedaeth mewn AVs^{[footnote 2]}, daeth sefydliad ymatebydd arall i’r casgliad:

Yn gysyniadol, dylai’r syniad o ddiogelu termau a chyfyngu eu defnydd i gerbydau awtomeiddiedig yn unig gynorthwyo i leddfu’r dryswch ynghylch pryd y gall gyrrwr dynol ddatgysylltu o’r dasg gyrru ddeinamig, a phryd na all. Bydd hyn yn sbarduno defnydd cyson o dermau, yn cyfyngu eu defnydd i gerbydau awtomeiddiedig ac yn helpu meithrin dealltwriaeth ymhlith y cyhoedd ynghylch galluoedd cerbydau.

Aeth un sefydliad ymchwil ymhellach. Nodasant, yn realistig, y bydd gallu ‘hunan-yrru’ yn debygol o gael ei gyfyngu i rai amodau (y maes dylunio gweithredol (ODD)), fel traffordd. Fodd bynnag, os yw gwneuthurwr yn dweud, ‘mae ein cerbyd yn hunan-yrru’, gallai roi argraff anghywir bod y cerbyd yn hunan-yrru dan bob amod, gan gynnwys, er enghraifft, amgylcheddau trefol. Gan y gall model meddyliol defnyddiwr terfynol gael ei lunio gan gyfathrebiadau marchnata, fe wnaethant argymell y dylai termau gwarchodedig gael eu hategu â’u disgrifiad o’u cyflwr gweithredu lefel uchel (ODD) fel rhan o wiriad y broses gymeradwyo.

Gofynnwyd i’r rhai oedd yn anghytuno pam eu bod yn anghytuno. Y rhesymau a roddwyd yn fras oedd bod y cyfreithiau presennol yn ddigonol, y dylai’r ffocws fod ar gyfrifoldeb ac addysg gyrwyr a bod rheoleiddio yn mygu arloesedd. Fel y dywedodd un gwneuthurwr cerbydau:

Mae’r dull hwn yn peri risg o greu dryswch, mygu arloesedd, a thynnu sylw oddi wrth y mannau lle mae rheoleiddio bwysicaf: sicrhau cyfathrebu clir a dylunio systemau diogel. Credwn fod y drosedd sydd eisoes wedi’i sefydlu o dan adran 79 o’r Ddeddf Cerbydau Awtomeiddiedig, ynghyd â’r deddfau diogelu defnyddwyr presennol, yn darparu amddiffyniad mwy effeithiol a mwy addas ar gyfer y dyfodol.

Roedd ymatebwyr eraill yn gwrthwynebu datblygu cerbydau hunan-yrru, gan ei ystyried yn wastraff adnoddau ac yn anniogel.

Pa dermau ddylid eu diogelu?

Tabl 3: Cwestiwn: A ydych chi’n cytuno neu’n anghytuno y dylid diogelu’r termau canlynol?

Termau	Cytuno (%)	Anghytuno (%)	Ddim yn gwybod/ni atebwyd (%)
Hunan-yrru	76%	8%	15%
Gyrru ei hun	77%	7%	15%
Di-yrrwr	77%	7%	15%
Gyrru awtomeiddiedig	69%	15%	15%
Gyrru awtonomaidd	73%	11%	15%
Gyrru’n awtonomaidd	75%	10%	15%

Sylfaen: pob ymatebwr (71).

Nodyn: efallai na fydd y ffigurau canrannol yn y tabl hwn yn cyfateb i 100% oherwydd talgrynnu.

Cytunodd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr y dylid diogelu’r termau hyn ar gyfer cerbydau hunan-yrru awdurdodedig.

Cytuno â diogelu’r termau hyn

Cytunodd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr fod angen diogelu’r termau hyn i hyrwyddo dealltwriaeth y cyhoedd, atal camddefnyddio systemau cymorth gyrwyr a sicrhau diogelwch y cyhoedd. Roedd cytundeb cryf ar hyn ar draws gwahanol sefydliadau, fel y mae’r sylwadau canlynol yn ei ddangos.

Grŵp diogelwch a defnyddwyr ffyrdd

Dylid diogelu’r holl dermau hyn oherwydd mae tystiolaeth yr ymgynghoriad yn dangos eu bod yn debygol iawn o gamarwain os cânt eu cymhwyso i gerbydau nad ydynt wedi’u hawdurdodi fel rhai hunan-yrru.

Corff masnach hysbysebu

Mae’r ymgynghoriad yn darparu tystiolaeth gref bod y termau hyn yn creu dryswch i ddefnyddwyr ynghylch lefel y cyfranogiad dynol sydd ei angen. Mae #TestingAutomation ac astudiaethau dilynol yn dangos bod defnyddwyr yn dehongli’r ymadroddion hyn fel rhai sy’n dynodi awtomatiaeth llawn, gan wneud eu defnydd ar gyfer systemau cymorth gyrwyr yn gamarweiniol yn ei hanfod.

Sefydliad llywodraeth leol

Mae’r holl dermau uchod yn rhoi’r argraff gref y gall y cerbyd gludo teithiwr o le i le heb unrhyw angen am unrhyw fewnbwn gan yrrwr.

Corff masnach cyfreithiol

Rydym yn cytuno’n gryf y dylid cadw’r defnydd o rai termau ar gyfer cerbydau awtomeiddiedig awdurdodedig a chyda’r ddarpariaeth ehangach ynghylch marchnata cerbydau.

Corff masnach y diwydiant cerbydau

Rydym yn cytuno y dylid amddiffyn y termau fel y’u rhestrwyd yn yr ymgynghoriad (6 term a restrir yn benodol ynghyd â’r geiriau ‘awtonomaidd’ ac ‘awtomeiddiedig’ pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio’r cerbyd cyfan).

Datblygwr technoleg cerbydau

Mae’r rhain yn dermau sy’n debygol o gael eu defnyddio wrth farchnata cerbydau hunan-yrru awdurdodedig.

Cytunodd yr ymatebwyr mai dim ond ar gyfer cerbyd y mae ei system awtomatiaeth wedi’i hawdurdodi’n swyddogol fel un sy’n bodloni safonau diogelwch y llywodraeth y dylid defnyddio termau gwarchodedig. Pan fydd cerbyd wedi’i awdurdodi, bydd cyfrifoldeb cyfreithiol am yrru yn trosglwyddo o’r gyrrwr i’r endid hunan-yrru awdurdodedig. Gwelwyd hyn fel gwahaniaeth hollbwysig, sy’n darparu eglurder cyfreithiol rhag ofn digwyddiad.

Nododd un sefydliad diogelwch a defnyddwyr ffyrdd:

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae systemau gyrru â chymorth (lefel 2) wedi cael caniatâd i awtomeiddio mwy a mwy o dasgau gyrru i gynorthwyo’r gyrrwr i reoli cerbydau’n ddeinamig. Yn arbennig, gall y systemau gyrru â chymorth uwch (yn benodol DCAS (UN R171) ac yn enwedig ei gyfres 01 o welliannau) weithredu’n debyg iawn i gerbydau awtomeiddiedig, gyda’r prif wahaniaethau’n deillio o rôl y gyrrwr, gan fod gyrwyr yn parhau i fod yn gyfrifol yn y pen draw am y cerbyd wrth ddefnyddio systemau gyrru â chymorth, tra bod y cyfrifoldeb hwn yn symud i’r system mewn cerbydau awtomeiddiedig.

Felly, mae’n bwysig bod gyrwyr yn ymwybodol ac yn cael eu hatgoffa mai dim ond mewn cerbydau awtomeiddiedig y mae’r system yn dod yn gyfrifol, ac ym mhob cerbyd arall (gan gynnwys cerbydau DCAS lefel 2) bod y cyfrifoldeb yn parhau gyda nhw. Er mwyn atal dryswch (modd) gyrwyr, mae’n bwysig mai dim ond yng nghyd-destun systemau / cerbydau / sefyllfaoedd lle mae’r system yrru awtomeiddiedig / awtonomaidd mewn gwirionedd mewn rheolaeth ac yn gyfrifol y caniateir defnyddio’r termau a restrir.

Dywedodd rhai ymatebwyr, os na chaiff y termau hyn eu diogelu, y gallai fod bwlch yn y gyfraith. Mae hyn oherwydd nad yw fframweithiau atebolrwydd cyfredol yn cwmpasu damweiniau a achosir gan gamddealltwriaeth gyrrwr o alluoedd cerbyd, hyd yn oed os yw oherwydd marchnata camarweiniol. Roedd pryder y byddai hyn yn gwaethygu diogelwch ffyrdd:

Mae gwaith y diwydiant diogelwch ffyrdd mewn perygl o gael ei danseilio gan weithgynhyrchwyr yn gwneud honiadau ffug am allu cerbydau i wneud mwy nag y maent yn gallu ei wneud. Felly, mae o bwys sylfaenol bod rhai termau’n parhau i gael eu diogelu er mwyn cyfyngu ar y potensial i yrwyr ddrysu ynghylch galluoedd eu cerbydau.

Roedd yr ymatebwyr o’r farn bod marchnata camarweiniol yn peryglu erydu ymddiriedaeth gyffredinol y cyhoedd mewn technoleg cerbydau awtomeiddiedig, a allai ohirio mabwysiadu systemau trafnidiaeth mwy diogel a mwy effeithlon yn eang. Deallwyd bod diogelu rhai termau ar gyfer cerbydau hunan-yrru awdurdodedig yn chwarae rhan bwysig wrth atal marchnata camarweiniol o’r fath.

Nododd sawl ymatebydd fod yn rhaid i’r fframwaith rheoleiddio fod yn ddigon hyblyg i ychwanegu termau gwarchodedig newydd yn y dyfodol er mwyn addasu i dechnoleg ac iaith farchnata sy’n esblygu. Awgrymodd rhai ymatebwyr hefyd y dylai safoni terminoleg fod yn rhan o strategaeth ehangach i orfodi pecyn llawn o nodweddion diogelwch cerbydau.

Roedd sawl ymatebydd o’r farn, ochr yn ochr â diogelu termau, y dylai’r llywodraeth ystyried rôl addysg gyhoeddus a chanllawiau’r diwydiant i gefnogi’r newid, i sicrhau cydymffurfiaeth ac i amddiffyn defnyddwyr ffyrdd sy’n agored i niwed, fel beicwyr modur.

Anghytuno â diogelu’r termau hyn

O’r rhai a oedd yn anghytuno y dylid diogelu’r termau hyn, dywedodd rhai fod technolegau ADAS presennol eisoes yn defnyddio rhai o’r termau hyn, a’i bod yn anymarferol diogelu termau a ddefnyddir yn rhyngwladol. Dywedodd un gwneuthurwr cerbydau fod technoleg ac iaith yn mynd trwy newidiadau cyflym, a bod termau’n cael eu defnyddio’n eang:

Er enghraifft, mae’r term ‘hunan-yrru’ wedi dod yn fwyfwy adnabyddus gan y cyhoedd fel disgrifydd mantell ar gyfer technolegau sy’n gwella diogelwch a chyfleustra gyrru trwy wahanol raddau o awtomatiaeth. Er efallai nad oes ganddo ystyr dechnegol fanwl gywir, mae ei gydnabyddiaeth eang yn ei wneud yn offeryn ieithyddol gwerthfawr yn ystod y cam cynnar hwn o ymgysylltu’r cyhoedd â systemau cymorth.

Yn hytrach na diogelu termau presennol, awgrymodd yr ymatebwyr y dylai’r llywodraeth orfodi’r defnydd o ddisgrifwyr newydd, niwtral a gwiriadwy, megis label awdurdodedig penodol i’r DU neu dermau yn seiliedig ar safonau swyddogol.

Awgrymodd ymatebwyr hefyd y dylai rheoleiddio flaenoriaethu rheoleiddio rhyngwyneb dynol-peirianyddol (HMI) y cerbyd, gan y gall ei ddyluniad arwain yn uniongyrchol at or-ymddiriedaeth gan yrwyr. Dadleuodd un ymatebydd o’r diwydiant y dylai’r ffocws fod ar y rhyngwyneb, gan gynnwys sgriniau ac awgrymiadau sain, yn hytrach nag ar farchnata. Dadleuodd yr ymatebydd fod rheoleiddio llymach ar y rhyngwynebau hyn ‘yn hanfodol, gan fod y rhain yn effeithio ar ddiogelwch yn fwy uniongyrchol na hysbysebion’. Awgrymasant y dylai rheoleiddio dynnu ar ganllawiau diogelwch sefydledig y diwydiant (megis Euro NCAP) a safonau sefydledig o sectorau eraill sy’n hanfodol i ddiogelwch, megis safonau HMI awyrenneg.

Gofynnodd yswirwyr hefyd am fwy o reoleiddio ar HMIs, ond roeddent o’r farn y dylai hyn fod yn ychwanegol at, yn hytrach nag yn lle, rheoleiddio marchnata.

Gwahanol rannau ymadrodd a ffurfiau gramadegol termau

Tabl 4: Cwestiwn: A ydych chi’n cytuno neu’n anghytuno y dylid diogelu gwahanol rannau o ymadrodd a ffurfiau gramadegol eraill o dermau gwarchodedig hefyd?

Ateb	Canran o ymatebwyr (%)
Cytuno	65%
Anghytuno	4%
Ddim yn gwybod/ni atebwyd	31%

Sylfaen: pob ymatebwr (71).

Cytunodd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr y dylid diogelu gwahanol rannau ymadrodd a ffurfiau gramadegol termau gwarchodedig ar gyfer cerbydau hunan-yrru awdurdodedig hefyd.

Dywedodd sawl ymatebydd fod amddiffyn amrywiadau gramadegol yn angenrheidiol i gau bylchau y gallai marchnatwyr gamfanteisio arnynt i osgoi rheoliadau a chamarwain defnyddwyr.

Dywedont hefyd fod y dull hwn yn cyd-fynd â chanfyddiad y cyhoedd oherwydd bod y cyhoedd yn gweld y gwahanol ffurfiau hyn fel rhai sydd â’r un ystyr â’r term gwarchodedig gwreiddiol. Felly, bydd rhoi amddiffyniad i dermau a’u hamrywiadau yn darparu mwy o eglurder ac yn gwella diogelwch ar y ffyrdd. Dywedodd ymatebwyr hefyd fod cynnwys amrywiadau gramadegol o’r cychwyn cyntaf yn gwneud y rheoliad yn fwy cryno a chadarn, gan osgoi’r angen i restru pob amrywiad posibl yn benodol.

Cyfeiriodd un sefydliad diogelwch at enghreifftiau o farchnata cynhyrchion eraill:

Gellir tynnu cyfatebiaeth â chyfyngiadau ar farchnata cynhyrchion fel alcohol, tybaco, neu fwydydd braster uchel, halen a siwgr, lle mae rheolaethau wedi’u cynllunio i atal termau, delweddau neu awgrymiadau a allai gamarwain defnyddwyr i gredu bod y cynnyrch yn iachach neu’n fwy priodol nag ydyw. Dylai’r un egwyddor fod yn berthnasol yma: ni ddylid marchnata cerbydau nad ydynt yn awtomeiddiedig mewn ffordd sy’n awgrymu, neu y gellid ei dehongli’n rhesymol fel awgrymu, eu bod yn awtomeiddiedig.

Aeth rhai gam ymhellach ac awgrymu y gallai terminoleg newydd o fewn deddf 2024, yn benodol ‘defnyddiwr-â-chyfrifoldeb’ (UiC) a ‘dim-defnyddiwr-â-chyfrifoldeb’ (NUiC), ddod yn ffynhonnell dryswch cyhoeddus yn y dyfodol. Felly, dylid ystyried yn rhagweithiol hefyd gyfleu’r termau swyddogol newydd hyn.

O’r ymatebwyr a oedd yn anghytuno, awgrymodd un fod yr iaith a ddefnyddir i ddisgrifio awtomatiaeth cerbydau yn cyfeirio at sbectrwm o alluoedd yn hytrach na chyflwr deuaidd clir, gan wneud llawer o dermau’n amwys. Felly, gallai amddiffyn amrywiadau o dermau llai manwl fod yn gamarweiniol.

Awtomeiddiedig ac awtonomaidd

Tabl 5: Cwestiwn: A ydych chi’n cytuno neu’n anghytuno mai dim ond pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio’r cerbyd cyfan y dylid diogelu’r termau canlynol?

Termau	Cytuno (%)	Anghytuno (%)	Ddim yn gwybod/ni atebwyd (%)
Awtomeiddiedig	59%	23%	18%
Awtonomaidd	63%	20%	17%

Sylfaen: pob ymatebwr (71).

Roedd y rhan fwyaf o ymatebwyr yn cytuno y dylid diogelu’r termau hyn pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio’r cerbyd cyfan.

Cytuno â diogelu termau awtomeiddiedig ac awtonomaidd

Cytunodd llawer o ymatebwyr fod y geiriau ‘awtomeiddiedig’ ac ‘awtonomaidd’ eisoes yn cael eu defnyddio’n helaeth ar gyfer rhannau o systemau cerbydau, fel breciau a llywio, ac nad yw hyn yn cael ei ddrysu â cherbyd cyfan yn gyrru’n awtonomaidd. Roeddent yn teimlo bod hwn yn ddull cytbwys a oedd yn atal gorgyrraedd wrth sicrhau diogelwch y cyhoedd a chynnal amddiffyniad defnyddwyr.

Fel y nodwyd gan sefydliad ymchwil ac ymgynghori:

Dim ond pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio’r cerbyd cyfan y dylid amddiffyn y termau ‘awtomeiddiedig’ ac ‘awtonomaidd’. Gellir defnyddio’r termau hyn mewn cyd-destunau eraill lle nad ydynt yn awgrymu swyddogaeth gyrru awtomeiddiedig ac, felly, mae’n annhebygol y byddant yn camarwain.

Roedd cyrff diwydiant yn arbennig o bryderus na ddylai’r rheoliadau gwmpasu nodweddion cerbydau unigol neu dermau a argymhellwyd gan SAE International^{[footnote 3]} i ddisgrifio lefelau, megis ‘awtomatiaeth gyrru rhannol’:

Mae hefyd yn hanfodol i’r diwydiant allu cyfeirio at swyddogaethau neu nodweddion awtomeiddiedig mewn cyd-destunau nad ydynt yn awgrymu bod y cerbyd cyfan yn hunan-yrru. Dylai’r term ‘awtomeiddiedig’ a gymhwysir i nodweddion neu rannau aros y tu allan i gwmpas y troseddau hyn.

Nodwyd bod y diffiniadau SAE J3016 a fabwysiadwyd yn rhyngwladol ar gyfer termau sy’n ymwneud â systemau awtomatiaeth gyrru yn disgrifio’r gwahanol lefelau o awtomatiaeth gyrru. Gofynnwn am eglurhad nad yw disgrifiadau’r lefelau hynny (er enghraifft, lefel 2: awtomatiaeth gyrru rhannol) o fewn cwmpas y darpariaethau termau gwarchodedig arfaethedig.

Awgrymodd sawl ymatebydd y dylid ymestyn y diogelwch ychydig i gynnwys awtomeiddiedig ac awtonomaidd hefyd pan gaiff ei ddefnyddio i ddisgrifio swyddogaeth gyrru neu allu cyffredinol y cerbyd. Mae hyn oherwydd gall iaith a ddefnyddir ar gyfer swyddogaethau penodol greu dryswch o hyd ynghylch lefel awtomatiaeth gyffredinol y cerbyd:

Dylid ehangu hyn ychydig i gynnwys unrhyw ran o’r car a allai fod yn gysylltiedig â symudiad y cerbyd cyfan…oni bai bod y term eisoes yn cael ei ddeall yn eang fel swyddogaeth annibynnol fel brecio awtomeiddiedig.

Ein hargymhelliad ni: dylid ystyried bod ‘awtomeiddiedig’ neu ‘awtonomaidd’ wedi’u diogelu pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio gyrru neu gerbyd.

Rhoddodd rhanddeiliad hysbysebu enghreifftiau o achosion ffiniol, megis ‘profi moethusrwydd awtomeiddiedig’ neu ‘dyfodol awtonomaidd moduro’.

Aeth rhai ymatebwyr ymhellach: dylid amddiffyn awtomeiddiedig ac awtonomaidd pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio’r cerbyd a’i rannau. Awgrymwyd na ddylid disgwyl i’r cyhoedd feddu ar wybodaeth dechnegol nac y byddant yn deall y gwahaniaeth rhwng rhannau neu nodweddion cerbydau a’r cerbyd cyfan.

Anghytuno â diogelu termau awtomeiddiedig ac awtonomaidd

Roedd cyfran sylweddol o’r ymatebwyr a oedd yn anghytuno hefyd o’r farn y gallai cyfyngu’r amddiffyniad a roddir i gerbydau ‘awtomeiddiedig’ ac ‘awtonomaidd’ i gerbydau cyfan fod yn rhy gyfyng.   

Dywedodd rhai ymatebwyr y byddai’n anghywir disgrifio unrhyw system lywio ADAS fel un awtomeiddiedig:

Rydym yn argymell yn gryf y dylai offer a rhannau sy’n cynorthwyo’r gyrrwr i reoli symudiad ochrol a/neu hydredol y cerbyd ar sail barhaus (megis categorïau ACSF B1 a C o UN R79 yn ogystal â DCAS (UN R171)) gael eu cynnwys yn y warchodaeth (a fyddai’n sicrhau na chaniateir defnyddio systemau ‘awtomeiddiedig’ ac ‘awtonomaidd’ wrth farchnata systemau cymorth o’r fath.

Roedd ymatebwyr eraill yn derbyn y dylai fod yn bosibl siarad am ‘gadw lôn awtomeiddiedig’ neu frecio ond roeddent o’r farn bod cyfyngu’r termau hyn i’r cerbyd cyfan yn dal yn rhy gyfyng. Byddai’n caniatáu bylchau lle byddai ceir yn cael eu hysbysebu fel rhai sy’n darparu ‘teithiau awtonomaidd’ neu lle byddai pecyn ôl-farchnad yn dweud ei fod yn darparu ‘rheolaeth awtomeiddiedig’.

Ar y sail hon, dywedodd ymgyngoreion na ddylid caniatáu defnyddio termau awtomeiddiedig ac awtonomaidd ar gyfer gallu cyffredinol y system:

Yn ogystal â gwahardd ‘awtonomaidd’ ac ‘awtomeiddiedig’ pan gânt eu cymhwyso i’r cerbyd cyfan, dylid eu gwahardd hefyd pan gânt eu cymhwyso i’r dasg o yrru neu i ymgymryd â thaith mewn cerbyd. Byddai hyn, er enghraifft, yn gwahardd cyfeiriadau at ddarparu ‘taith o dan reolaeth awtomeiddiedig’.

Termau eraill

Tabl 6: Cwestiwn: Yn eich barn chi, a oes unrhyw dermau eraill y dylid eu diogelu o dan Ddeddf Cerbydau Awtomeiddiedig 2024?

Ateb	Canran o ymatebwyr (%)
Oes	41%
Nac oes	17%
Ddim yn gwybod/ni atebwyd	42%

Sylfaen: pob ymatebwr (71).

Ni fynegodd llawer o ymatebwyr farn ar y cwestiwn hwn. O’r rhai a wnaeth, roedd y rhan fwyaf o’r farn y dylid diogelu termau eraill o dan ddeddf 2024.

Gofynnwyd i’r ymatebwyr hefyd pa dermau eraill y dylid eu diogelu a rhoi rhesymau dros eu barn.

Dim termau eraill

Ni roddodd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr a atebodd ‘nac oes’ i’r cwestiwn hwn reswm dros eu barn. Dywedodd y rhai a wnaeth fod y termau a gynigiwyd yn rhoi sylw da i eiriau ac ymadroddion cyffredin i ddisgrifio hunan-yrru a’u bod eisoes wedi cael derbyniad da i raddau helaeth yn ystod ymgynghoriadau’r comisiynau cyfraith. Awgrymont hefyd y bydd angen adolygu’r rhestr o dermau gwarchodedig i fonitro a fydd unrhyw dermau camarweiniol newydd yn dod i’r amlwg yn y dyfodol.

Termau eraill

Ymhlith yr ymatebwyr a oedd o’r farn y dylid diogelu termau eraill, ‘awtobeilot’ oedd yr ateb mwyaf cyffredin. Roedd yr ymatebwyr hyn o’r farn bod y term hwn yn gamarweiniol, gan ei fod yn awgrymu y gallai’r cerbyd yrru ei hun.

Wrth wneud sylwadau ar y term ‘awtobeilot’, nododd un sefydliad ymchwil:

Mae’r term wedi’i ddiffinio gan eiriadur Rhydychen fel ‘dyfais sy’n cadw awyrennau, llongau gofod a llongau’n symud i gyfeiriad penodol heb ymyrraeth ddynol’. O ganlyniad, mae dealltwriaeth eang bod ‘awtobeilot’ yn cyfeirio at system sy’n gallu gyrru’n awtomeiddiedig heb yr angen am ymyrraeth ddynol na rheolaeth wrth gefn.

Sylwodd ymatebydd arall:

Defnyddir y term hwn ar lafar mewn llawer o gyd-destunau, sy’n golygu y gallai fod gan ddefnyddwyr terfynol ragdybiaethau ynghylch yr hyn y gallai ‘awtobeilot’ ei olygu am alluoedd technoleg.

Ymhellach, fel y mae’r Weinyddiaeth Diogelwch Traffig Priffyrdd Genedlaethol yn yr US wedi’i nodi, gall y term ‘awtobeilot’ arwain gyrwyr i oramcan a gor-ddibynnu ar dechnoleg nad oes ganddi alluoedd hunan-yrru mewn gwirionedd. Yna gall y term ‘awtobeilot’ greu’r union fath o ddryswch yr oedd y comisiynau cyfraith am ei osgoi yn eu hargymhellion.

Aeth rhai ymatebwyr gam ymhellach ac awgrymu y dylid cynnwys fersiynau eraill o’r gair ‘peilot’, fel ‘peilot pro’ neu ‘beilot cerbyd’. Sylwodd un ymatebydd:

Mae’r term ‘peilot’ yn awgrymu endid sy’n rheoli cerbyd, a gallai ei ddefnydd mewn enwau systemau arwain at gamddehongli oherwydd gellid ei gymryd i olygu heb oruchwyliaeth gyrrwr. Er mwyn osgoi’r canfyddiad camarweiniol hwn, rydym yn argymell bod y term hwn, a’i amrywiadau, hefyd yn cael eu diogelu i fod yn berthnasol i gerbydau awtonomaidd awdurdodedig yn unig.

Awgrymodd yr ymatebwyr amrywiaeth o dermau eraill hefyd. Roedd rhai ymatebwyr o’r farn y dylid diogelu’r gair ‘robot’ neu ‘robo’, pan gaiff ei ddefnyddio ar y cyd â thermau sy’n gysylltiedig â thrafnidiaeth fel ‘gyrru’, ‘cerbyd’ neu ‘tacsi’.

Roedd rhai ymatebwyr yn pryderu ynghylch y rhagddodiad ‘awto’ pan gaiff ei ddefnyddio mewn cysylltiad â’r cerbyd neu’r dasg yrru, fel yn ‘awtodacsi’ ac ‘awtoyrru’, tra bod rhai eraill wedi mynegi pryder ynghylch ‘llawrydd’.

Termau eraill a grybwyllwyd oedd lefel 4, lefel 5, chauffeur, parcio valet, di-griw, rhydd o yrrwr, gyrru ysbryd, gwarchodwr, car gyrru deallus a car/gyrrwr AI.

A ddylid diogelu termau Saesneg yn unig?

Tabl 7: Cwestiwn: Ydych chi’n cytuno neu’n anghytuno â’n dull o ddiogelu termau Saesneg yn unig?

Ateb	Canran o ymatebwyr (%)
Cytuno	41%
Anghytuno	21%
Ddim yn gwybod/ni atebwyd	38%

Sylfaen: pob ymatebwr (71).

Ni fynegodd llawer o ymatebwyr farn ar y cwestiwn hwn. O’r rhai a oedd yn cytuno, cytunai’r mwyafrif â’n dull o ddiogelu termau Saesneg yn unig.

Gofynnwyd i’r rhai oedd yn anghytuno pam eu bod yn anghytuno. Roedd y rhan fwyaf yn pryderu y gellid defnyddio geiriau tramor i osgoi’r amddiffyniad:

Mae rhai geiriau tramor yn cael eu deall yn dda a gellid eu defnyddio i farchnata cerbydau sy’n tarddu o’r gwledydd hynny. Gallai fod brandiau tramor yn dod gyda’u henw brand/term marchnata eu hunain ar gyfer cerbyd neu wasanaeth sydd ychydig yn wahanol i’r gair Saesneg ond heb fod wedi’i ddiogelu.

Yr enghreifftiau a roddwyd oedd yr Almaeneg ‘autonomes fahren’ a’r Ffrangeg ‘conduite autonome’. Dywedodd grŵp diogelwch a defnyddwyr ffyrdd annibynnol y ‘dylai’r llywodraeth hefyd edrych ar ddiogelu termau yn y Gymraeg’.

Roedd rhai ymgyngoreion o’r farn y byddai’n anymarferol darparu rhestr lawn o dermau tramor. Yn hytrach, awgrymasant y dylid mynd i’r afael â’r broblem mewn ffyrdd eraill:

Byddai’n well mynd i’r afael ag ef drwy egluro ymhellach beth sy’n ffurfio ffurf ramadegol arall ar air, yn hytrach na cheisio rhestru’r holl eiriau posibl nad ydynt yn Saesneg, a fyddai’n anymarferol.

Er efallai nad yw o fewn rheolaeth yr DfT i ddiogelu termau nad ydynt yn Saesneg, gall yr DfT awgrymu canllaw arfer da ar gyfer termau.

A oes digon o ddiogelwch cyfreithiol?

Tabl 8: Cwestiwn: A ydych chi’n cytuno neu’n anghytuno y bydd digon o ddiogelwch cyfreithiol i atal y diogelwch rhag cael ei gymhwyso i farchnata nad yw’n gysylltiedig ag awtomatiaeth gyrru?

Ateb	Canran o ymatebwyr (%)
Cytuno	32%
Anghytuno	10%
Ddim yn gwybod/ni atebwyd	58%

Sylfaen: pob ymatebwr (71).

Ni fynegodd llawer o ymatebwyr farn ar y cwestiwn hwn. Roedd mwyafrif y rhai a oedd yn cytuno yn credu y byddai digon o ddiogelwch cyfreithiol i atal y diogelwch rhag cael ei gymhwyso i farchnata nad yw’n gysylltiedig ag awtomatiaeth gyrru.

Gofynnwyd i’r ymatebwyr roi rhesymau dros eu hateb. Dywedodd y rhai a gytunodd yn gyffredinol fod y mesurau diogelwch yn rhesymol ac yn ddigonol. Cyfeiriodd rhai ymatebwyr hefyd at adran 79(4) o ddeddf 2024:

Er enghraifft, mae adran 78(4) o ddeddf 2024 yn berthnasol lle mae’r sawl a gyhuddir yn profi bod y term gwarchodedig wedi’i ‘ddefnyddio mewn ffordd nad oedd wedi’i bwriadu i gyfleu ac na ellid ei deall yn rhesymol fel un sy’n cyfleu unrhyw ystyr sy’n ymwneud ag awtomatiaeth’.

Ymhlith y rhai a oedd yn anghytuno, y thema fwyaf cyffredin oedd yr angen am fwy o eglurder i fusnesau. Rhannwyd y farn hon hefyd gan rai o’r rhai a gytunodd y byddai digon o ddiogelwch cyfreithiol. Gofynnodd yr ymatebwyr hyn am arweiniad ar y mater hwn er mwyn rhoi mwy o eglurder.

Symbolau a marciau

Tabl 9: Cwestiwn: Yn eich barn chi, a oes unrhyw symbolau a marciau penodol sy’n dangos bod cerbyd yn hunan-yrru sy’n haeddu amddiffyniad arbennig?

Ateb	Canran o ymatebwyr (%)
Oes	8%
Nac oes	37%
Ddim yn gwybod/ni atebwyd	55%

Sylfaen: pob ymatebwr (71).

Ni fynegodd llawer o ymatebwyr farn ar y cwestiwn hwn. O’r rhai a gytunai, nid oedd y rhan fwyaf yn ymwybodol o unrhyw symbolau neu farciau penodol sy’n dangos bod cerbyd yn hunan-yrru sy’n haeddu amddiffyniad arbennig o dan ddeddf 2024. Roedd rhai ymatebwyr yn teimlo ei bod hi’n rhy gynnar amddiffyn symbol neu farc penodol ar hyn o bryd.

Gofynnwyd i’r rhai a atebodd oes i’r cwestiwn hwn nodi pa symbolau neu farciau yr oeddent yn credu oedd yn haeddu amddiffyniad arbennig a rhoi eu rhesymau.

Dim ond 3 ymatebydd a nododd symbolau sydd, yn eu barn nhw, yn haeddu gwarchodaeth arbennig a rhoddodd pob un ateb gwahanol. Roedd un ymatebydd o’r farn, os yw termau fel SAE L4 neu L5 wedi’u diogelu, yna dylid diogelu’r marciau cysylltiedig hefyd. Dywedodd ymatebydd arall, er eu bod yn credu bod symbolau SAE yn gynrychiolaeth dda o’r person yn sedd y gyrrwr mewn cerbyd lled-awtonomaidd / cwbl awtonomaidd, eu bod yn credu y byddai angen gwella’r symbolau hyn ychydig. Ni wnaethant ddarparu rhagor o fanylion.

Cyfeiriodd trydydd ymatebydd at y lamp marcio systemau gyrru awtomeiddiedig gwyrddlas (ADS ML) sy’n cael ei datblygu gan dasglu UNECE ar y pwnc (TF AVSR y GRE yn WP 29).

Er bod cyn lleied o ymatebwyr wedi nodi symbol cyfredol, roedd ymatebwyr yn gyffredinol yn gweld rhinwedd mewn cael symbol adnabyddadwy a gwarchodedig i ddangos bod cerbyd yn hunan-yrru. Sylwodd un ymatebydd cyfreithiol:

Yn union fel mae wi-fi wedi dod yn ddynodedig yn gyffredinol… byddai’n fuddiol i gerbydau awtomeiddiedig gael symbol a gydnabyddir yn gyffredinol.

Nodwyd bod rhai symbolau sy’n gysylltiedig â chysylltedd yn cael eu defnyddio ar hyn o bryd ar gyfer systemau cymorth gyrwyr. Gallai’r symbolau hyn ddrysu’r cyhoedd drwy awgrymu bod gan y cerbyd allu hunan-yrru. Un ffordd o fynd i’r afael â’r broblem fyddai cael symbol cydnabyddedig yn benodol ar gyfer cerbydau hunan-yrru.

Awgrymodd rhai ymatebwyr y dylai’r llywodraeth gymryd yr awenau wrth ddatblygu symbol neu nod barcud a gydnabyddir yn genedlaethol gyda chefnogaeth rhanddeiliaid. Dywedodd eraill y dylai’r llywodraeth roi sylw manwl i symbolau a ddefnyddir gan weithgynhyrchwyr cerbydau i ddynodi hunan-yrru a cheisio amddiffyn y symbolau hynny sy’n dod yn adnabyddus yn eang.

Costau busnes

Tabl 10: Cwestiwn: Pe bai’r termau a gynigir yn yr ymgynghoriad hwn yn cael eu diogelu, a fyddai eich busnes yn wynebu unrhyw gostau o ganlyniad?

Ateb	Canran o ymatebwyr (%)
Byddai	20%
Na fyddai	70%
Ddim yn gwybod/ni atebwyd	10%

Lleoliad: 10 sefydliad a atebodd y cwestiwn hwn.

Gofynnwyd y cwestiwn hwn i ymatebwyr a nododd eu bod yn ymateb ar ran sefydliad sy’n ymwneud â’r diwydiant cerbydau, naill ai fel gwneuthurwr, cyflenwr, gweithredwr neu ddatblygwr neu fel corff masnach. Dywedodd y rhan fwyaf o’r ymatebwyr i’r cwestiwn hwn na fyddai eu busnes yn wynebu unrhyw gostau pe bai’r termau a gynigiwyd yn yr ymgynghoriad hwn yn cael eu diogelu.

Gofynnwyd i’r rhai a nododd y byddai eu busnes yn wynebu costau roi manylion am raddfa’r costau a sut y pennwyd y costau hyn. Roedd rhai ymatebwyr o’r farn ei bod hi’n rhy gynnar i roi amcangyfrif dibynadwy o’r costau.

Ni wnaeth un gwneuthurwr cerbydau fynd i’r afael â’r cwestiwn cost yn uniongyrchol. Fodd bynnag, fe wnaeth sylwadau mwy cyffredinol bod heriau gweithredol sylweddol, i fusnesau byd-eang, o ran cynnal fersiynau lluosog o enwau cynnyrch, cynnwys marchnata a deunyddiau ar gyfer defnyddwyr sy’n ‘gosod cost a chymhlethdod anghymesur’.

Dywedodd ymatebwyr eraill fod y gost i fusnesau yn debygol o fod yn fach iawn, costau untro i gydymffurfio â’r rheoliad newydd, megis costau sy’n gysylltiedig â diweddaru deunyddiau marchnata, dogfennau cyfreithiol a hyfforddi staff. Cydnabuwyd mai dim ond i fusnesau sy’n cynnig cynhyrchion i ddefnyddwyr terfynol y byddai’r costau hyn yn berthnasol a gellid eu lleihau trwy nodi’r termau gwarchodedig yn glir.

Wrth ymateb ar ran ei aelodau, dywedodd un corff diwydiant:

…mae aelodau sy’n ymwneud â phrosiectau ymchwil sy’n cynnwys defnyddio cerbydau awtomeiddiedig, yn dod i’r casgliad y bydd angen rhywfaint o ymdrech i gydymffurfio, ond dylai fod yn gymharol fach cyn belled â bod canllawiau clir a bod termau wedi’u diffinio’n gywir.

Rhannwyd y farn hon gan yswirwyr a oedd yn rhagweld costau sy’n gysylltiedig â’r angen i egluro geiriad polisïau er mwyn sicrhau yswiriant cywir ac effeithiol. Ar yr un pryd, roeddent hefyd yn cydnabod y manteision y byddai’r newidiadau hyn yn eu dwyn.

Nododd un sefydliad yswiriant:

Mae’r diwydiant yn cefnogi’r newidiadau hyn ac yn credu’n gryf y bydd y manteision — sef, mwy o eglurder i ddefnyddwyr, gwell diogelwch ar y ffyrdd, a mwy o ymddiriedaeth mewn technoleg cerbydau awtomeiddiedig — yn y pen draw yn gorbwyso’r costau cysylltiedig.

Tynnodd yswirwyr sylw hefyd at gostau peidio ag atal marchnata camarweiniol. Gallai hyn ‘arwain at yrwyr yn rhoi gormod o ddibyniaeth ar awtomatiaeth, gan arwain at risg uwch o ddamweiniau ac, o ganlyniad, costau hawliadau uwch i yswirwyr’.

Sylwadau eraill

Rhoddwyd cyfle i’r ymatebwyr wneud sylwadau ychwanegol, a gwnaeth llawer hynny. Roedd y rhan fwyaf o’r sylwadau’n cyfeirio at bwyntiau a wnaed eisoes mewn ymateb i gwestiynau eraill yn yr ymgynghoriad. Manteisiodd rhai ymatebwyr ar y cyfle i ddiolch i’r llywodraeth am godi’r mater pwysig hwn.

Manteisiodd nifer o ymatebwyr ar y cyfle i ofyn am eglurhad ar wahanol bwyntiau. Gweler yr adran cwestiynau a ofynnwyd yn ystod yr ymgynghoriad am ragor o wybodaeth.

Daeth dau bwynt ychwanegol i’r amlwg:

• pwysigrwydd rhaglen ehangach o addysg, ymchwil ac adolygu
• gosod safonau neu ganllawiau ar gyfer technolegau ADAS

Rhaglen ehangach o addysg, ymchwil ac adolygu

Dadleuodd llawer o ymgyngoreion fod yn rhaid adolygu’r rhestr o dermau gwarchodedig drwy raglen ymchwil. Dylid ei gyfuno hefyd ag addysg ehangach am dechnoleg hunan-yrru:

Felly, mae’n bwysig bod yr adran/CCAV yn cadw llygad ar y farchnad ac yn barod i ychwanegu termau pellach at y rhestr warchodedig yn gyflym os bydd enwau brand problemus yn dod i’r amlwg a chynnwys termau camarweiniol nad ydynt yn Saesneg lle bo angen.

Dylai’r llywodraeth sefydlu proses ar gyfer diogelu termau ychwanegol yn y dyfodol. Nid yw’n bosibl rhagweld yr holl derminoleg yn y dyfodol, felly rhaid i’r ddeddfwriaeth fod yn addasadwy.

Pwysleisiodd nifer o ymgyngoreion, gan gynnwys cwmnïau yswiriant, bwysigrwydd addysg gyhoeddus ynghylch yr hyn y gall (ac na all) cerbydau awtomeiddiedig ei wneud. Tynnodd un grŵp diogelwch a defnyddwyr ffyrdd sylw at y ffaith bod gan ymgyrchoedd addysg ‘hanes profedig’, er enghraifft, drwy ymgyrchoedd THINK!.

Roedd grŵp diogelwch arall o’r farn ei bod yn hanfodol bod gwybodaeth glir a hygyrch ar gael drwy ymgyrchoedd a deunyddiau addysgol.

Cydnabuwyd bod addysg a chodi ymwybyddiaeth y cyhoedd yn gofyn am gydweithio rhwng rhanddeiliaid:

Rhaid i’r diwydiant, y llywodraeth ac asiantaethau defnyddwyr gydweithio i hysbysu ac addysgu’r cyhoedd, gan fynd i’r afael â chamsyniadau a hyrwyddo defnydd diogel a chyfrifol.

Technolegau ADAS

Awgrymodd nifer o ymgyngoreion y dylai’r llywodraeth hefyd fabwysiadu dull mwy rhagweithiol o fonitro’r ffordd y mae systemau ADAS yn cael eu marchnata:

Dylai’r llywodraeth nodi sut y bydd y cyhoedd, awdurdodau lleol, y cyfryngau a rhanddeiliaid eraill yn cael gwybod am y defnydd cywir o dermau sy’n ymwneud â cherbydau awtomeiddiedig a’r rhai sy’n ymwneud ag ADAS.

O ystyried y bydd amgylchedd y cerbydau awtonomaidd yn datblygu’n gyflym, rydym yn cynnig y dylid asesu marchnata pob cerbyd newydd cyn ei gymeradwyo.

Yn gyffredinol, roedd ymgyngoreion yn bryderus ynghylch y gwahaniaeth rhwng systemau lefel 2 a lefel 3 a bod marchnata systemau lefel 2, sy’n ei gwneud yn ofynnol i’r gyrrwr fod â rheolaeth lawn dros y cerbyd, yn gallu creu canfyddiad o fwy o awtomatiaeth nag sy’n bodoli. Roedd pryder bod hyn yn annog gorddibyniaeth ar y system ac ymddieithrio o’r dasg yrru, sy’n peryglu diogelwch y cyhoedd.

Gan ddyfynnu tystiolaeth o ddiffyg sylw cynyddol gan yrwyr gyda systemau cymorth gyrwyr ymarferol o’i gymharu â gyrru â llaw, a bod y diffyg sylw hwn gan yrwyr yn cael ei waethygu gyda systemau cymorth heb law^{[footnote 4]}, daeth un sefydliad diogelwch a defnyddwyr ffyrdd i’r casgliad:

Mae’r ymchwil yn awgrymu bod gyrrwr(wyr) eisiau trosglwyddo mwy o gyfrifoldeb i’r cerbyd nag y mae’n gallu ei wneud. Yn yr amgylchedd hwn o lefelau amrywiol o gyfrifoldeb^{[footnote 5]} y dylid defnyddio’r termau gwarchodedig, dim ond pan fydd cyfrifoldeb llwyr wedi’i drosglwyddo i’r cerbyd a’i system weithredu. Byddai eu defnyddio at unrhyw ddefnydd arall yn arwain at ddryswch i ddefnyddwyr.

Nododd sefydliad diogelwch arall:

Dylai cwmnïau geisio lleihau i’r graddau mwyaf posibl unrhyw gyfle i gamliwio.

Argymhellodd rhai ymgyngoreion y dylai fod canllawiau i’r diwydiant ar sut i gyfleu nodweddion ADAS. Awgrymodd yr ymatebwyr y gallai sefydliadau trydydd parti ddarparu hyn:

Byddai canllawiau cysylltiedig ar arfer gorau ar gyfer cyfleu nodweddion nad ydynt yn hunan-yrru i helpu osgoi dryswch yn adnodd buddiol i alluogi gweithredu’r polisi – gan roi eglurder ychwanegol i’r rhai yr effeithir arnynt gan y polisi. Canllaw yn unig yw’r argymhelliad hwn ac ni ddylid ei gynnwys yn y polisi a gallai sefydliadau trydydd parti ei ddarparu.

Ynghyd â hyn roedd galwadau i safoni HMI systemau ADS ac ADAS:

Credwn y gallai fod o fudd hefyd safoni system hysbysu neu ystyried dulliau negeseua priodol eraill ar gyfer hysbysu’r defnyddiwr a yw’r system awtomeiddiedig yn weithredol. Dylai fod yn glir i yrwyr a yw’r ADS yn weithredol ar hyn o bryd…er mwyn osgoi amwysedd a chefnogi diogelwch ffyrdd ymhellach. Ni ddylai defnyddwyr gael eu hamlygu i amrywiad o ddangosyddion ar draws gwahanol gerbydau, gan y bydd hyn yn cynyddu dryswch.

Mae camddefnydd o HMIs mewn cerbydau (er enghraifft, labelu a chyfarwyddo gyda labeli ffisegol neu orchmynion sain, boed yn rhai a gynhyrchir gan ddeallusrwydd artiffisial ai peidio) eisoes yn arwain at or-ymddiriedaeth, fel y gwelir mewn digwyddiadau lle mae gyrwyr yn datgysylltu oherwydd rhyngwynebau dryslyd, ac mae hyd yn oed yn bwysicach i’w reoleiddio.

Ymateb y llywodraeth

Dangosodd yr ymatebion i’r ymgynghoriad gefnogaeth gref i ddiogelu rhai termau marchnata fel mai dim ond mewn cysylltiad â cherbydau sydd wedi’u hawdurdodi neu eu rhestru fel cerbydau awtomeiddiedig y gellir eu defnyddio, sy’n golygu y gallant yrru eu hunain yn ddiogel ac yn gyfreithlon.

Ar ôl ystyried yr ymatebion i’r ymgynghoriad a’r gohebiaeth arall a dderbyniwyd gennym, mae’r llywodraeth wedi penderfynu cyflwyno offeryn statudol i amddiffyn termau o dan adran 78(1) o ddeddf 2024.

Mae’r llywodraeth eisoes wedi cyflwyno gweithdrefn i restru cerbydau fel rhai sy’n gallu gyrru eu hunain yn ddiogel o dan adran 1 o ddeddf 2018. Bydd cerbyd a restrir o dan ddeddf 2018 yn cael ei drin fel ‘cerbyd awtomeiddiedig awdurdodedig’ at ddibenion darpariaethau marchnata deddf 2024 nes bod y weithdrefn awdurdodi diogelwch o dan ddeddf 2024 yn cael ei rhoi ar waith.^{[footnote 6]}

Byddai’r gweithdrefnau diogelwch hyn yn cael eu tanseilio pe bai busnesau’n gallu disgrifio eu cerbydau gan ddefnyddio termau sy’n dangos eu bod yn hunan-yrru, er nad yw’r cerbydau wedi’u rhestru nac wedi’u hawdurdodi fel rhai sy’n gallu gyrru eu hunain yn ddiogel.

Mae’r gwahaniaeth rhwng hunan-yrru/ADS ac ADAS yn hanfodol er mwyn i’r cyhoedd allu deall pob technoleg yn glir a’i defnydd diogel. Ar hyn o bryd, mae gyrwyr wedi drysu ynghylch y gwahaniaeth hwn, sydd â’r potensial i gyfrannu at orddibyniaeth ar systemau nad ydynt yn hunan-yrru, gan achosi perygl i ddefnyddwyr ffyrdd. Mae’r broblem yn gwaethygu os yw marchnata’n rhoi’r argraff gamarweiniol i yrwyr nad oes angen iddynt fonitro’r ffordd wrth yrru.

Mae hyn yn cyflwyno risgiau clir i ddiogelwch y cyhoedd a risgiau sy’n tanseilio’r enillion y gellid eu disgwyl o welliannau mewn technoleg awtomatiaeth gyrru. Mae hon yn broblem nawr, ac os na chaiff ei datrys, bydd yn dod yn broblem fwy pan fydd cerbydau hunan-yrru gwirioneddol ar gael.

Mae angen i’r cyhoedd ymddiried yn y dechnoleg newydd hon hefyd. Mae honiadau marchnata sy’n dangos bod cerbydau’n hunan-yrru pan nad ydynt yn tanseilio’r ymddiriedaeth hon. Maent hefyd yn tanseilio cystadleuaeth deg gyda busnesau y mae eu cerbydau wedi mynd trwy’r broses awdurdodi neu restru diogelwch hunan-yrru yn llwyddiannus. 

Felly, mae’r llywodraeth wedi penderfynu gwneud yr offeryn statudol. Mae hyn am 4 prif reswm:  

• i ddiogelu uniondeb y cynllun awdurdodi diogelwch o dan adran 3 o ddeddf 2024
• i hyrwyddo cystadleuaeth deg, ac annog buddsoddiad yn natblygiad cerbydau awtomeiddiedig awdurdodedig, drwy atal cerbydau nad ydynt wedi’u hawdurdodi rhag cael eu marchnata fel pe baent
• i amddiffyn diogelwch y cyhoedd drwy liniaru dryswch ac anwybodaeth ymhlith gyrwyr ynghylch galluoedd cerbydau nad ydynt yn gerbydau awtomeiddiedig awdurdodedig a chyfrifoldebau gyrwyr sy’n eu gweithredu
• i feithrin ymddiriedaeth mewn technoleg hunan-yrru

Anghytundeb â diogelu termau marchnata

Roedd rhywfaint o anghytundeb. Honnwyd bod ‘hunan-yrru’, er enghraifft, yn derm mantell, a ddefnyddir yn fyd-eang i ddisgrifio gwahanol raddau o awtomatiaeth. Dywedwyd, os na ellid disgrifio technolegau ADAS sy’n dod i’r amlwg yn y ffordd hon, y byddai technolegau newydd yn llai tebygol o gael eu mabwysiadu, gan atal gwireddu eu manteision diogelwch a mygu arloesedd.

Ar ben hynny, dywedwyd y gellid mynd i’r afael ag unrhyw ddryswch mewn ffyrdd eraill, gan gynnwys drwy wybodaeth yn y man gwerthu, dylunio systemau ac erlyniadau o dan drosedd dryswch adran 79 o ddeddf 2024.

Cyflwynodd un parti â diddordeb sylwadau manwl ar ôl i’r ymgynghoriad ddod i ben. Dadleuont fod y dystiolaeth a ddyfynnwyd yn yr ymgynghoriad yn gyfyngedig, yn hen ffasiwn ac yn ddiffygiol yn fethodolegol, ac na ellir dibynnu arni fel sail dros fwrw ymlaen â’r rheoliadau. Dywedwyd nad yw’r dystiolaeth yn sefydlu cysylltiad achosol rhwng termau marchnata penodol a fyddai’n cael eu diogelu a dryswch ymhlith defnyddwyr, a bod y dystiolaeth yn cyfeirio at addysg defnyddwyr, nid cyfyngiadau ar dermau marchnata, fel yr ateb priodol.

Honnwyd bod canfyddiadau allweddol o’r dystiolaeth yn cynnwys cyfradd goramcan isel sy’n dangos bod graddfa’r goramcan peryglus gwirioneddol yn fach iawn.

Rydym wedi ystyried y dadleuon hyn yn ofalus ac wedi penderfynu bwrw ymlaen â’r rheoliadau. Mae ein rhesymau wedi’u crynhoi isod. Mae’r sylwadau penodol ar astudiaethau unigol wedi’u crynhoi a’u trafod yn yr asesiad de minimis a gyhoeddwyd ochr yn ochr â’r rheoliadau.

Ystyr ‘hunan-yrru’

Nid ydym yn derbyn bod hunan-yrru yn derm mantell sy’n cwmpasu amrywiaeth o dechnolegau cymorth gyrwyr. O dan ddeddf 2024, dim ond os nad oes angen i unigolyn ei fonitro na’i reoli y mae cerbyd yn bodloni’r prawf hunan-yrru. O dan adran 1, rhaid iddo allu teithio’n ddiogel ac yn gyfreithlon trwy systemau’r cerbyd heb fewnbwn dynol a phan ‘nad yw’r cerbyd na’i amgylchoedd yn cael eu monitro gan unigolyn gyda’r bwriad o ymyrryd ar unwaith yng ngyrru’r cerbyd’. 

Bernir bod y prawf o dan ddeddf 2024 yn unol â chonsensws byd-eang cyffredinol. Daeth dadansoddiad diweddar o’r mater hwn gan academydd blaenllaw yn yr US i’r casgliad bod consensws eang ymhlith datblygwyr a rheoleiddwyr technolegau cerbydau modur ‘bod y term hunan-yrru yn cyfeirio’n gywir at system ble nad oes angen i’w defnyddiwr dalu sylw’.^{[footnote 7]}

Mae yna lawer o dechnolegau presennol a newydd wedi’u cynllunio i gynorthwyo’r gyrrwr yn hytrach na’i ddisodli, ond sy’n dal i olygu bod yn rhaid i’r gyrrwr roi sylw i’r ffordd a chadw rheolaeth lawn dros y cerbyd bob amser. Mae’r llywodraeth yn cytuno bod gan y systemau cymorth gyrwyr uwch hyn y potensial i wneud gyrru’n fwy diogel a bod eu defnydd yn ddymunol i hyrwyddo diogelwch ar y ffyrdd.

Nid yw’r llywodraeth yn cyfyngu ar ddefnyddio technolegau ADAS, dim ond defnyddio termau penodol i’w disgrifio. Mae’r llywodraeth o’r farn bod defnyddio termau i farchnata ADAS sy’n gor-werthu neu’n camarwain ynghylch eu galluoedd yn tanseilio ymddiriedaeth mewn ADAS a cherbydau awtomeiddiedig, gan atal datblygiad a defnydd y technolegau buddiol hyn.

Trosedd dryswch

Rydym wedi ystyried a fyddai’n bosibl dibynnu ar y drosedd dryswch yn adran 79, heb gael rhestr o dermau gwarchodedig. Mantais cael rhestr o dermau wedi’i diffinio’n gyfreithiol o dan adran 78 yw ei bod yn darparu eglurder i’r diwydiant a rhanddeiliaid eraill. Ar ben hynny, mae deddf 2024 yn bwriadu i’r ddwy drosedd gydweithio ac ategu ei gilydd i reoleiddio marchnata camarweiniol yn effeithiol.

Nid yw’r llywodraeth yn credu y bydd dibynnu yn llwyr ar y drosedd dryswch yn cyflawni, nac yn hyrwyddo’n ddigonol, yr amcan o atal busnesau rhag defnyddio’r termau hyn yn eu marchnata o awtomatiaeth gyrru. Mae’r llywodraeth o’r farn mai dim ond gweithredu’r drosedd termau gwarchodedig ochr yn ochr â’r drosedd dryswch fydd yn hwyluso rheoleiddio clir ac effeithiol ar farchnata camarweiniol, a bod hyn yn angenrheidiol i gyflawni’r pedwar amcan polisi a amlinellwyd uchod.

Tystiolaeth o ddryswch

Mae corff cyson o dystiolaeth i ddangos bod y cyhoedd wedi drysu ynghylch y rhaniad rhwng systemau ADAS a hunan-yrru. Cyfeiriodd yr ymgynghoriad at sawl astudiaeth ac adroddiad rhwng 2018 a 2023. Cyhoeddodd yr DfT astudiaethau pellach yn dilyn lansio’r ymgynghoriad.^{[footnote 8] [footnote 9] [footnote 10]} Mae’r astudiaethau a’r adroddiadau hyn wedi dangos lefelau uchel o gamddealltwriaeth a dryswch yn gyson ym GB ynghylch sut y dylai gyrwyr ymgysylltu â’r technolegau awtomatiaeth gyrru newydd hyn. Mae hwn yn ffynhonnell risg ddifrifol i’r cyhoedd, na ellir ei anwybyddu.

Er y gall fod cyfyngiadau i unrhyw un astudiaeth, mae’r corff o dystiolaeth sy’n dangos dryswch a chamddealltwriaeth ymhlith gyrwyr ym GB yn glir ac yn gyson ar draws nifer o astudiaethau, a gynhaliwyd gan wahanol sefydliadau sefydledig dros amser.

Adroddiad Ipsos

Cyhoeddodd yr DfT astudiaeth annibynnol gan Ipsos ar ddealltwriaeth y cyhoedd o dermau awtomatiaeth cerbydau. Yn gyson â’r corff o dystiolaeth a’r astudiaethau a ddyfynnwyd yn yr ymgynghoriad, canfu’r adroddiad fod gan bobl ym GB ‘ddealltwriaeth gyfyngedig ynghylch y galluoedd a’r cyfrifoldeb cyfreithiol dros wahanol fathau o geir a nodweddion a brandiau ADAS/ADS’.

Cadarnhaodd adroddiad Ipsos fod dryswch parhaus a helaeth ynghylch termau a galluoedd ADAS, gyda’r bobl sydd fwyaf hyderus yn eu gwybodaeth yw’r rhai sydd fwyaf tebygol o oramcan gallu’r system. Mae’r cyfuniad hwn o hyder a goramcan yn arbennig o beryglus, gan y gallai’r gyrwyr hyn fod yn fwy tueddol o anwybyddu’r amrywiol rybuddion a roddir iddynt am yr angen i dalu sylw.

Cyhoeddwyd adroddiad Ipsos tra nad yw’r polisi wedi’i gwblhau eto. Gwahoddodd yr DfT sylwadau ac arsylwadau ar yr adroddiad ac roedd yn agored i dderbyn sylwadau gan bob parti â diddordeb mewn perthynas â’r ymchwil ac mewn perthynas â’r rheoliadau arfaethedig yng ngoleuni’r ymchwil honno.

Yn dilyn ei gyhoeddi, derbyniwyd sylwadau gan un parti â diddordeb ar yr hyn a nodweddwyd fel datgeliad hwyr yr adroddiad, ei gadernid methodolegol a chadernid unrhyw gasgliadau y gallai’r llywodraeth geisio eu tynnu ohono. Ystyriwyd y sylwadau hyn yn ofalus ac maent wedi’u crynhoi a’u trafod yn yr asesiad de minimis a , gyhoeddwyd ochr yn ochr â’r rheoliadau.

Yn debyg i’r sylwadau a wnaed mewn perthynas â’r dystiolaeth a ddyfynnwyd yn yr ymgynghoriad, dadleuwyd bod ymchwil Ipsos yn cynnwys diffygion methodolegol difrifol sy’n gwneud ei ganfyddiadau’n annibynadwy fel sail ar gyfer y rheoliadau.

Nid yw’r llywodraeth yn derbyn yr honiad hwn. Mae adroddiad Ipsos yn enghraifft ddiweddar o gorff sylweddol o waith sy’n dangos bod y cyhoedd yn ddryslyd ynghylch technolegau ADAS ac nad ydynt yn deall y gwahaniaeth hanfodol rhwng cerbydau sy’n bodloni’r prawf hunan-yrru (ac y mae’n rhaid eu rhestru neu, yn y dyfodol, eu hawdurdodi fel rhai sy’n gallu gyrru eu hunain yn ddiogel ac yn gyfreithlon) a’r rhai nad ydynt. Mae hon yn broblem nawr, ac os na chaiff ei datrys, bydd yn dod yn broblem fwy pan fydd cerbydau hunan-yrru gwirioneddol ar gael. Ni all y llywodraeth anwybyddu’r risgiau y mae hyn yn eu cyflwyno i ddiogelwch y cyhoedd.

Mynd i’r afael â dryswch gyrwyr a rôl marchnata

Pan fydd nodwedd ADAS yn cael ei defnyddio, mae’n hanfodol ar gyfer diogelwch ffyrdd bod gan yrwyr ddealltwriaeth glir o: 

• alluoedd a chyfyngiadau’r nodwedd ADAS
• yr angen i fonitro’r ffordd yn weithredol a chynnal rheolaeth lawn dros y cerbyd bob amser
• eu cyfrifoldebau cyfreithiol fel gyrwyr

Ym mis Mawrth 2026, cyhoeddodd yr DfT adolygiad tystiolaeth gan y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Ymchwil Gymdeithasol (NatCen) ar ddeall ffactorau dynol mewn systemau cymorth gyrwyr uwch. Mae’r adroddiad yn cyflwyno canfyddiadau o 59 o astudiaethau llenyddiaeth academaidd o 2017 ymlaen ac yn rhoi trosolwg cadarn o’r dystiolaeth bresennol ynghylch rôl ffactorau dynol mewn technolegau ADAS.

Yn gyson â’r corff o dystiolaeth, adroddiad Ipsos a’r astudiaethau a ddyfynnwyd yn yr ymgynghoriad, un o ganfyddiadau allweddol yr adolygiad o’r llenyddiaeth bresennol oedd bod ‘dealltwriaeth gyfyngedig ymhlith gyrwyr o’u cyfrifoldebau a’u galluoedd a therfynau gweithredol ADAS’.^{[footnote 11]}

Dangosodd yr adolygiad o’r llenyddiaeth bresennol, wrth ddefnyddio ADAS Lefel 2, fod gyrwyr yn profi heriau yn gysylltiedig â deall eu cyfrifoldebau a galluoedd y system.^{[footnote 12]}

Mae’r awduron yn dod i’r casgliad:

Mae goblygiadau polisi’r adolygiad hwn yn awgrymu dull amlochrog sy’n cynnwys addysg well i yrwyr, dyluniad systemau gwell, diogelu data cadarn, ac ymchwil gynhwysfawr i sicrhau defnydd diogel ac effeithiol o dechnolegau ADAS Lefel 2. Mae canfyddiadau’n tanlinellu’r angen am gyfathrebu ac addysg well ynghylch eu cyfyngiadau a’u defnydd priodol. Dylai llunwyr polisi ystyried creu rhaglenni addysgol cynhwysfawr, sy’n seiliedig ar dystiolaeth, sy’n hysbysu gyrwyr am eu cyfrifoldebau a natur gynorthwyol y system.

Fel rhan o’r ymdrech hon, mae’r awduron yn argymell ymgysylltu â gweithgynhyrchwyr modurol ‘i hyrwyddo cyfathrebu cliriach a mwy cywir ynghylch galluoedd ADAS a chyfrifoldebau gyrwyr yn eu deunyddiau marchnata a hysbysebu’.^{[footnote 13]}

Mae mynd i’r afael â dryswch gyrwyr yn gofyn am gamau gweithredu gan y diwydiant a’r llywodraeth. Mae addysg wrth y man gwerthu yn amlwg yn bwysig – er mai dim ond i brynwyr y mae’n berthnasol, nid i bob gyrrwr. Mae gan fesurau mewn cerbydau fel rhybuddion, systemau monitro sylw gyrwyr a dylunio rhyngwyneb dynol ran i’w chwarae. Mae gan farchnata clir a chywir rôl bwysig hefyd.

Yn dilyn cyhoeddi’r adolygiad tystiolaeth, derbyniwyd rhai sylwadau gan un parti â diddordeb, yn debyg i’r rhai a dderbyniwyd mewn perthynas â’r dystiolaeth a ddyfynnwyd uchod. Ystyriwyd y sylwadau hyn yn ofalus ac maent wedi’u crynhoi a’u trafod yn yr asesiad de minimis a , gyhoeddwyd ochr yn ochr â’r rheoliadau.

Dadleuwyd bod yr adolygiad tystiolaeth yn gyfyngedig, nad oes unrhyw astudiaethau sy’n awgrymu bod angen gwaharddiad marchnata, a’r atebion a gynigir yw addysg gyrwyr, systemau monitro gyrwyr ac adborth aml-foddol. Felly, ni ellir dibynnu arno fel sail ar gyfer y rheoliadau.

Er bod rhai cyfyngiadau i’r adolygiad llenyddiaeth fel asesiad tystiolaeth cyflym (a nodir yn yr adolygiad tystiolaeth ei hun), canfuwyd bod y casgliadau a nodwyd yn yr adolygiad tystiolaeth wedi’u sefydlu er gwaethaf y cyfyngiadau a nodwyd.  

Mae canfyddiadau ac argymhellion yr adolygiad yn cefnogi ein casgliad bod rheoleiddio marchnata camarweiniol yn rhan gyfiawn a chymesur o strategaeth ehangach i frwydro yn erbyn dryswch gyrwyr ynghylch ADAS. Mae’r Llywodraeth yn fodlon bod y corff tystiolaeth presennol, o’i ddarllen yn ei gyfanrwydd ac yn cynnwys adroddiad Ipsos a’r astudiaethau a ddyfynnwyd yn yr ymgynghoriad, yn darparu sail ddigonol ar gyfer yr ymyrraeth. 

Nid yw’r llywodraeth yn gweithredu gwaharddiad marchnata ar dechnolegau ADAS, dim ond yn cyfyngu ar ddefnyddio termau penodol i’w disgrifio. Dangoswyd bod darparu gwybodaeth gywir i yrwyr ynghylch galluoedd systemau yn gwella ymddiriedaeth a derbyniad y cyhoedd.^{[footnote 14]}

Sail ar gyfer gwneud rheoliadau

Dim ond mater dryswch gyrwyr a pha un a ellir dibynnu ar y dystiolaeth o ddryswch gyrwyr ymhlith gyrwyr GB heddiw i gyfiawnhau ymyrraeth reoleiddiol y mae’r amrywiol ddadleuon ynghylch y sail dystiolaeth yn mynd i’r afael â nhw. Nid ydynt yn mynd i’r afael â’r amcanion polisi eraill ar gyfer amddiffyn rhai termau ar gyfer cerbydau hunan-yrru awdurdodedig yn unig. Y rhain yw:

• diogelu uniondeb y broses rhestru/awdurdodi
• sicrhau cystadleuaeth deg rhwng y gweithgynhyrchwyr hynny y mae eu cerbydau’n bodloni’r gofynion ar gyfer rhestru/awdurdodi a’r rhai nad ydynt
• hyrwyddo ymddiriedaeth mewn technoleg awtomatiaeth gyrru

Hyd yn oed ar fater dryswch ymhlith gyrwyr, nid ymchwil gyhoeddedig yn unig yw sail rheoliadau’r llywodraeth. Ystyriwyd ffactorau ehangach hefyd. Cyfeiriodd yr ymgynghoriad at adolygiad 4 blynedd y comisiynau cyfraith, a argymhellodd yn benodol ddiogelu 5 o’r 8 term. Soniodd yr ymgynghoriad fod 3 o’r termau hyn yn cael eu defnyddio mewn deddfwriaeth i gyfeirio at gerbydau lle nad oes angen monitro a rheolaeth ddynol, o leiaf mewn rhai amgylchiadau.

Nododd yr ymgynghoriad hefyd dystiolaeth o fethiannau’r farchnad, yn benodol mewn perthynas â diogelwch y cyhoedd ac anghymesuredd gwybodaeth rhwng gweithgynhyrchwyr a defnyddwyr. Rhoddodd yr ymgynghoriad enghraifft amlwg o ddamwain yn Tsieina, a arweiniodd at golled drasig o fywyd, a dyfynnodd adroddiad gan y Ganolfan Moeseg Data ac Arloesi (CDEI) a nododd ‘fod dryswch cyhoeddus ar hyn o bryd, wedi’i waethygu gan rai honiadau gan y diwydiant, ynghylch galluoedd a therfynau systemau cerbydau awtomeiddiedig’.

Nododd adroddiad CDEI hefyd, yn absenoldeb rheoleiddio, fod cwmnïau’n cael eu cymell i leihau’r amodau gweithredu (a elwir yn barth dylunio gweithredol (ODD)) y mae system neu nodwedd awtomatiaeth gyrru wedi’i chynllunio’n benodol i weithredu mewn cyfathrebiadau cyhoeddus ‘a gorbwysleisio capasiti eu technoleg’. O ran cwestiynau atebolrwydd, ‘bydd gan gwmnïau’r cymhellion gyferbyniol, i honni bod eu ddewisiadau arall yn gul’.^{[footnote 15]}

Yn olaf, nodwn y gefnogaeth gref i ddiogelu termau marchnata yn yr ymatebion i’r ymgynghoriad.

Manteision a chostau

Awgrymodd un ymatebydd y byddai’r rheoliadau arfaethedig yn creu heriau gweithredol sylweddol ac yn gosod cost a chymhlethdod anghymesur wrth ddiweddaru enwau cynhyrchion, cynnwys marchnata a deunyddiau ar gyfer defnyddwyr ar gyfer Prydain Fawr o’i gymharu â gwledydd eraill.

Mae’r llywodraeth wedi ystyried yn ofalus y sylwadau a wnaed mewn perthynas â chostau busnes ac wedi cynnal asesiad de minimis sydd wedi’i gyhoeddi ochr yn ochr â’r rheoliadau.

I’r graddau y byddai’r rheoliadau’n golygu costau i fusnesau sy’n gweithredu yn y DU ac ar draws awdurdodaethau eraill yn y tymor byr, mae’r llywodraeth yn ystyried bod y baich hwn yn gymesur ac yn gyfiawn. Mae’n cael ei orbwyso gan y manteision i ddiogelwch y cyhoedd a’r manteision i fusnesau o gystadleuaeth deg a hyrwyddo dealltwriaeth ac ymddiriedaeth y cyhoedd yn y tymor hir.  

Bydd diogelu rhai termau ar gyfer cerbydau hunan-yrru awdurdodedig yn rhoi paramedrau clir i fusnesau ynghylch sut i farchnata technolegau awtomatiaeth gyrru i ddefnyddwyr, sy’n lleihau’r risg o ddryswch, camddealltwriaeth neu orddibyniaeth. Bydd hyn, yn ei dro, yn helpu meithrin ymddiriedaeth a hyder y cyhoedd mewn technolegau cymorth gyrwyr a cherbydau hunan-yrru go iawn ac yn sbarduno mabwysiadu, arloesedd a thwf yn y dyfodol.

Y prif dermau

Roedd cytundeb cryf y dylid diogelu’r termau canlynol: 

• hunan-yrru 
• gyrru ei hun 
• di-yrrwr 
• gyrru awtomeiddiedig 
• gyrru awtonomaidd 
• gyrru’n awtonomaidd 

Cefnogir hyn gan ymchwil annibynnol i ddealltwriaeth y cyhoedd o’r termau hyn.^{[footnote 16]} Roedd cytundeb cryf hefyd y dylid diogelu gwahanol rannau ymadrodd a ffurfiau gramadegol eraill y termau hyn hefyd. 

Mae’r llywodraeth bellach wedi nodi bod y termau hyn, gwahanol rannau ymadrodd a ffurfiau gramadegol eraill y termau hyn, yn dermau gwarchodedig o dan adran 78(1) o ddeddf 2024. Dim ond i ddisgrifio cerbydau sydd wedi’u hawdurdodi neu wedi’u rhestru fel rhai sy’n gallu gyrru eu hunain yn ddiogel ac yn gyfreithlon y caniateir defnyddio’r termau hyn. Ni ddylid defnyddio’r termau hyn i ddisgrifio cerbydau eraill, gan gynnwys y rhai sydd â systemau cymorth i yrwyr.

Awtomeiddiedig ac awtonomaidd

Cynigiodd yr ymgynghoriad y dylid amddiffyn y termau awtomeiddiedig ac awtonomaidd, ond dim ond pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio’r cerbyd cyfan ac nid pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio rhannau penodol o gerbydau neu offer cerbydau.

Ar y sail hon, byddai’n gyfreithlon marchnata cerbyd heb awdurdod fel un sydd â sychwyr ffenestri awtomeiddiedig neu frecio brys awtonomaidd. Fodd bynnag, byddai’n anghyfreithlon ei ddisgrifio fel ‘car awtomeiddiedig’ neu ‘gerbyd awtonomaidd’.

Ar ôl ystyried yr ymatebion i’r ymgynghoriad, rydym yn derbyn y farn a fynegwyd gan randdeiliaid yn y diwydiant y dylai fod yn ganiataol marchnata nodweddion cerbydau unigol fel rhai awtomeiddiedig neu awtonomaidd mewn cyd-destunau nad ydynt yn awgrymu bod y cerbyd cyfan yn hunan-yrru.

Fodd bynnag, rydym hefyd yn cytuno â’r ymatebwyr hynny a ddadleuodd y byddai’n rhy gyfyng amddiffyn y termau hyn dim ond pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio’r cerbyd. Gallai hyn yn syml annog marchnata creadigol, er enghraifft, lle byddai car yn cael ei hysbysebu fel un sy’n darparu ‘teithiau awtonomaidd’ neu lle byddai pecyn ôl-farchnad yn dweud ei fod yn darparu ‘rheolaeth awtomeiddiedig’.

Felly, rydym wedi gwneud newid bach i reoliad 2(2) o’r offeryn statudol ers i’r fersiwn ddrafft gael ei chyhoeddi ochr yn ochr â’r ymgynghoriad. Bydd y termau awtomeiddiedig ac awtonomaidd yn cael eu diogelu pan gânt eu defnyddio i ddisgrifio cerbyd cyfan a phan gânt eu defnyddio i ddisgrifio ‘swyddogaeth neu allu gyrru cyffredinol cerbyd’.

Termau eraill

Pan ofynnwyd i’r ymgyngoreion am dermau eraill y dylid eu diogelu, rhoddodd y rhai a ymgynghorwyd â nhw restr hir o dermau posibl, gan gynnwys ‘peilot’, ‘robotacsi’, ‘chauffeur’ a ‘gyrrwr AI’.

Rydym yn cydnabod y gallai termau eraill gael eu defnyddio yn y dyfodol, a allai roi’r argraff gamarweiniol bod cerbyd yn gallu gyrru ei hun. Dyma pam mae’r drosedd termau gwarchodedig o dan adran 78 o ddeddf 2024 yn gweithredu ochr yn ochr â’r drosedd dryswch yn adran 79.

Lle byddai cyfathrebiad busnes yn debygol o ddrysu defnyddwyr terfynol i feddwl y gall cerbyd heb awdurdod deithio’n awtonomaidd, yn ddiogel ac yn gyfreithlon ar ffyrdd a mannau cyhoeddus eraill ym GB, mae’r llywodraeth yn bwriadu cymryd camau priodol o dan adran 79.

Hyd yn hyn, nid yw’r llywodraeth wedi pennu unrhyw dermau eraill o dan adran 78(1). Fodd bynnag, byddwn yn cadw’r mater hwn dan adolygiad, gyda’r posibilrwydd o ddiogelu termau pellach yn y dyfodol.

Termau nad ydynt yn Saesneg

Mae’r llywodraeth wedi penderfynu dim ond amddiffyn termau yn yr iaith Saesneg. Os defnyddir termau mewn ieithoedd eraill yn y dyfodol i osgoi’r amddiffyniad ac mewn ffordd a fyddai’n debygol o ddrysu defnyddwyr terfynol, mae’r llywodraeth yn cadw’r hawl i gymryd camau priodol o dan adran 79.

Mae’r llywodraeth yn parhau i fod yn agored i’r posibilrwydd o ddiogelu termau nad ydynt yn Saesneg yn y dyfodol.

Symbolau a marciau

Mae’r llywodraeth wedi penderfynu peidio â diogelu unrhyw symbolau na marciau ar hyn o bryd. Mae’n ymddangos yn glir, ar hyn o bryd, nad oes symbol na marc penodol a ddeellir yn gyffredin i ddangos bod cerbyd yn hunan-yrru.

Gallai symbol neu farc penodol ddod i’r amlwg yn y dyfodol wrth i’r diwydiant ddatblygu. Os felly, gallai ddod o fewn cwmpas y drosedd adran 79 os caiff ei ddefnyddio mewn cyfathrebiad busnes a’i ddefnyddio mewn ffordd sy’n debygol o ddrysu defnyddwyr terfynol i feddwl y gall cerbyd heb awdurdod yrru ei hun yn ddiogel ac yn gyfreithlon. Mewn digwyddiad o’r fath, mae’r llywodraeth yn cadw’r hawl i gymryd camau priodol o dan adran 79.

Mae’r llywodraeth yn parhau i fod yn agored i’r posibilrwydd o amddiffyn symbolau penodol yn y dyfodol.

Diogelwch cyfreithiol

Mae’r llywodraeth yn credu bod deddf 2024 yn darparu digon o ddiogelwch cyfreithiol i atal y diogelwch rhag cael ei gymhwyso i farchnata nad yw’n gysylltiedig ag awtomatiaeth gyrru.  

Mae Adran 78 yn nodi tri amddiffyniad cyfreithiol penodol. O dan adran 78(4), gellir defnyddio term gwarchodedig mewn cysylltiad â cherbyd ffordd os cafodd ei ‘ddefnyddio mewn ffordd nad oedd wedi’i bwriadu i gyfleu, ac na ellid yn rhesymol fod wedi’i deall fel un sy’n cyfleu, unrhyw ystyr sy’n ymwneud ag awtomatiaeth’. Er enghraifft, lle byddai hysbyseb ar gyfer ‘llogi fan hunan-yrru’ yn cael ei deall yn glir i olygu bod disgwyl i logwr dynol yrru’r cerbyd, ni fyddai’n drosedd o dan adran 78. 

Mae adran 78(5) yn darparu amddiffyniad lle mae’r term wedi’i gyfeirio at ddefnyddwyr terfynol neu ddefnyddwyr terfynol posibl y tu allan i GB yn unig. Mae gan y busnes amddiffyniad os cymerodd bob rhagofal rhesymol ac os arferodd bob diwydrwydd dyladwy naill ai i atal y term rhag dod i sylw defnyddwyr terfynol ym Mhrydain Fawr, neu i sicrhau y byddai defnyddwyr terfynol ym Mhrydain Fawr yn deall nad oedd y term wedi’i gyfeirio atynt hwy.  

Mae Adran 78(6) yn amddiffyn y rhai nad ydynt yn ymwneud â gweithgynhyrchu neu gyflenwi cerbyd, pan nad oedd y person yn gwybod ac nad oedd ganddo unrhyw reswm i amau y byddai defnyddio’r term yn gyfystyr â throsedd,   

O ystyried yr amddiffyniadau cyfreithiol hyn, mae’r llywodraeth yn fodlon bod y rheoliadau’n gymesur ac yn taro’r cydbwysedd cywir rhwng hyrwyddo diogelwch y cyhoedd a diogelu gweithgaredd masnachol cyfreithlon.

Fodd bynnag, mae’r drosedd yn newydd. Gofynnodd llawer o ymatebwyr am eglurhad pellach ynghylch sut y bydd adran 78 yn gweithio’n ymarferol. Gweler yr adran cwestiynau a dderbyniwyd yn ystod yr ymgynghoriad am ragor o wybodaeth.

Sylwadau eraill

Rhaglen ehangach o addysg, ymchwil ac adolygu

Mae’r llywodraeth yn nodi’r ymatebion a ddarparwyd a bydd yn ystyried y ffordd orau o ddiweddaru’r rhestr o dermau gwarchodedig yn y dyfodol mewn ymateb i iaith a marchnata sy’n esblygu. 

Bydd y llywodraeth hefyd yn ystyried rôl addysg a chodi ymwybyddiaeth y cyhoedd a sut y gall rhanddeiliaid fel y llywodraeth, diwydiant a sefydliadau trydydd parti gefnogi hyn.

Technolegau ADAS

Mae’r llywodraeth yn nodi’r sylwadau a’r pryderon a fynegwyd mewn perthynas â thechnolegau ADAS a bydd yn ystyried y rhain fel rhan o waith ehangach yr Adran Drafnidiaeth ar bolisi ADAS. Mae’r llywodraeth yn parhau i weithio’n rhyngwladol i greu rheoliadau cyson ar gyfer technolegau ADAS ac yn ystyried mai dyma’r dull mwyaf priodol.

Fel y nodir yn y Strategaeth Diogelwch Ffyrdd, bydd y llywodraeth yn parhau i ymgysylltu â’r sector modurol i sicrhau bod technolegau ADAS yn cael eu defnyddio’n llawn ac i ddeall unrhyw rwystrau i’w mabwysiadu.

Camau nesaf

Gosododd y Llywodraeth yr offeryn statudol Rheoliadau Cerbydau Awtomeiddiedig (Cyfyngiadau Marchnata) 2026 yn y Senedd ar 7 Gorffennaf 2026. Bydd y rheoliadau’n ddarostyngedig i’r weithdrefn negyddol a disgwylir iddynt ddod i rym ar 7 Ionawr 2027. 

Mae hyn yn ymateb i sylwadau a wnaed gan y diwydiant y bydd angen amser arnynt i addasu i’r newidiadau.

Cwestiynau a dderbyniwyd yn ystod yr ymgynghoriad

O ystyried bod y darpariaethau marchnata yn cynnwys rhai cysyniadau newydd, isod rydym yn ceisio mynd i’r afael â’r pwyntiau yr oedd ymgyngoreion wedi gofyn am eglurhad yn eu cylch yn ystod yr ymgynghoriad. Cydnabyddir mai rôl y llysoedd yn y pen draw yw dehongli deddfwriaeth.

Lefelau SAE o awtomatiaeth gyrru

A yw’r disgrifiadau lefel o dan ddiffiniadau J3016 SAE International ar gyfer termau sy’n gysylltiedig â systemau awtomatiaeth gyrru (er enghraifft, lefel 2: awtomatiaeth gyrru rhannol) o fewn cwmpas y darpariaethau termau gwarchodedig?

Na, nid yw’r disgrifiadau lefel hyn o fewn cwmpas y termau gwarchodedig. Fodd bynnag, fel yr eglurodd yr ymgynghoriad, byddai defnyddio geiriau fel ‘rhannol’ i osgoi unrhyw derm gwarchodedig, er enghraifft, ‘hunan-yrru’ rhannol, mewn cysylltiad â cherbyd nad yw wedi’i awdurdodi na’i restru yn dod o fewn cwmpas y darpariaethau.

Sefydliadau sydd eisoes yn defnyddio termau gwarchodedig

Efallai bod rhai sefydliadau eisoes yn defnyddio termau gwarchodedig. A fydd yn rhaid iddyn nhw eu newid?

Nid o reidrwydd. Mae gan unrhyw sefydliad sydd eisoes yn defnyddio term gwarchodedig ar gyfer eu technoleg cerbydau’r opsiwn o gael eu cerbyd wedi’i restru o dan y ddeddfwriaeth bresennol ar yr amod y gall fodloni’r meini prawf perthnasol.

Esboniodd yr ymgynghoriad fod rhaid rhestru cerbydau sy’n gallu gyrru eu hunain yn ddiogel o dan adran 1 o Ddeddf Cerbydau Awtomeiddiedig a Thrydanol 2018. Ar hyn o bryd, bydd cerbydau rhestredig yn cael eu trin fel cerbydau awdurdodedig ar gyfer marchnata camarweiniol (deddf 2024, adran 81(5)). Fodd bynnag, unwaith y bydd y weithdrefn awdurdodi o dan ddeddf 2024 yn dod i rym, bydd yn disodli’r weithdrefn restru o dan ddeddf 2018.

Felly, o dan y gyfraith bresennol, dim ond cerbydau rhestredig fydd yn cael eu marchnata gan ddefnyddio’r termau gwarchodedig. Yn y dyfodol, y bwriad yw mai dim ond cerbydau awdurdodedig fydd yn cael caniatâd i gael eu marchnata gan ddefnyddio termau gwarchodedig. Dim ond pan nad yw’r cerbyd wedi’i restru nac wedi’i awdurdodi y bydd y drosedd termau gwarchodedig yn berthnasol. Ni fydd sefydliad sydd eisoes yn defnyddio term gwarchodedig yn gallu parhau i wneud hynny mewn perthynas â cherbyd nad yw wedi’i restru.

Gorfodaeth

Byddem yn croesawu eglurder ynghylch y fframwaith gorfodi a ragwelir ar gyfer y cyfyngiadau marchnata newydd. Pwy fyddai’r awdurdod gorfodi perthnasol?

Mae atodlen 5 y ddeddf yn nodi fframwaith ar gyfer gorfodi sifil y darpariaethau marchnata. Rhagwelir y bydd y rhan fwyaf o orfodaeth yn cael ei chynnal drwy’r fframwaith hwn. Mae’r ddeddf yn gosod dyletswydd ar Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth i orfodi’r troseddau marchnata. 

Yn ymarferol, rydym yn disgwyl y gall un o asiantaethau’r Adran Drafnidiaeth orfodi. Mae’n debyg y bydd yr awdurdod gorfodi dynodedig yn cyhoeddi canllawiau ar sut maent yn bwriadu gorfodi’r troseddau marchnata. Gall yr awdurdod gorfodi hefyd gynnal gwyliadwriaeth o’r farchnad fel rhan o’i rôl gorfodi.

Ystyr ‘defnyddiwr terfynol’

Mae cwmni sy’n rhan o dreial defnyddio yn marcio ei gerbydau fel rhai ‘hunan-yrru’ ac mae gweithredwr trafnidiaeth neu ei weithiwr yn cael ei gamarwain i gredu bod y cerbyd wedi’i awdurdodi/ei restru pan nad yw mewn gwirionedd. A allai’r gweithredwr trafnidiaeth neu ei weithiwr gael ei ystyried yn ddefnyddiwr terfynol?

Dim ond os yw’r cyfathrebiad wedi’i ‘gyfeirio at ddefnyddiwr terfynol neu ddefnyddiwr terfynol posibl y cerbyd’ y mae’r drosedd termau gwarchodedig yn berthnasol. Diffinnir y term ‘defnyddiwr terfynol’ yn adran 81(1) o’r ddeddf fel ‘person sy’n defnyddio’r cerbyd ar ffordd neu le cyhoeddus arall’ at ddibenion nad ydynt yn ymwneud â ‘datblygu, cynhyrchu neu gyflenwi’r cerbyd’.

Eglurodd yr ymgynghoriad ei bod yn annhebygol y bydd teithwyr mewn gwasanaeth bws neu dacsi awtomeiddiedig yn cael eu hystyried yn ‘ddefnyddwyr terfynol’ gan nad ydynt yn rheoli na gweithredu’r cerbyd. Felly, gellid disgrifio treial o wasanaeth teithwyr awtomeiddiedig fel ‘hunan-yrru’, hyd yn oed os nad oedd wedi’i awdurdodi ac yn dibynnu ar yrrwr diogelwch. Mae hyn oherwydd y byddai’r term yn cael ei gyfeirio at deithwyr yn hytrach na gyrwyr neu weithredwyr. Yr unig berson sy’n ‘defnyddio’ y cerbyd yw’r gyrrwr diogelwch, sy’n gwneud hynny fel rhan o ddatblygiad y cerbyd.

Fodd bynnag, unwaith y bydd y treial wedi dod i ben a bod y cerbyd heb ei awdurdodi na’i restru eto, pe bai’r cwmni cerbydau’n parhau i farcio ei gerbydau fel rhai ‘hunan-yrru’ i ddefnyddwyr terfynol, yna byddai hyn yn dod o fewn y drosedd. Mae’n debyg y byddai gweithiwr i weithredwr trafnidiaeth yn cael ei ystyried yn ‘ddefnyddiwr terfynol’. Gall ‘person’ fod yn gwmni hefyd.

Ar y sail hon, mae’n bosibl y gellir ystyried y gweithredwr trafnidiaeth yn ‘ddefnyddiwr terfynol’ hefyd. Unwaith y bydd y cerbyd wedi’i restru/awdurdodi, byddai’n ganiataol i’r cerbyd gael ei farcio fel un ‘hunan-yrru’.

Cyfathrebu â buddsoddwyr a phartneriaid busnes

Sut fydd marchnata i ddefnyddwyr terfynol yn cael ei wahaniaethu oddi wrth farchnata nad yw’n ddefnyddwyr terfynol, gan gynnwys cydweithio technegol a chyfathrebu â buddsoddwyr a phartneriaid busnes? Sut allwn ni fod yn siŵr nad yw marchnata cyfreithlon nad yw wedi’i gyfeirio at y defnyddiwr terfynol yn dod o fewn cwmpas y drosedd arfaethedig?

Esboniodd yr ymgynghoriad nad bwriad y troseddau yw cyfyngu ar drafodaeth academaidd, ac nad ydynt yn berthnasol i gyfathrebu rhwng buddsoddwyr a datblygwyr ychwaith. Fel y soniwyd uchod, mae’r ddeddf yn diffinio ‘defnyddiwr terfynol’ fel ‘person sy’n defnyddio’r cerbyd ar ffordd neu le cyhoeddus arall’. Buddsoddwyr a phartneriaid busnes sy’n ymwneud â chydweithrediad technegol ac nad ydynt yn ‘defnyddio’ y cerbyd ar ffordd neu mewn man cyhoeddus ac mae’n annhebygol y cânt eu hystyried yn ‘ddefnyddwyr terfynol’.

Felly, mae’n debygol y bydd cyfathrebiadau sy’n cael eu cyfeirio at fuddsoddwyr ac at bartneriaid busnes ar gyfer cydweithio technegol y tu allan i gwmpas y drosedd.

Marchnata mewn awdurdodaethau tramor

Mae cwmni wedi defnyddio gwasanaethau teithwyr di-yrrwr mewn awdurdodaeth dramor. Efallai ei fod yn ystyried defnyddio gwasanaethau o’r fath ym Mhrydain Fawr ac mae’n debyg y bydd yn defnyddio cerbydau sydd bron yn union yr un fath â’r rhai a ddefnyddir mewn awdurdodaethau tramor. Bydd eisoes yn marchnata ei wasanaethau teithwyr di-yrrwr yn yr awdurdodaethau tramor hynny. Beth yw goblygiadau’r marchnata hwnnw’n dod i sylw unigolion ym Mhrydain Fawr lle nad dyna oedd y bwriad gwreiddiol?

O dan adran 78, gall fod yn drosedd cyfeirio termau gwarchodedig at ddefnyddwyr terfynol o wlad arall, os yw’n ‘rhesymol rhagweld’ y bydd y term yn dod i sylw defnyddwyr terfynol ym Mhrydain Fawr. Fodd bynnag, mae gan y busnes amddiffyniad os gall brofi mai dim ond at ddefnyddwyr terfynol y tu allan i Brydain Fawr yr oedd y term gwarchodedig wedi’i gyfeirio.

Hefyd, ei fod wedi cymryd ‘pob rhagofal rhesymol ac wedi arfer pob diwydrwydd dyladwy’ i atal y term gwarchodedig rhag dod i sylw defnyddwyr terfynol ym Mhrydain Fawr neu, os daeth i’w sylw, i sicrhau bod defnyddwyr terfynol yma’n deall nad oedd y term wedi’i gyfeirio atynt hwy.

Rhoddodd yr ymgynghoriad enghraifft o wneuthurwr sy’n sefydlu gwefan y gellir cael mynediad iddi ym Mhrydain Fawr, gan honni bod ei gerbyd wedi’i awdurdodi i yrru ei hun yng Nghaliffornia. Ni fyddai hyn yn drosedd cyn belled â bod y gwneuthurwr yn gallu dangos nad oedd ei farchnata wedi’i gyfeirio at ddefnyddwyr terfynol ym Mhrydain Fawr a’i fod wedi cymryd pob rhagofal rhesymol ac wedi arfer pob diwydrwydd dyladwy i sicrhau y byddai defnyddwyr terfynol yn deall na all y cerbyd yrru ei hun ar ffyrdd ym Mhrydain Fawr.

Ar gyfer y drosedd dryswch, mae amddiffyniad tebyg yn berthnasol o dan adran 79(3).

Ymglymiad eilaidd

A yw’r amddiffyniad ar gyfer busnesau eilaidd, nad ydynt yn ymwneud â gweithgynhyrchu na chyflenwi’r cerbyd neu’r offer dan sylw, yn berthnasol i ddarparwyr cyfryngau heblaw papurau newydd?

O dan adran 78(6), mae gan fusnesau nad ydynt yn ymwneud â gweithgynhyrchu na chyflenwi’r cerbyd neu’r offer dan sylw amddiffyniad os gallant ddangos bod y cyfathrebiad a ddefnyddiodd derm gwarchodedig wrth gynnal busnes arall ac nad oeddent yn gwybod ac nad oedd ganddynt unrhyw reswm i amau y byddai’r cyfathrebiad yn drosedd.

Rhoddodd yr ymgynghoriad enghraifft o bapur newydd yn cyhoeddi hysbyseb yn disgrifio model car newydd yn anghywir fel un ‘hunan-yrru’. Ar yr olwg gyntaf, mae’r papur newydd wedi ‘achosi neu ganiatáu’ cyfathrebiad anghyfreithlon. Fodd bynnag, mae ganddo amddiffyniad os nad oes ganddo reswm i amau nad oedd y cerbyd wedi’i awdurdodi na’i restru.

Unwaith y bydd y rheoleiddiwr wedi hysbysu’r papur newydd, ni all y papur newydd ddefnyddio’r amddiffyniad hwn mwyach os yw’n parhau i ddangos yr hysbyseb. Nid yw’r amddiffyniad hwn yn gyfyngedig i’r busnes papurau newydd. Byddai hefyd yn berthnasol, er enghraifft, i wefan neu bodlediad a oedd yn cynnwys yr hysbyseb.

Ar gyfer y drosedd dryswch, mae amddiffyniad tebyg yn berthnasol o dan adran 79(4).

Offeryn dadansoddi ymgynghoriadau (CAT) yr DfT

Defnyddiwyd yr offeryn dadansoddi ymgynghoriadau AI (CAT) i echdynnu themâu o ymatebion testun rhydd ac, yn dilyn adolygiad dynol gan y tîm polisi, dosbarthu (mapio) themâu a ddilyswyd gan bobl i ymatebion a chynhyrchu ystadegau cryno (er enghraifft, amcangyfrif o nifer y sôn am themâu).

Datblygwyd y CAT gan dîm Deallusrwydd Artiffisial a gwyddor data yr Adran Drafnidiaeth mewn cydweithrediad â Sefydliad Alan Turing. Gellir dod o hyd i fanylion am fethodoleg a chanlyniadau’r gwerthusiad CAT yn y gwerthusiad o’r offeryn AI dadansoddi ymgynghoriadau. 

Arweiniodd defnyddio’r CAT at set ddata gyda 13 o gwestiynau testun rhydd wedi’u dadansoddi. Defnyddiwyd y canlyniadau i lywio’r ymateb i’r ymgynghoriad.

Atebwyd pob cwestiwn yn wirfoddol, ac roedd yr ymatebwyr yn gallu ‘hepgor’ cwestiynau drwy gydol yr arolwg. Felly, mae cyfanswm y nifer o ymatebion (i gwestiynau caeedig ac agored) yn amrywio rhwng cwestiynau.

1. Mae gyrru ‘yn ddiogel’ ac ‘yn gyfreithlon’ yn y cyd-destun hwn yn gyfeiriad at y prawf hunan-yrru yn adran 1 o Ddeddf Cerbydau Awtomeiddiedig 2024 ↩

2. Tennant et al, Dyfodol di-yrrwr? Arolwg o agweddau cyhoeddus y DU, Mai 2022. Yokoi, mae ymddiriedaeth mewn cerbydau hunan-yrru yn is nag mewn gyrwyr dynol pan fydd y ddau yn gyrru bron yn berffaith, Transportation Research Part F: Traffic Psychology and Behaviour, Rhifyn 103, Mai 2024, t 1 i 17. Zhang et al, mae canfyddiad y cyhoedd o allu cerbydau ymreolus yn pennu barn ar fai ac ymddiriedaeth mewn damweiniau traffig ffyrdd, ymchwil trafnidiaeth rhan A: polisi ac ymarfer, rhifyn 179, Ion 2024. ↩

3. Tacsonomeg a diffiniadau ar gyfer termau sy’n gysylltiedig â systemau awtomeiddio gyrru ar gyfer cerbydau modur ar y ffordd. ↩

4. Carsten, O ac eraill (2023), Sylwerdeb y gyrrwr i’r dasg yrru yn ystod defnydd ADAS (PDF). ↩

5. Er eglurhad, nid oes unrhyw amrywiad yn lefelau cyfrifoldeb ar gyfer ADAS – y gyrrwr sydd bob amser yn gyfrifol a rhaid iddo bob amser barhau i fod mewn rheolaeth lawn o’r cerbyd. Dim ond ar gyfer cerbyd hunan-yrru awdurdodedig o dan ddeddf 2024 y mae cyfrifoldeb am y dasg yrru yn symud. ↩

6. Gweler adran 81(5) o Ddeddf 2024. ↩

7. Smith, Bryant Walker, hunan-yrru yn golygu hunan-yrru (Awst 01, 2025). I ddod yn Drake Law Review. Gweler gwefan arall i gael mynediad at y cyhoeddiad. ↩

8. Traciwr Technoleg: Ton y Gwanwyn 2025, (PDF) Awst 2025. ↩

9. Deall ffactorau dynol mewn systemau cymorth gyrwyr uwch: adolygiad tystiolaeth Mawrth 2026. ↩

10. Dealltwriaeth gyhoeddus o dermau awtomeiddio cerbydau Mawrth 2026. ↩

11. Deall ffactorau dynol mewn systemau cymorth gyrwyr uwch: adolygiad tystiolaeth, Mawrth 2026, tudalen 5. ↩

12. Deall ffactorau dynol mewn systemau cymorth gyrwyr uwch: adolygiad tystiolaeth, Mawrth 2026, tudalen 47. ↩

13. Deall ffactorau dynol mewn systemau cymorth gyrwyr uwch: adolygiad tystiolaeth, Mawrth 2026, tudalen 49. ↩

14. Mae angen cymorth y cyhoedd ar dechnolegau hunan-yrru, PAVE UK, Mai 2025. S. Khastgir, S. Birrell, G. Dhadyalla, a P. Jennings: Calibrating trust through knowledge: Cyflwyno’r cysyniad o ddiogelwch gwybodus ar gyfer awtomeiddio mewn cerbydau, Transp Res Part C Emerg Technol, rhifyn 96, tt. 290 i 303, 2018. ↩

15. Arloesi cyfrifol mewn cerbydau hunan-yrru, CDEI, Awst 2022. ↩

16. Canfu arolwg a gynhaliwyd gan Ipsos yn 2025 o sampl gynrychioliadol o 2,186 o unigolion ledled y DU fod tua hanner neu fwy na hanner y bobl yn credu y byddai car ‘hunan-yrru’ (57%), car sy’n ‘gyrru ei hun’ (57%), car ‘di-yrrwr’ (58%), ‘car awtonomaidd’ (49%) a char sydd â ‘gyrru awtomeiddiedig’ (48%) yn gallu gyrru ei hun heb unrhyw sylw neu ddim ond rhywfaint o sylw gan fod dynol. What does it mean? Dealltwriaeth gyhoeddus o dermau awtomeiddio cerbydau 2026, adran 6.1. ↩